تۆمار، ڕێچکە ناوچەییەکان و چاوپێکەوتنی ماڵەکان هاوبەشی و جیاوازیی خواردنی کەلەم بەڵگەدار دەکەن.

نیوەی کەلەمێکی سپی بە گەڵای ڕوون و چڕ، قەدی ناوەڕاستی پان و گەڵای سەوزی دەرەوە لەبەردەم پاشبنەمای تاریک
کەلەمی سپیی بڕاو بۆ پاراستن، Marc Lautenbacher، کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨. وێنەی پێکهاتەیە؛ نەک خواردنی تەواوکراوی مووش یان بدلیس. © Marc Lautenbacher · Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0.

ترشیی کەلەم

تۆماری ٢٩٤ی ٢٠١٧ کەلەمی سپی بە خوێ، ڕەیحان، بیبەری ورد، لیمۆ و ئاو دەناسێنێت. نۆک یان هەویری ترش بۆ ترشکردن باس دەکرێت؛ سرکە زیاد ناکرێت. چۆرتی لەتەنیشت خواردن دەخورێت یان بە گۆشت و گەنم دەکوڵێت. لەم ئامادەکردنە بەڵگەدارە گەڵای شەلەم جێی کەلەم ناگرێتەوە. [1]

مووش و بدلیس

تۆماری ٤٠٩ی مووش لە ٢٠١٩ گۆشتی بەرخی ئێسکدار، کەرە، ڕوبی تەماتە، گەنم و چۆرتی دەستنیشان دەکات. سەرەتا گۆشت سوور دەکرێتەوە، پاشان هەمووی پێکەوە دەکوڵێت. بەڕێوەبەرایەتیی کولتووری بدلیس گۆشتی چەوری ئێسکدار، گەنمی کوتراو و سیری یان بیبەری ئارەزوومەندانە باس دەکات. ڕێچکەی چەلەبی نۆک، زەیتی زەیتوون و توێکڵ یان ڕۆبی هەناری ترش زیاد دەکات. ئەمانە جیاوازیی ناوچەیین. [2] [3] [4]

زانستی ماڵان

شیمشەک و چەلیک یەشیل لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ لەگەڵ سێزدە ژنی بدلیس قسەیان کرد. گێڕانەوەکان بڕین، پڕکردن، نۆک و چاودێریی ئاوی خوێ باس دەکەن. گەڵای خوێکراو بۆ دۆڵمە لە چۆرتی جیادەکرێتەوە. ئەمانە ئەزموونی ماڵانن، نەک ڕێنماییی کۆنترۆڵکراوی هەوکردن. [5]

نەریتی گۆڕاو

وشککردن، ترشی، بەرهەمی شیر و گۆشت خۆراکی زستان ئامادە دەکەن. قاپی نوێ و ساردکەرەوە شێوازەکان دەگۆڕن. گرنگیدان، تام و میوانداریش بەشی مێژوون؛ پێویست ناکات هەر هەڵبژاردنێکی خێزان تەنها بە مانەوەی ژیان ڕوون بکرێتەوە. [5]

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

  1. TÜRKPATENT, Muş Çorti Turşusu, registration 294 (25 December 2017): cabbage/kelem, ingredients, souring and food uses.
  2. TÜRKPATENT, Muş Çorti Aşı (Yemeği), registration 409 (2019): specified ingredients and cooking method.
  3. Bitlis Provincial Culture and Tourism Directorate, “Yemekleri,” entry 1: cabbage pickle, bone-in meat, pounded wheat and flavourings.
  4. Cesim Çelebi, Geçmişten Günümüze Bitlis Mutfağı, recipe reproduced by the Culture Portal: chickpeas and sour pomegranate in a Bitlis preparation.
  5. Aykut Şimşek and Seher Çelik Yeşil, “Examining Traditional Winter Preparations: The Case of Bitlis Cuisine,” Bitlis Eren University Social Science Journal 11(2) (2022), pp. 277–288: original December 2021 household interviews.
  6. Marc Lautenbacher, A halved head of white cabbage (23 December 2008), Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.