پێشەکی
پیر مام ڕەشان یەکێکە لە کەسایەتییە پیرۆز و خۆشەویستەکانی ئایینی ئێزیدی؛ خودانی بارانەکان و پشتیوانی کشتوکاڵ و دروێنە، هێنەری بارانە ژیانبەخشەکان کە خەڵک بۆ بەرەکەتی زەوی ڕووی تێ دەکەن. لە زیارەتگە گەورەکەیدا لەسەر چیای شەنگال و لە دۆڵە پیرۆزەکەی لالش ڕێزی لێ دەگیرێت.
لە نەریتی ئێزیدیدا پیر مام ڕەشان، کە بە پیر مەحمەد ڕەشانیش ناو دەبرێت و بە شێر ناسراوە، پیرێک و کەسایەتییەکی پیرۆز و پیاوچاکە؛ وەک خودان، خاوەن و پارێزەری بارانەکان و پشتیوانی کشتوکاڵ و دروێنە، ڕێزی لێ دەگیرێت. خەڵک بۆ ئەو بارانانەی کێڵگەکان ئاو دەدەن و بۆ بەرەکەتی زەوی کشتوکاڵکراو ڕووی تێ دەکەن؛ لە کاتی وشکەساڵیدا ڕێوڕەسمی تایبەت بەڕێوە دەچێت بۆ داواکردنی یارمەتیی. یەکێکە لە کەسایەتییە پیرۆز و ئازیزەکانی ئایینی ئێزیدی کە لە پاڵ بوونەوەرە پیرۆزە گەورەکاندا ڕێزی لێ دەگیرێت؛ ئەوانەی تاووسی مەلەک ڕابەرایەتییان دەکات.
ناسینی پیر مام ڕەشان ئاشنابوونە بە ڕێزگرتنی ئێزیدی لەو کەسایەتییە پیرۆزانەی کە چاودێریی زەوی و دروێنە دەکەن؛ خودانی بارانەکان کە بەرەکەتەکەی ئاوە ژیانبەخشەکان دەهێنێتە کێڵگەکان، پیرە خۆشەویستەکەی نەریتی ئێزیدی کە زیارەتگە گەورەکەی لەسەر چیای شەنگال شایەتییەکە بۆ بوونی درێژخایەنی خەڵکەکەی لە زەوییەکەدا.
ناوەڕۆک
مشتومڕەکان و تێگەیشتنە هەڵەکان
پیر مام ڕەشان کێیە؟
پیر مام ڕەشان، کە بە پیر مەحمەد ڕەشان یان مەمێ ڕەشانیش ناو دەبرێت، پیاوچاک و پیرێکی ئێزیدی بوو کە بە پێی نەریت سەر بە سەدەی ١٢ەمە؛ لە ئایینی ئێزیدیدا وەک خودان، خاوەن و پارێزەری بارانەکان و پشتیوانی کشتوکاڵ و دروێنە، ڕێزی لێ دەگیرێت. پیر کەسایەتییەکی پیرۆز و ڕێبەرێکی ڕۆحییە لە نەریتی ئێزیدیدا، و مام ڕەشان لە خۆشەویستترینیانە؛ وەک هێنەری ئەو بارانە ژیانبەخشانەی کێڵگەکان ئاو دەدەن و پارێزەری بەرهەمی دروێنە و زەوی کشتوکاڵکراو ڕێزی لێ دەگیرێت. خەڵک بۆ باران و بەرەکەتی زەوی ڕووی تێ دەکەن و لە کاتی وشکەساڵیدا لە شوێنە تەرخانکراوەکانی بۆ ئەو ڕێوڕەسمی تایبەت بەڕێوە دەچێت بۆ داواکردنی باران و گەشەکردنی بەروبووم؛ جەژنەکەی لە بەهاردا دەگێڕدرێت، وەرزی گەشەکردن و نوێبوونەوە. بە شێریش ناسراوە، بەهۆی ڕیوایەتێک لەسەر هێزەکەی، و بە هەندێک ئاژەڵیشەوە پەیوەستە. زیارەتگە گەورەکەی لەسەر چیای شەنگال بوو، ناوەندێکی کۆمەڵگەی ئێزیدی؛ لە دۆڵە پیرۆزەکەی لالشیش زیارەتگەیەکی هەیە. پیر مام ڕەشان، وەک خودانی بارانەکان و پشتیوانی دروێنە، لە نێو کەسایەتییە پیرۆزەکانی ئایینی ئێزیدیدا جێگەیەکی خۆشەویستی هەیە.
