پێشەکی
پیر عەلی یەکێکە لە کەسایەتییە پیرۆزە خۆشەویستەکانی ئایینی ئێزیدی؛ پیاوچاکێکە کە بە جەژنی باتزمی، کە بە ناوی ئەوەوە دەگێڕدرێت، ڕێزی لێ دەگیرێت، بەو کەرامەتانە یاد دەکرێتەوە کە دەگێڕنەوە لە گوندە ئێزیدییەکاندا نیشانی داون، و لە نەریتی ئێزیدیدا وەک بەرجەستەبوونی تاوس مەلەک، فریشتەی تاوس، ڕێزی لێ دەگیرێت.
لە نەریتی ئێزیدیدا، پیر عەلی، کە پیرعەلیشی پێ دەگوترێت، پیرێکە؛ کەسایەتییەکی پیرۆز و ڕێنیشاندەرێکی ڕۆحییە. بە تایبەتی ئەو بەشەی کۆمەڵگەی ئێزیدی ڕێزی لێ دەگرێت کە لە نەریتیدا جەژنی باتزمی بە ناوی ئەوەوە دەگێڕدرێت. بە کەرامەتێک یاد دەکرێتەوە کە دەگێڕنەوە نیشانی داوە، و لە تێگەیشتنی ئێزیدی بۆ پیرۆزی، وەک بەرجەستەبوونی تاوس مەلەکی مەزن دەناسرێت.
ناسینی پیر عەلی ناسینی تێگەیشتنی ئێزیدییە بۆ کەسایەتییە پیرۆزەکان وەک بەرجەستەبوونی هێزە ئیلاهییەکان، پێگەی جەژن و ڕێزلێگرتنی ئایینی لە ژیانی کۆمەڵگەدا، و یادەوەریی خۆشەویستی پیاوچاکێک کە ناوی لە جەژن و نەریتدا زیندوو ڕاگیراوە.
ناوەڕۆک
پیر عەلی کێیە؟
پیر عەلی، کە پیرعەلیشی دەنووسرێت، کەسایەتییەکی پیرۆزە کە لە ئایینی ئێزیدیدا ڕێزی لێ دەگیرێت. بە تایبەتی بەشێک لە کۆمەڵگەی ئێزیدی ڕێزی لێ دەگرێت کە لە نەریتیدا جەژنی ناسراو بە باتزمی بە ناوی ئەوەوە دەگێڕدرێت؛ جەژنێکی ڕێزلێگرتنی ئایینی و شادی. بەپێی نەریتی ئێزیدی، پیر عەلی هاتە هەندێک گوندی ئێزیدی و لەوێ کەرامەتێکی نیشان دا کە پیرۆزی و تواناکەی بۆ بینەران پشتڕاست دەکردەوە؛ هەروەها لە تێگەیشتنی ئێزیدی بۆ پیرۆزی، وەک بەرجەستەبوونی تاوس مەلەک، فریشتەی تاوس و سەرکردەی بوونەوەرە پیرۆزەکان، ڕێزی لێ دەگیرێت. پیر عەلی وەک پیرێک، کەسایەتییەکی پیرۆز و ڕێنیشاندەرێکی ڕۆحیی ئایینەکە، کە بە جەژن ڕێزی لێ دەگیرێت، بە کەرامەت یاد دەکرێتەوە و وەک بەرجەستەبوونی فریشتە مەزنەکەی تاوس دەناسرێت، پێگەیەکی خۆشەویستی لە ناو کەسایەتییە پیرۆزەکانی نەریتی ئێزیدیدا هەیە. ڕێزلێگرتنی و جەژنەکەی کە بە ناوی ئەوەوە دەگێڕدرێت بەشێکن لە ژیانی دەوڵەمەندی پەرستش و ڕێزلێگرتنی ئایینیی کۆمەڵگەی ئێزیدی؛ ژیانێک کە تێیدا بە جەژن و سەردانی شوێنە پیرۆزەکان و ڕێزلێگرتنی ئایینی کەسایەتییە پیرۆزەکان ڕێز دەکرێن، و باوەڕ وایە هێزە ئیلاهییەکان لە کەسایەتیی پیاوچاکان و ڕێنیشاندەرانی ئایینەکەدا شێوەی زەوییان وەرگرتووە.
ناو و نازناوی
پیر عەلی، یان پیرعەلی، نازناوی ڕێزلێگیراوی پیر هەڵدەگرێت؛ نازناوێک کە وەک کەسایەتییەکی پیرۆز و ڕێنیشاندەرێکی ڕۆحیی ئایینی ئێزیدی دەیناسێنێت و لەگەڵ ناوی عەلیدا پێکەوە هاتووە.
ناوی ئەم کەسایەتییە پیرۆزە نازناوی ڕێزلێگیراوی پیر لەگەڵ ناوی عەلی پێکەوە دەهێنێت و زۆرجار بە یەک ناو، پیرعەلی، دەنووسرێت. نازناوی پیر یەکێکە لە پلە بەرزەکانی پیرۆزی لە نەریتی ئێزیدیدا؛ پیرەکان لە تەنیشت شێخەکان کەسایەتییە پیرۆزەکان و ڕێنیشاندەرە ڕۆحییەکانی کۆمەڵگەن، ئەو پیاوچاک و کەسانەی خەڵک بۆ ڕێنمایی و بەرەکەت و شەفاعەت ڕوویان تێ دەکەن. پیر بوون واتە سەر بەو پلە ڕێزلێگیراوەی پیرۆزی بوون. بۆیە پیر عەلی وەک یەکێک لە پیرەکان، ڕێنیشاندەرە پیرۆزەکانی ئایینی ئێزیدی، ڕێزی لێ دەگیرێت؛ پیاوچاکێک و کەسایەتییەکی ڕۆحییە. ناو و نازناوەکەی بەم شێوەیە وەک کەسایەتییەکی پیرۆز و پیرێکی نەریتی ئێزیدی دەیناسێنن کە بە جەژن و ڕێزلێگرتنی ئایینی ڕێزی لێ دەگیرێت. ناسینی ناو و نازناوی سەرەتای ناسینی پێگەیەتی؛ ئەو پیرە پیرۆزەی ناوی لە جەژن و نەریتدا لە ناو کۆمەڵگەی ئێزیدی زیندوو ڕاگیراوە.
خاڵە سەرەکییەکان
پیر عەلی، یان پیرعەلی، کەسایەتییەکی پیرۆز و پیرێکی ئایینی ئێزیدییە.
بەشێک لە کۆمەڵگە جەژنی باتزمی بۆ ڕێزلێگرتن لە ئەو دەگێڕێت.
بە کەرامەتێک یاد دەکرێتەوە کە دەگێڕنەوە لە گوندە ئێزیدییەکاندا نیشانی داوە.
وەک بەرجەستەبوونی تاوس مەلەک، فریشتەی تاوس، ڕێزی لێ دەگیرێت.
پیر لە نەریتی ئێزیدیدا کەسایەتییەکی پیرۆز و ڕێنیشاندەرێکی ڕۆحییە.
ڕێزلێگرتنی بەشێکە لە ژیانی دەوڵەمەندی پەرستش و ڕێزلێگرتنی ئایینیی کۆمەڵگەی ئێزیدی.
زانیارییە خێراکان
ناو: پیر عەلی (هەروەها پیرعەلی)
نازناو: پیر (کەسایەتییەکی پیرۆز و ڕێنیشاندەرێکی ڕۆحی)
لە کوێ ڕێزی لێ دەگیرێت: ئایینی ئێزیدی
بە چی ڕێزی لێ دەگیرێت: جەژنی باتزمی، کە بە ناوی ئەوەوە دەگێڕدرێت
بە چی یاد دەکرێتەوە: کەرامەتێک کە لە گوندە ئێزیدییەکاندا نیشانی داوە
وەک چی ڕێزی لێ دەگیرێت: بەرجەستەبوونی تاوس مەلەک، فریشتەی تاوس
بە تایبەتی کێ ڕێزی لێ دەگرێت: بەشێک لە کۆمەڵگەی ئێزیدی
ناوچەی پەیوەندیدار: گوندە ئێزیدییەکان، لەوانە گوندەکانی تور عەبدین
ڕێزلێگرتنی ئایینی: جەژن، شادی و ڕێزلێگرتن
میرات: کەسایەتییەکی پیرۆز و خۆشەویستی ئایینی ئێزیدی
جەژنی باتزمی
پیر عەلی زیاتر لە هەر شتێک بە جەژنی باتزمی ڕێزی لێ دەگیرێت؛ جەژنێکی ڕێزلێگرتنی ئایینی و شادی کە ئەو بەشەی کۆمەڵگەی ئێزیدی کە بە تایبەتی ڕێزی لێ دەگرێت بە ناوی ئەوەوە دەیگێڕێت.