ناو و نازناوەکانی
پیر مام ڕەشان بە چەند ناو و نازناوێک ناسراوە: پیر مەحمەد ڕەشان، مەمێ ڕەشان یان مام ڕەشان؛ نازناوە ڕێزلێگیراوەکەی پیر نیشانەی ئەوەیە کە کەسایەتییەکی پیرۆز و ڕێبەرێکی ڕۆحییە، و نازناوی شێر نیشانەی هێزەکەیە.
ناوی ئەم کەسایەتییە پیرۆزە بە چەند شێوازێک دەردەکەوێت کە هەموویان نزیکی یەکن: پیر مەحمەد ڕەشان، مەمێ ڕەشان، مام ڕەشان یان مامێ ڕەشان؛ شێوازە خۆشەویستانە و ئاشناکانی ناوەکە. نازناوی پیر لە نەریتی ئێزیدیدا ڕێزی لێ دەگیرێت؛ نیشانەی کەسایەتییەکی پیرۆز، پیاوچاک و ڕێبەرێکی ڕۆحییە و یەکێکە لە پلە پیرۆزەکانی ئایینەکە. بۆیە پیر مام ڕەشان وەک یەکێک لە پیران، ڕێبەرە پیرۆزەکانی کۆمەڵگە، ڕێزی لێ دەگیرێت. هەروەها نازناوی شێری هەیە، بە شێوەی شێر مەمێ ڕەشان، واتە مەمێ ڕەشانی شێر؛ بەهۆی ڕیوایەتێک لەسەر هێز و تواناکەی کە دواتر زیاتر باسی دەکرێت. کەواتە ناو و نازناوەکانی نیشانی دەدەن وەک کەسایەتییەکی پیرۆز و خۆشەویست و پیرێکی ئایینی ئێزیدی؛ خودانی بارانەکان و شێر، کە لە نێو ڕێبەرە پیرۆزەکانی کۆمەڵگەدا ڕێزی لێ دەگیرێت. ناسینی ناو و نازناوەکانی سەرەتای ناسینی سروشت و پێگەیەتی؛ پیرە خۆشەویستەکە و خودانی بارانەکان، شێری نەریتەکە.
خاڵە سەرەکییەکان
پیر مام ڕەشان پیاوچاک و پیرێکی ئێزیدیی خۆشەویستە کە بە پێی نەریت سەر بە سەدەی ١٢ەمە.
وەک خودان، خاوەنی بارانەکان، ڕێزی لێ دەگیرێت.
پشتیوانی کشتوکاڵ، دروێنە و زەوی کشتوکاڵکراوە.
لە کاتی وشکەساڵیدا ڕێوڕەسم بەڕێوە دەچێت بۆ داواکردنی یارمەتیی لە هێنانی باراندا.
بە شێر ناسراوە، بەهۆی ڕیوایەتێک لەسەر هێزەکەی.
زیارەتگە گەورەکەی لەسەر چیای شەنگال بوو؛ لە لالشیش زیارەتگەیەکی هەیە.
زانیارییە خێراکان
ناو: پیر مام ڕەشان (پیر مەحمەد ڕەشان، مەمێ ڕەشان)
نازناو: پیر (کەسایەتیی پیرۆز و ڕێبەر)؛ شێر (شێر مەمێ ڕەشان)
ڕێزی لێ دەگیرێت لە: ئایینی ئێزیدی
سەردەم: بە پێی نەریت سەدەی ١٢ەم
ڕۆڵ: خودانی بارانەکان؛ پشتیوانی کشتوکاڵ
پارێزەری: بەرهەمی دروێنە و زەوی کشتوکاڵکراو
داوای لێ دەکرێت بۆ: باران لە کاتی وشکەساڵیدا؛ بەرەکەتی زەوی
جەژن: لە بەهاردا دەگێڕدرێت
زیارەتگەکان: لەسەر چیای شەنگال و لە دۆڵە پیرۆزەکەی لالش
میرات: کەسایەتییەکی پیرۆز و ئازیزی ئایینی ئێزیدی
خودانی بارانەکان
ڕۆڵی سەرەکیی پیر مام ڕەشان ئەوەیە کە خودان، خاوەن و پارێزەری بارانەکانە؛ هێنەری ئەو ئاوە ژیانبەخشانەی بەسەر کێڵگەکاندا دەبارن و زەوی ئاو دەدەن.