تایبەتمەندترین شێوەی ڕێزلێگرتن لە پیر عەلی ئەو جەژنەیە کە بە باتزمی ناسراوە و بە ناوی ئەوەوە دەگێڕدرێت. لە ئایینی ئێزیدیدا بە جەژن و ئاهەنگ ڕێز لە کەسایەتییە پیرۆزەکان دەگیرێت؛ کاتەکانی ڕێزلێگرتنی ئایینی و شادی و کۆبوونەوەی کۆمەڵگە، کە تێیاندا پەیوەندیی نێوان خەڵک و کەسایەتییە پیرۆزەکانیان نوێ دەکرێتەوە و دەردەبڕدرێت. جەژنی باتزمی ئەو جەژنەیە کە بەشەکەی کۆمەڵگە کە بە تایبەتی ڕێزی لێ دەگرێت بۆ ڕێزلێگرتن لە پیر عەلی دەیگێڕێت. ئەم جەژنانە لە خۆشەویستترین و گرنگترین بۆنەکانی ساڵی ئایینیی ئێزیدین؛ کاتێکن کە کۆمەڵگە بۆ ڕێزلێگرتنی ئایینی و جەژن پێکەوە کۆ دەبێتەوە، ڕێز لە کەسایەتییە پیرۆزەکە دەگرێت و داوای بەرەکەت دەکات. گێڕانی جەژنی باتزمی بە ناوی پیر عەلی نیشان دەدات کە بۆ ئەو کۆمەڵگەیەی ڕێزی لێ دەگرێت کەسایەتییەکی پیرۆزی تایبەتە؛ پیاوچاکێک کە یادەوەری و بەرەکەتی بە جەژن و شادی ڕێز دەکرێن. ئەم ڕێزلێگرتنە بە جەژنێک بە ناوی ئەوەوە تایبەتمەندترین لایەنی پیر عەلییە و پێگە خۆشەویستەکەی لە ژیانی ئایینیی کۆمەڵگەکەیدا دەردەخات. زیاتر لە هەر شوێنێک لە جەژنی باتزمیدا ڕێزلێگرتن لە پیر عەلی دەردەبڕدرێت؛ جەژنی ڕێزلێگرتنی ئایینی و شادی کە بە ناوی پیرە پیرۆزەکەوە دەگێڕدرێت.
کەرامەتی پیر عەلی
بەپێی نەریتی ئێزیدی، پیر عەلی هاتە هەندێک گوندی ئێزیدی و لەوێ کەرامەتێکی نیشان دا کە پیرۆزییەکەی پشتڕاست دەکردەوە و دڵی ئەوانەی ڕاکێشا کە بینییان.
لە نەریتە خۆشەویستەکانی پیر عەلی یادەوەریی کەرامەتێک هەیە کە دەگێڕنەوە نیشانی داوە. بەپێی نەریتی ئێزیدی، پیر عەلی هاتە هەندێک گوندی ئێزیدی، لەوانە لە ناوچەی تور عەبدین، و لەوێ بە کەرامەتێک توانای پیرۆزی خۆی نیشان دا؛ دەگێڕنەوە کە مانگایەک کە پێشتر سەربڕدرابوو و پارچە کرابوو، بە توانای پیرۆزی ئەو دیسان بە تەواوی و بە زیندوویی گەڕایەوە. ئەم کەرامەتە پیرۆزی و تواناکەی بۆ بینەران پشتڕاست دەکردەوە و دڵ و باوەڕیانی ڕادەکێشا. ئەم نەریتانەی کەرامەت تایبەتمەندییەکی شێوەی یادکردنەوەی کەسایەتییە پیرۆزەکانن لە ئایینی ئێزیدیدا، وەک لە زۆر نەریتی ئایینیی دیکەدا؛ پیاوچاکەکە بە کەرامەت پیرۆزی خۆی و بەخشندەیی ئیلاهی بۆ خۆی نیشان دەدات و بەم شێوەیە باوەڕ و ڕێزلێگرتنی ئایینیی خەڵک بەدەست دەهێنێت. کەرامەتی پیر عەلی، زیندووکردنەوەی ئاژەڵە سەربڕدراوەکە، لە زمانی نەریتدا نیشانەیەکی زیندووی ئەو توانایە پیرۆزەیە کە پێی بەخشراوە و پێگەی وەک کەسایەتییەکی پیرۆزی ڕاستەقینە. ئەم یادەوەرییەی کەرامەت بەشێکی خۆشەویستی نەریتی پیر عەلییە و وەک کەسایەتییەکی پیرۆز و بەهێز دەیناسێنێت کە بەو کەرامەتانەی نیشانی داون دڵ و باوەڕی خەڵکی ڕاکێشاوە. لە نەریتی لەم جۆرەدا پیرۆزی و توانای پیر عەلی لە ناو کۆمەڵگەی ئێزیدیدا دەردەبڕدرێن و یاد دەکرێنەوە.
بەرجەستەبوونی فریشتەی تاوس
لە تێگەیشتنی ئێزیدی بۆ پیرۆزی، پیر عەلی وەک بەرجەستەبوونی تاوس مەلەک، فریشتەی تاوس و سەرکردەی بوونەوەرە پیرۆزەکان، ڕێزی لێ دەگیرێت؛ نیشانەیەکی بەرزترین ڕێز.
تایبەتمەندییەکی تێگەیشتنی ئێزیدی بۆ پیرۆزی ئەو باوەڕەیە کە بوونەوەرە پیرۆزە مەزنەکان و هێزە ئیلاهییەکان لە کەسایەتییە پیرۆزەکانی ئایینەکەدا شێوەی زەویی وەردەگرن و بەرجەستە دەبن؛ بەم شێوەیە کەسایەتییە مەزنەکە، شێخ عەدی ، وەک بەرجەستەبوونی تاوس مەلەک، فریشتەی تاوس، ڕێزی لێ دەگیرێت، و باوەڕ وایە بوونەوەرە پیرۆزەکانی هەفت سڕ لە کەسایەتییە پیرۆزە مەزنەکاندا شێوەی زەوییان وەرگرتووە. پیر عەلیش لە نەریتی ئێزیدیدا وەک بەرجەستەبوونی تاوس مەلەک، فریشتە مەزنەکەی تاوس و سەرکردەی بوونەوەرە پیرۆزەکان، ڕێزی لێ دەگیرێت. ئەمە نیشانەی بەرزترین ڕێزە و وەک دەرکەوتنی سەرەکیترین بوونەوەرە پیرۆزەکان بە شێوەی زەویی دەیناسێنێت؛ ئەو بوونەوەرەی لە ڕێگەیەوە چاودێریی خودای تاک بۆ جیهان دەردەکەوێت. ڕێزلێگرتن وەک بەرجەستەبوونی فریشتەی تاوس واتە ڕێزلێگرتن وەک هەڵگری بەرزترین پیرۆزی و دەرکەوتنی بوونەوەرە پیرۆزە مەزنەکە خۆی. ئەم تێگەیشتنە بۆ پیر عەلی وەک بەرجەستەبوونی تاوس مەلەک لایەنێکی قووڵی ڕێزلێگرتن لە ئەوە و بەرزیی ڕێزی بۆ دەردەخات. لە ئایینی ئێزیدیدا پیر عەلی وەک بەرجەستەبوونی فریشتەی تاوس، هەروەها کەسێک کە کەرامەت نیشان دەدات و ناوەندی جەژنە، ڕێزی لێ دەگیرێت.
پیرێکی ئایینی ئێزیدی
پیر عەلی سەر بە پلە ڕێزلێگیراوەکەی پیرەکانە؛ ئەو کەسایەتییە پیرۆز و ڕێنیشاندەرە ڕۆحییانەی ئایینی ئێزیدی کە لە تەنیشت شێخەکان هەڵگری ڕێنماییی پیرۆزی کۆمەڵگەن.