لە ئایینی ئێزیدیدا ئەو کەسایەتییە پیرۆزانەی بە خودان ناسراون، پارێزەرن کە بوارە دیاریکراوەکانی ژیان و سروشتیان پێ سپێردراوە؛ پیر مام ڕەشانیش وەک خودانی بارانەکان، پارێزەر و هێنەری بارانە ژیانبەخشەکان، ڕێزی لێ دەگیرێت. باران لە زەوییەکانی خەڵکی ئێزیدیدا یەکێکە لە بەهاترین بەرەکەتەکان؛ ئەو ئاوەی لە ئاسمانەوە دەبارێت بۆ ئاودانی کێڵگەکان، پڕکردنەوەی کانی و جۆگەکان، گەشەپێدانی بەروبووم و ئاوەدانیی زەوی. لە ناوچەیەکدا کە بارینی باران هەمیشە مسۆگەر نییە و وشکەساڵی بەڵایەکی ترسناکە، هاتنی باران مەسەلەی ژیان و بەرهەمدارییە. پیر مام ڕەشان پارێزەر و هێنەری پیرۆزی ئەم بارانانەیە؛ ئەو خودانەی خەڵک بۆ بارینی ئاوە ژیانبەخشەکان ڕووی تێ دەکەن. لە کاتی وشکەساڵیدا، کاتێک باران نابارێت و زەوی تینوو دەبێت، لە شوێنە تەرخانکراوەکانی بۆ ئەو ڕێوڕەسمی تایبەت بەڕێوە دەچێت و خەڵک داوای یارمەتیی لێ دەکەن بۆ ئەوەی باران و بەرەکەتی زەوی بهێنێت. ئەم ڕۆڵە وەک خودانی بارانەکان ناوەندی کەسایەتیی پیر مام ڕەشانە؛ هێنەری ئاوە ژیانبەخشەکان کە خەڵک بۆ باران و ئاوەدانیی زەوی ڕووی تێ دەکەن. پیر مام ڕەشان لە نێو کەسایەتییە پیرۆزەکانی ئایینی ئێزیدیدا لە هەموو شتێک زیاتر وەک خودانی بارانەکان خۆشەویستە و داوای لێ دەکرێت.
پشتیوانی کشتوکاڵ و دروێنە
پیر مام ڕەشان، بە پەیوەندییەوە بە خودانێتیی بارانەکان، پشتیوانی کشتوکاڵ و دروێنە و پارێزەری بەرهەمی دروێنە و زەوی کشتوکاڵکراوە؛ جەژنەکەی لە بەهاردا دەگێڕدرێت.
ڕۆڵی پیر مام ڕەشان وەک پشتیوانی کشتوکاڵ و دروێنە و پارێزەری بەرهەمی دروێنە و زەوی کشتوکاڵکراو، بە نزیکی بە خودانێتیی بارانەکانەوە بەستراوەتەوە. چونکە باران و دروێنە پەیوەندییەکی زۆر نزیکیان هەیە؛ بارانە ژیانبەخشەکانن کە کێڵگەکان ئاو دەدەن و بەروبووم گەشە پێ دەدەن، بۆیە خودانی بارانەکان هەروەها پشتیوانی ئەو کشتوکاڵ و دروێنەیە کە پشت بەوان دەبەستێت. پیر مام ڕەشان چاودێریی چاندن، گەشەکردن و دروێنەکردنی بەروبووم، ئاوەدانیی زەوی کشتوکاڵکراو و کۆکردنەوەی بەرهەمی دروێنە دەکات؛ ئەو بەرهەمەی ژیانی کۆمەڵگە پشتی پێ دەبەستێت. جەژنەکەی لە بەهاردا دەگێڕدرێت، وەرزی گەشەکردن، نوێبوونەوە و سەوزبوونی زەوی، کە شیاوە بۆ پشتیوانی کشتوکاڵ و دروێنە. لە کۆمەڵگەیەکدا کە لە مێژە بە کشتکردنی زەوییەوە بەستراوەتەوە، پشتیوانی کشتوکاڵ و دروێنە کەسایەتییەکی پیرۆزە بە قووڵترین گرنگی؛ پارێزەری بەرهەم و بژێویی خەڵک. ئەم ڕۆڵە وەک پشتیوانی کشتوکاڵ و دروێنە، کە بە خودانێتیی بارانەکانەوە پەیوەستە، لایەنێکی ناوەندیی پیر مام ڕەشانە؛ پارێزەرە پیرۆزەکەی زەوی و بەرهەمەکەی. پیر مام ڕەشان لە کۆمەڵگەی ئێزیدیدا هەم وەک پشتیوانی دروێنە و پارێزەری زەوی کشتوکاڵکراو و هەم وەک خودانی بارانەکان ئازیزە.