پیر عەلی نازناوی پیر هەڵدەگرێت و سەر بە پلە ڕێزلێگیراوەکەی پیرەکانە لە ئایینی ئێزیدیدا. لە ڕێکخستنی کۆمەڵایەتی و ئایینیی کۆمەڵگەی ئێزیدیدا خەڵک بۆ چینە بۆماوەییەکان دابەش کراون؛ لەوانە دوو چینە ئایینی یان پیرۆزەکە، شێخەکان و پیرەکان. ئەمانە ئەو کەسایەتییە پیرۆز و ڕێنیشاندەرە ڕۆحییانەن کە باوەڕدارانە ئاساییەکان، موریدەکان، بۆ ڕێنمایی و بەرەکەت و ڕێوڕەسمەکانی ئایین بەوانەوە بەستراونەتەوە. پیرەکان، وەک شێخەکان، لە ڕەچەڵەکی کەسایەتییە پیرۆزەکانی نەریتەکەن و ناوی ئەوانیان لێ نراوە، و وەک ڕێنیشاندەر و شەفاعەتکار پێگەیەکی ڕێزلێگیراویان هەیە. پیر عەلی وەک یەکێک لە پیرەکان سەر بەو پلە ڕێزلێگیراوەی پیرۆزییە و ڕێنیشاندەرێکی ڕۆحی و کەسایەتییەکی پیرۆزی کۆمەڵگەیە. ئەم پێگەیەی لە ناو پیرەکاندا وەک یەکێک لە هەڵگرانی ڕێنماییی پیرۆزی ئایینی ئێزیدی دەیناسێنێت، لە تەنیشت کەسایەتییە پیرۆزە مەزنەکان، وەک شێخەکانی ڕەچەڵەکەکانی شێخ عەدی و شێخ شەمس. ئەم پێگەیەی وەک پیر لایەنێکی گرنگی پیر عەلییە و وەک کەسایەتییەکی پیرۆز و ڕێنیشاندەری کۆمەڵگە دەیناسێنێت. پیر عەلی وەک پیرێکی ئایینی ئێزیدی، کە بە جەژن ڕێزی لێ دەگیرێت و وەک بەرجەستەبوونی فریشتەی تاوس دەناسرێت، پێگە خۆشەویستەکەی لە نەریتدا هەیە.
واتا و گرنگی
پیر عەلی زیاتر لە هەر شتێک نوێنەری تێگەیشتنی ئێزیدییە بۆ کەسایەتییە پیرۆزەکان وەک بەرجەستەبوونی هێزە ئیلاهییەکان و ناوەندی جەژن و ڕێزلێگرتنی ئایینی؛ پیرێکی پیرۆز کە بە جەژنێک بە ناوی ئەوەوە ڕێزی لێ دەگیرێت، بە کەرامەتەکانی یاد دەکرێتەوە و وەک بەرجەستەبوونی تاوس مەلەکی مەزن ڕێزی لێ دەگیرێت. وەک ناوەندی جەژن، نوێنەری پێگەی جەژن و شادییە لە ژیانی ڕێزلێگرتنی ئایینیی کۆمەڵگەدا.
پیر عەلی هەروەها نوێنەری ڕوانگەی ئێزیدییە بۆ پیرۆزی وەک شتێکی زیندوو و ئامادە، کە لە کەسایەتییە پیرۆزەکاندا دەردەکەوێت و لە جەژنەکانی کۆمەڵگەدا ڕێزی لێ دەگیرێت، هەروەها پەیوەندیی نێوان خەڵک و ڕێنیشاندەرە پیرۆزەکانیان. لەمەدا نوێنەری ڕێزلێگرتنی ئایینیی زیندوو و شادمانەی ئایینی ئێزیدییە. لە هەموو ئەمانەدا پیر عەلی یەکێکە لە کەسایەتییە پیرۆزە خۆشەویستەکانی نەریتی ئێزیدی؛ نوێنەری ڕێزی کەسایەتییە پیرۆزەکان، پێگەی جەژن و کەرامەت و تێگەیشتن بۆ کەسایەتییە پیرۆزەکان وەک بەرجەستەبوونی هێزە ئیلاهییەکانە. پیرێکی ئایینەکەیە کە بە جەژنی باتزمی ڕێزی لێ دەگیرێت و وەک بەرجەستەبوونی فریشتەی تاوس دەناسرێت؛ یەکێک لە کەسایەتییە خۆشەویستەکانی ئایینەکە کە لە تەنیشت بوونەوەرە پیرۆزە مەزنەکانی هەفت سڕ ڕێزی لێ دەگیرێت. ئەو ڕێزلێگرتنە ئایینییە زیندوو و شادمانەیەی نوێنەرایەتی دەکات یەکێکە لە تایبەتمەندییە جوانەکانی ئایینی ئێزیدی.
پیر عەلی و کورد
پیر عەلی کەسایەتییەکی پیرۆزی ئایینی ئێزیدییە، یەکێک لە نەریتە ئایینییە کۆن و ڕەسەنەکانی گەلی کورد، و بەشێکە لە میراتە دەوڵەمەندە ئایینی و کولتوورییەکەی کورد، بە تایبەتی کۆمەڵگەی کوردی ئێزیدی.
ئایینی ئێزیدی یەکێکە لە نەریتە ئایینییە کۆن و ڕەسەنەکانی گەلی کورد، و کەسایەتییە پیرۆزەکانی، لەوانە پیر عەلیی خۆشەویست، بەشێکن لە میراتە دەوڵەمەند و تایبەتە ئایینییەکەی کورد، بە تایبەتی کۆمەڵگەی کوردی ئێزیدی کە بۆیان کەسایەتییە زیندووەکانی ڕێزلێگرتنی ئایینین. جەژن و کەرامەت و ڕێزلێگرتنی ئایینیی پەیوەست بە پیر عەلی دەنگدانەوەی ژیانی ئایینیی زیندوو و شادمانەی کۆمەڵگەی ئێزیدین؛ ڕێزلێگرتن لە کەسایەتییە پیرۆزەکان بە جەژن و ئاهەنگ، بەشێکی بەهادار لە میراتە ئایینییەکەی گەلی کورد. گێڕانی جەژن بۆ ڕێزلێگرتن لە کەسایەتییە پیرۆزەکان تایبەتمەندییەکی خۆشەویستی ژیانی ئێزیدییە و لە ڕۆحی شادیی بەکۆمەڵدا لە جەژنە گەورەکانی جیهانی فراوانتری کورد، وەک نەورۆز، دەچێت. بۆ کوردە ئێزیدییەکان، پیر عەلی کەسایەتییەکی پیرۆز، زیندوو و خۆشەویستە، کە بە جەژنی باتزمی ڕێزی لێ دەگیرێت و وەک بەرجەستەبوونی فریشتەی تاوس دەناسرێت. بە ناساندنی پیر عەلی ڕێز لە کەسایەتییەکی پیرۆزی ئایینی ئێزیدی دەگرین، بەشێک لە میراتە تایبەتە ئایینییەکەی گەلی کورد؛ پیرێک کە جەژن و کەرامەت و ڕێزلێگرتنی لە تایبەتمەندییە جوانەکانی نەریتەکەن و ڕێزلێگرتنی ئایینیی بۆ ئەو تا ئەمڕۆش وەک جەژنێکی زیندوو لە کۆمەڵگەی ئێزیدیدا بەردەوامە.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا ڕێزلێگرتن لە پیر عەلی وەک بەرجەستەبوونی فریشتەی تاوس ئایینی ئێزیدی دەکاتە ئایینێکی فرەخودایی؟ نەخێر. ئەمە خاڵێکی گرنگە، چونکە ئایینی ئێزیدی ماوەیەکی درێژ بە هەڵە تێگەیشتراوە و بە شێوەیەکی زۆر نادروست پیشان دراوە. ئێزیدی ئایینێکی یەکتاپەرستییە کە ناوەندی باوەڕی بە خودای تاکە، دروستکەری هەموو شتێک. فریشتەی تاوس، تاوس مەلەک، خودایەکی ڕکابەر نییە، بەڵکو سەرەکیترین بوونەوەرە پیرۆزەکانە کە خودای تاک دروستی کردوون، و دەرکەوتنێکە کە لە ڕێگەیەوە چاودێریی خودای تاک بۆ جیهان دەردەکەوێت. ئەو کەسایەتییە پیرۆزانەش کە وەک بەرجەستەبوونی ئەو ڕێزیان لێ دەگیرێت، وەک پیر عەلی، وەک دەرکەوتنی ئەم توانایە پیرۆزە ڕێز دەکرێن، لە ناو ئایینێکدا کە بە تەواوی لە دەوری خودای تاکە. ڕێزلێگرتن لە پیر عەلی وەک بەرجەستەبوونی فریشتەی تاوس ڕێزلێگرتنە لە ناو ئەم ئایینە یەکتاپەرستییەدا، نەک پەرستنی خودایەکی جیاواز. پێویستە ئایینی ئێزیدی بە دروستی وەک ئەو نەریتە یەکتاپەرستییە تێبگەین کە هەیە، و ئەو پیشاندانە هەڵە و زیانبەخشانە بخەینە لاوە کە ماوەیەکی درێژ بە ناحەق ئاراستەی ئایینەکە و فریشتەی تاوس کراون، لەوانە بۆهتانی شەیتانپەرستی.