شێری نەریتەکە
پیر مام ڕەشان بە شێر، شێر مەمێ ڕەشان، ناسراوە؛ بەهۆی ڕیوایەتێک لەسەر هێز و تواناکەی کە دەگوترێت تێیدا بەردێکی کردووە بە شێر بۆ نیشاندانی هێزە پیرۆزەکەی.
یەکێک لە ڕیوایەتە خۆشەویستەکانی پیر مام ڕەشان ئەوەیە کە نازناوی شێری پێ دەبەخشێت؛ شێر مەمێ ڕەشان، واتە مەمێ ڕەشانی شێر. بە پێی ڕیوایەتەکە، پیر مام ڕەشان بۆ نیشاندانی هێز و توانای پیرۆزی زینێکی لەسەر بەردێک دانا و دواتر بەردەکە بوو بە شێر؛ کارێکی سەرسوڕهێنەر کە ئەو هێزە نیشان دەدات کە بە کەسایەتییە پیرۆزەکە بەخشراوە. بەم پێیە بە شێر ناسرا، سواری شێرەکە بوو یان دەسەڵاتی بەسەردا هەبوو، وەک نیشانەی هێزەکەی. شێر، پاشای ئاژەڵان، هێمایەکی شیاوە بۆ کەسایەتییەکی پیرۆز و بەهێز؛ نازناوەکەش پیر مام ڕەشان وەک کەسایەتییەکی هێز و دەسەڵاتی پیرۆز نیشان دەدات، شێری نەریتەکە. هەروەها بە هەندێک ئاژەڵەوە پەیوەستە و وەک پشتیوانی پشیلەکان ناوی دێت؛ خزمە بچووکەکانی شێر. ئەم ڕیوایەتەی شێر، بەو کارە سەرسوڕهێنەرەی بەرد دەبێت بە شێر، یەکێکە لە ڕیوایەتە خۆشەویست و زیندووەکانی پیر مام ڕەشان؛ نیشانی دەدات وەک کەسایەتییەکی پیرۆز و بەهێز، ئەو شێرەی باران دەهێنێت و چاودێریی دروێنە دەکات. پیر مام ڕەشان هەم وەک شێر و هەم وەک خودانی بارانەکان لە یادە و ڕێزی لێ دەگیرێت؛ کەسایەتییە پیرۆز و بەهێزەکە کە تواناکەی لە کارە سەرسوڕهێنەرەکەی شێردا دەردەکەوێت.
زیارەتگەکەی سەر چیای شەنگال
زیارەتگە گەورەکەی پیر مام ڕەشان لەسەر چیای شەنگال بوو، ناوەندێکی کۆمەڵگەی ئێزیدی؛ لە ساڵە دواییەکانی ئازاردا وێران کرا، بەڵام دواتر لە نوێوە بنیاد نراوەتەوە، شایەتییەک بۆ خۆڕاگریی خەڵکی ئێزیدی و دڵبەستگییان.