چەند زانیاری دەربارەی پیر عەلیی مێژوویی هەیە؟ پیر عەلی بە پلەی یەکەم لە ڕێگەی نەریتی زیندووی ئەو کۆمەڵگە ئێزیدییەی ڕێزی لێ دەگرێت، جەژنەکەی کە بە ناوی ئەوەوە دەگێڕدرێت، و نەریتە پیرۆزەکەی کەرامەت و سروشتی وەک بەرجەستەبوونی فریشتەی تاوس دەناسرێت. وەک زۆر کەسایەتیی پیرۆز کە زیاتر لە ڕێگەی نەریتی زارەکی و ڕێزلێگرتنی ئایینییەوە ناسراون، تۆمارەکان لە جۆری یادەوەریی پیرۆز و ڕێزلێگرتنی ئایینیی زیندوون، لەبری ڕووداوە مێژووییە وردەکان. هەڵوێستی ڕاستگۆیانە ئەوەیە ئەوەی نەریت دەیگێڕێتەوە، جەژن و کەرامەت و ڕێزلێگرتن، وەک ئەو نەریتە پیرۆز و ڕێزلێگرتنە زیندووە بناسێنین کە هەیە؛ یادەوەریی ئایینی لە تۆماری مێژوویی ورد جیا بکەینەوە و ڕێز لە کەسایەتییەکە بگرین هەروەک کۆمەڵگە ڕێزی لێ دەگرێت.
واتای کەرامەتی پیر عەلی چییە؟ باشترە لەو نەریتەی کە پیر عەلی ئاژەڵێکی سەربڕدراوی زیندوو کردووەتەوە وەک چیرۆکێکی پیرۆزی کەرامەت تێبگەین؛ لەو جۆرەی لە زۆر نەریتدا دەربارەی کەسایەتییە پیرۆزەکان دەگێڕدرێتەوە و بە شێوەیەکی زیندوو توانای پیرۆزی بەخشراو بە ئەو و پێگەی وەک کەسایەتییەکی پیرۆزی ڕاستەقینە دەردەبڕێت. وەک نەریتێکی پیرۆز و نیشانەی پیرۆزیی پیر عەلی ڕێزی لێ دەگیرێت، نەک وەک ڕووداوێکی مێژوویی کە بەڕاستی ڕوویدابێت بخەینە ڕوو.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
تاوس مەلەک: فریشتەی تاوس کە پیر عەلی وەک بەرجەستەبوونی ئەو ڕێزی لێ دەگیرێت
هەفت سڕ: حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکەی ئایینی ئێزیدی
شێخ عەدی: چاکسازە مەزنەکە کە ئەویش وەک بەرجەستەبوونی فریشتەی تاوس ڕێزی لێ دەگیرێت
شێخ شەمس: بوونەوەرە پیرۆزەکەی خۆر
پیر مام ڕەشان: خودانی بارانەکان، پیرێکی دیکە
شێخ شەرفەدین: پیاوچاکی شەنگال
موسا سۆر: خودانی هەوا و با
نەورۆز: جەژنە گەورەکەی جیهانی کورد
پرسیارە باوەکان
پیر عەلی لە ئایینی ئێزیدیدا کێیە؟
پیر عەلی، کە پیرعەلیشی دەنووسرێت، کەسایەتییەکی پیرۆز و پیرێکی ئایینی ئێزیدییە، کە بە تایبەتی ئەو بەشەی کۆمەڵگەی ئێزیدی ڕێزی لێ دەگرێت کە لە نەریتیدا جەژنی باتزمی بە ناوی ئەوەوە دەگێڕدرێت. بە کەرامەتێک یاد دەکرێتەوە کە دەگێڕنەوە لە گوندە ئێزیدییەکاندا نیشانی داوە، و لە نەریتی ئێزیدیدا وەک بەرجەستەبوونی تاوس مەلەک، فریشتەی تاوس و سەرکردەی بوونەوەرە پیرۆزەکان، ڕێزی لێ دەگیرێت.
جەژنی باتزمی چییە؟
جەژنی باتزمی جەژنێکی ڕێزلێگرتنی ئایینی و شادییە کە ئەو بەشەی کۆمەڵگەی ئێزیدی کە بە تایبەتی ڕێز لە پیر عەلی دەگرێت بە ناوی ئەوەوە دەیگێڕێت. لە ئایینی ئێزیدیدا بە جەژن ڕێز لە کەسایەتییە پیرۆزەکان دەگیرێت؛ کاتەکانی ڕێزلێگرتنی ئایینی و شادی و کۆبوونەوەی کۆمەڵگە. جەژنی باتزمی ئەو جەژنەیە کە بۆ ڕێزلێگرتن لە پیر عەلی دەگێڕدرێت و وەک کەسایەتییەکی پیرۆزی تایبەت بۆ ئەو کۆمەڵگەیەی ڕێزی لێ دەگرێت دەیناسێنێت.