بەناوبانگترین شوێنی تەرخانکراو بۆ پیر مام ڕەشان زیارەتگە گەورەکەی لەسەر چیای شەنگال بوو؛ ئەو چیایەی لە مێژە ناوەندێکی سەرەکی و پەناگەی کۆمەڵگەی ئێزیدی بووە. زیارەتگەکە، کە بە پێی نەریت بۆ سەدەی ١٢ەم دەگەڕێتەوە، نموونەیەکی جوانی تەلارسازیی پیرۆزی ئێزیدی بوو؛ گومبەزە بەرزە قوچەک‌شێوەکەی بە شیارە درێژەکانی، تایبەتمەندیی زیارەتگەکانی ئایینەکە، بەسەر ژوورە پیرۆزەکەدا بەرز دەبووەوە. شوێنی زیارەت و دڵبەستگی بوو کە خەڵک تێیدا ڕێزیان لە خودانی بارانەکان دەگرت و داوای بەرەکەتی زەویان دەکرد. لەو ڕووداوە ترسناکانەی ساڵانی دوایی کە بەسەر خەڵکی ئێزیدیی شەنگالدا هاتن، زیارەتگەکە وێران کرا؛ زیانێکی ئازاربەخش لە ناو تراژیدیایەکی زۆر گەورەتری کۆمەڵگەدا. بەڵام لە ساڵانی دواتردا، زیارەتگەکە بە پەسەندی دەسەڵاتدارانی ئایینیی ئێزیدی لە نوێوە بنیاد نرایەوە و چاک کرایەوە؛ شایەتییەک بۆ خۆڕاگری و دڵبەستگیی خەڵکی ئێزیدی کە گەڕاونەتەوە بۆ ڕێزگرتن لە کەسایەتییە پیرۆزەکانیان و بنیادنانەوەی شوێنەکانی ئایینەکەیان. پیر مام ڕەشان هەروەها لە دۆڵە پیرۆزەکەی لالش، ناوەندە پیرۆزەکەی ئایینی ئێزیدی، زیارەتگەیەکی هەیە و لە شوێنێکی دیکەی ناوچەکەش شوێنێک وەک مەزارەکەی ڕێزی لێ دەگیرێت. زیارەتگەکەی سەر چیای شەنگال، کە وێران کرا و لە نوێوە بنیاد نرایەوە، وەک شایەتییەکی کاریگەر بۆ بوونی درێژخایەنی خەڵکی ئێزیدی لە زەوییەکەیان و بەردەوامیی دڵبەستگییان بە خودانی بارانەکان ڕاوەستاوە.
واتا و گرنگی
پیر مام ڕەشان لە هەموو شتێک زیاتر ڕێزگرتنی ئێزیدی لەو کەسایەتییە پیرۆزانەی کە چاودێریی زەوی، باران و دروێنە دەکەن بەرجەستە دەکات؛ خودانی بارانەکان کە بەرەکەتەکەی ئاوە ژیانبەخشەکان و بەرهەمی کێڵگەکان دەهێنێت. وەک پشتیوانی کشتوکاڵ، هێمای بەستەرە قووڵەکەی نێوان پیرۆزی و کشتکردنی زەوییە.
پیر مام ڕەشان هەروەها ئەو هێز و توانا پیرۆزەی لە ڕیوایەتی شێردا ڕێزی لێ دەگیرێت، و خۆڕاگری و دڵبەستگیی خەڵکی ئێزیدی لە وێرانکردن و بنیادنانەوەی زیارەتگە گەورەکەیدا بەرجەستە دەکات. بەم پێیە هێمای هەم بەرەکەتی زەوی و هەم خۆڕاگریی خەڵکێکە. لە هەموو ئەمانەدا پیر مام ڕەشان یەکێکە لە کەسایەتییە پیرۆز و ئازیزەکانی ئایینی ئێزیدی؛ خودانێتیی بارانەکان، پشتیوانیی کشتوکاڵ و دروێنە، هێزە پیرۆزەکەی شێر و دڵبەستگیی بەردەوامی کۆمەڵگە بەرجەستە دەکات. خودانی بارانەکان و شێرە؛ پیرێکی خۆشەویستی ئایینەکە کە لە پاڵ بوونەوەرە پیرۆزە گەورەکانی هەفت سڕ دا ڕێزی لێ دەگیرێت، بە ڕابەرایەتیی تاووسی مەلەک؛ لە پاراستنی سروشتداش لەو کەسایەتییانە دەچێت وەک مووسا سۆر، خودانی هەوا و با. ئەو ڕێزگرتنە لە زەوی و بەرەکەتەکەی کە ئەو بەرجەستەی دەکات، یەکێکە لە تایبەتمەندییە جوانەکانی ئایینی ئێزیدی.
پیر مام ڕەشان و کورد
پیر مام ڕەشان کەسایەتییەکی پیرۆزی ئایینی ئێزیدییە، یەکێک لە نەریتە ئایینییە کۆن و ڕەسەنەکانی گەلی کورد؛ بەشێکە لە میراتە دەوڵەمەندە ئایینی و کولتوورییەکەی کورد، بە تایبەتی کۆمەڵگەی کوردی ئێزیدی.
ئایینی ئێزیدی یەکێکە لە نەریتە ئایینییە کۆن و ڕەسەنەکانی گەلی کورد، و کەسایەتییە پیرۆزەکانی، لەوانە پیر مام ڕەشانی خۆشەویست، بەشێکن لە میراتە دەوڵەمەند و تایبەتە ئایینییەکەی کورد؛ بە تایبەتی کۆمەڵگەی کوردی ئێزیدی کە بۆیان بابەتی دڵبەستگیی زیندوون. ئەو ڕێزگرتنە لە زەوی و باران و دروێنە کە پیر مام ڕەشان بەرجەستەی دەکات، بەستەرە قووڵەکەی نێوان خەڵکی ئێزیدی و زەوی نیشتمانە بەرز و شاخاوییەکەیان ڕەنگ دەداتەوە؛ ئەو کێڵگە و بەرهەمەکانی دروێنە کە ژیانیان لە مێژە پشتی پێ بەستووە. زیارەتگەکەی سەر چیای شەنگال، کە لە ئازارەکانی دواییی خەڵکی ئێزیدیدا وێران کرا و دواتر لە نوێوە بنیاد نرایەوە، هەروەها شایەتییەکە بۆ خۆڕاگریی کۆمەڵگە و دڵبەستگییەکەی و بۆ بوونی درێژخایەنی ئێزیدییەکان لە زەوییەکەیان. بۆ کوردانی ئێزیدی، پیر مام ڕەشان کەسایەتییەکی پیرۆز و زیندوو و خۆشەویستە؛ خودانی بارانەکان کە بۆ بەرەکەتی زەوی ڕووی تێ دەکەن. لە ناساندنی پیر مام ڕەشاندا، ڕێز لە کەسایەتییەکی پیرۆزی ئایینی ئێزیدی دەگرین کە بەشێکە لە میراتە ئایینییە تایبەتەکەی گەلی کورد؛ خودانی بارانەکان کە بەرەکەتەکەی ئاوە ژیانبەخشەکان دەهێنێتە زەوی و ڕێزگرتن لێی تا ئەمڕۆ وەک دڵبەستگییەکی زیندوو لە کۆمەڵگەی ئێزیدیدا بەردەوامە.
مشتومڕەکان و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا ڕێزگرتن لە پیر مام ڕەشان وەک خودانی بارانەکان جۆرێکە لە فرەخوداپەرستی یان سروشتپەرستی؟ نەخێر. ئەمە خاڵێکی گرنگە، چونکە لە مێژە بە هەڵەیەکی گەورە لە ئایینی ئێزیدی تێگەیشتوون و بە هەڵە ناساندوویانە. ئێزیدی ئایینێکی یەکتاپەرستە، بە ناوەندی باوەڕ بە خودایەکی تاک، ئافرێنەری هەموو شتێک. پیران و خودانەکان، کەسایەتییە پیرۆز و پارێزەرەکان وەک پیر مام ڕەشان، خودای ڕکابەر نین و لە جیاتی خودای تاک ناپەرسترێن؛ کەسایەتیی پیرۆزن کە خودای تاک چاودێریی لایەنەکانی جیهانی پێ سپاردوون و بەرەکەت و چاودێرییەکەی لە ڕێگەیانەوە دەردەکەوێت، لە ناو ئایینێکدا کە باوەڕ بە خودای تاک ناوەندەکەیەتی ڕێزیان لێ دەگیرێت. ڕێزگرتن لە پیر مام ڕەشان وەک خودانی بارانەکان ڕێزگرتنە لە کەسایەتییەکی پیرۆزی خودای تاک، نەک پەرستنی باران وەک خودایەک. گرنگە بە وردی لە ئایینی ئێزیدی تێبگەین وەک ئەو نەریتە یەکتاپەرستەی کە هەیە، و ئەو ناساندنە هەڵانەی لە مێژە ئاراستەی کراون لەلا بنێین، لەوانە ئەوانەی بە هەڵە ئاراستەی تاووسی مەلەکی گەورە کراون.