پیر عەلی بە چ کەرامەتێک یاد دەکرێتەوە؟
بەپێی نەریتی ئێزیدی، پیر عەلی هاتە هەندێک گوندی ئێزیدی، لەوانە لە ناوچەی تور عەبدین، و لەوێ کەرامەتێکی نیشان دا؛ دەگێڕنەوە کە مانگایەک کە پێشتر سەربڕدرابوو و پارچە کرابوو، بە توانای پیرۆزی ئەو دیسان بە تەواوی و بە زیندوویی گەڕایەوە. ئەم کەرامەتە پیرۆزییەکەی پشتڕاست دەکردەوە و دڵ و باوەڕی بینەرانی ڕادەکێشا. باشترە وەک چیرۆکێکی پیرۆزی کەرامەت تێی بگەین کە توانای پیرۆزی بەخشراو بە ئەو دەردەبڕێت.
بۆچی بە پیر عەلی بەرجەستەبوونی فریشتەی تاوس دەگوترێت؟
لە تێگەیشتنی ئێزیدی بۆ پیرۆزی، بوونەوەرە پیرۆزە مەزنەکان و هێزە ئیلاهییەکان لە کەسایەتییە پیرۆزەکانی ئایینەکەدا شێوەی زەویی وەردەگرن و بەرجەستە دەبن؛ بەم شێوەیە شێخ عەدی وەک بەرجەستەبوونی تاوس مەلەک، فریشتەی تاوس، ڕێزی لێ دەگیرێت. پیر عەلیش وەک بەرجەستەبوونی تاوس مەلەک ڕێزی لێ دەگیرێت؛ نیشانەیەکی بەرزترین ڕێز کە وەک دەرکەوتنی سەرەکیترین بوونەوەرە پیرۆزەکان بە شێوەی زەویی دەیناسێنێت؛ ئەو بوونەوەرەی لە ڕێگەیەوە چاودێریی خودای تاک دەردەکەوێت.
ئایا ڕێزلێگرتن لە پیر عەلی فرەخوداییە؟
نەخێر. ئێزیدی ئایینێکی یەکتاپەرستییە کە ناوەندی باوەڕی بە خودای تاکە. فریشتەی تاوس خودایەکی ڕکابەر نییە، بەڵکو سەرەکیترین بوونەوەرە پیرۆزەکانە کە خودای تاک دروستی کردوون. ئەو کەسایەتییە پیرۆزانەی وەک بەرجەستەبوونی ئەو ڕێزیان لێ دەگیرێت، وەک پیر عەلی، وەک دەرکەوتنی ئەم توانایە پیرۆزە ڕێز دەکرێن، لە ناو ئایینێکدا کە بە تەواوی لە دەوری خودای تاکە. پێویستە بە دروستی لە ئایینی ئێزیدی وەک ئەو نەریتە یەکتاپەرستییە تێبگەین کە هەیە و ئەو پیشاندانە هەڵانە بخەینە لاوە کە ماوەیەکی درێژ ئاراستەی کراون.
پیر عەلی چ پەیوەندییەکی بە کوردەوە هەیە؟
پیر عەلی کەسایەتییەکی پیرۆزی ئایینی ئێزیدییە، یەکێک لە نەریتە ئایینییە کۆن و ڕەسەنەکانی گەلی کورد، و بەشێکە لە میراتە دەوڵەمەندە ئایینییەکەی کورد، بە تایبەتی کۆمەڵگەی کوردی ئێزیدی کە بۆیان کەسایەتییەکی زیندووی ڕێزلێگرتنی ئایینییە. جەژن و کەرامەت و ڕێزلێگرتنی ئایینیی پەیوەست بە ئەو دەنگدانەوەی ژیانی ئایینیی زیندوو و شادمانەی کۆمەڵگەن؛ بەشێکی بەهادار لە میراتە ئایینییەکەی گەلی کورد.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
پیر عەلی (پیاوچاکی ئێزیدی) — ویکیپیدیا
لیستی کەسایەتییە پیرۆزەکانی ئێزیدی — ویکیپیدیا
تاوس مەلەک (فریشتەی تاوس) — ویکیپیدیا
ئایینی ئێزیدی (جەژن و کەسایەتییە پیرۆزەکان) — ویکیپیدیا