واتای ڕیوایەتی شێر چییە؟ ئەو ڕیوایەتەی پیر مام ڕەشان بەردێکی کرد بە شێر و بەم پێیە بە شێر ناو برا، چیرۆکێکی پیرۆزە کە ئەو هێز و توانا پیرۆزە دەردەبڕێت کە وەک کەسایەتییەکی پیرۆز پێی بەخشراوە. باشترین تێگەیشتن لێی ئەوەیە کە نەریتێکی پیرۆزە، نەک ڕووداوێکی مێژوویی ڕاستەوخۆ؛ چیرۆکێکی کاری سەرسوڕهێنەر، لەو جۆرەی لە زۆر نەریتدا لەبارەی کەسایەتییە پیرۆزەکانەوە دەگێڕدرێتەوە، کە هێز و دەسەڵاتی پیرۆزی پیاوچاکەکە دەردەبڕێت. هەڵوێستی ڕاستگۆیانە ئەوەیە کە وەک هەمان نەریتە پیرۆز و خۆشەویستەکەی کە هەیە بیخەینە ڕوو؛ چیرۆکێکی هێزە پیرۆزەکەی پیر مام ڕەشان، نەک وەک بانگەشەیەکی مێژوویی ڕاستەوخۆ.
ئایا وێرانکردنی زیارەتگەکە کۆتاییی ڕێزگرتن لە پیر مام ڕەشان بوو؟ نەخێر. هەرچەندە زیارەتگە گەورەکەی سەر چیای شەنگال لەو ڕووداوە ترسناکانەی بەسەر خەڵکی ئێزیدیدا هاتن لە ساڵانی دواییدا وێران کرا، ڕێزگرتن لە پیر مام ڕەشان بەردەوامە و خودی زیارەتگەکەش بە پەسەندی دەسەڵاتدارانی ئایینیی ئێزیدی لە نوێوە بنیاد نراوەتەوە و چاک کراوەتەوە. بەردەوامیی دڵبەستگی و بنیادنانەوەی زیارەتگەکە شایەتییەکن بۆ خۆڕاگریی خەڵکی ئێزیدی و ئایینەکەیان. ڕێزگرتن لە پیر مام ڕەشان تا ئەمڕۆ وەک دڵبەستگییەکی زیندوو لە کۆمەڵگەی ئێزیدیدا بەردەوامە.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
تاووسی مەلەک؛ فریشتەی تاووس، ڕابەری بوونەوەرە پیرۆزەکان
هەفت سڕ؛ حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکەی ئایینی ئێزیدی
مووسا سۆر؛ خودانی هەوا و با، پارێزەرێکی دیکەی سروشت
شێخ شەمس؛ بوونەوەرە پیرۆزەکەی خۆر و ڕووناکی و ئاگر
شێخ مەند؛ پارێزەرەکە کە بە مارە پیرۆزەکەوە پەیوەستە
خاتوونا فەخرا؛ پارێزەری ژنان و منداڵان و منداڵبوون
شێخ عەدی؛ چاکسازە گەورەکەی ئایینی ئێزیدی لە لالش
شێخ حەسەن؛ خاوەنی پێنووس، ئەندامێکی گرووپە حەوت‌کەسییەکە
پرسیارە باوەکان
پیر مام ڕەشان لە ئایینی ئێزیدیدا کێیە؟
پیر مام ڕەشان، کە بە پیر مەحمەد ڕەشان یان مەمێ ڕەشانیش ناو دەبرێت، پیاوچاک و پیرێکی ئێزیدی بوو کە بە پێی نەریت سەر بە سەدەی ١٢ەمە؛ وەک خودان، خاوەنی بارانەکان و پشتیوانی کشتوکاڵ و دروێنە، ڕێزی لێ دەگیرێت. هێنەری بارانە ژیانبەخشەکان و پارێزەری بەرهەمی دروێنە و زەوی کشتوکاڵکراوە کە خەڵک بۆ باران و بەرەکەتی زەوی ڕووی تێ دەکەن. بە شێریش ناسراوە و زیارەتگە گەورەکەی لەسەر چیای شەنگال بوو.
بۆچی پیر مام ڕەشان بە خودانی بارانەکان ناو دەبرێت؟
پیر مام ڕەشان وەک خودان، خاوەن و پارێزەری بارانەکان، ڕێزی لێ دەگیرێت؛ هێنەری ئەو ئاوە ژیانبەخشانەی بەسەر کێڵگەکاندا دەبارن و زەوی ئاو دەدەن. لە زەوییەکانی خەڵکی ئێزیدیدا، کە بارینی باران هەمیشە مسۆگەر نییە و وشکەساڵی بەڵایەکی ترسناکە، هاتنی باران مەسەلەی ژیان و بەرهەمدارییە؛ پیر مام ڕەشان ئەو پارێزەرە پیرۆزەیە کە خەڵک بۆ باران و بەرەکەتی زەوی ڕووی تێ دەکەن.
بۆچی بە شێر ناو دەبرێت؟
پیر مام ڕەشان نازناوی شێری هەیە، شێر مەمێ ڕەشان، بەهۆی ڕیوایەتێک لەسەر هێزە پیرۆزەکەی. بە پێی ڕیوایەتەکە، بۆ نیشاندانی تواناکەی زینێکی لەسەر بەردێک دانا و دواتر بەردەکە بوو بە شێر؛ کارێکی سەرسوڕهێنەر کە ئەو هێزە نیشان دەدات کە بە کەسایەتییە پیرۆزەکە بەخشراوە. شێر هێمایەکی شیاوی هێز و دەسەڵاتی پیرۆزە؛ هەروەها بە پشیلەکانەوە پەیوەستە، خزمە بچووکەکانی شێر. ئەمە چیرۆکێکی پیرۆزی کارێکی سەرسوڕهێنەرە کە هێزە پیرۆزەکەی دەردەبڕێت.
چی بەسەر زیارەتگەکەی سەر چیای شەنگالدا هات؟
زیارەتگە گەورەکەی پیر مام ڕەشان لەسەر چیای شەنگال، کە بە پێی نەریت بۆ سەدەی ١٢ەم دەگەڕێتەوە، نموونەیەکی جوانی تەلارسازیی پیرۆزی ئێزیدی و شوێنێکی زیارەت بوو. لەو ڕووداوە ترسناکانەی بەسەر خەڵکی ئێزیدیی شەنگالدا هاتن لە ساڵانی دواییدا، زیارەتگەکە وێران کرا. لە ساڵانی دواتردا، بە پەسەندی دەسەڵاتدارانی ئایینیی ئێزیدی لە نوێوە بنیاد نراوەتەوە و چاک کراوەتەوە؛ شایەتییەک بۆ خۆڕاگری و دڵبەستگیی خەڵکی ئێزیدی.
ئایا ڕێزگرتن لە پیر مام ڕەشان فرەخوداپەرستییە؟
نەخێر. ئێزیدی ئایینێکی یەکتاپەرستە کە باوەڕ بە خودایەکی تاک ناوەندەکەیەتی. پیران و خودانەکان، کەسایەتییە پیرۆزەکان وەک پیر مام ڕەشان، خودای ڕکابەر نین و لە جیاتی خودای تاک ناپەرسترێن؛ کەسایەتیی پیرۆزن کە خودای تاک چاودێریی لایەنەکانی جیهانی پێ سپاردوون و بەرەکەتەکەی لە ڕێگەیانەوە دەردەکەوێت. ڕێزگرتن لە پیر مام ڕەشان وەک خودانی بارانەکان ڕێزگرتنە لە کەسایەتییەکی پیرۆزی خودای تاک، نەک پەرستنی باران وەک خودایەک.
پیر مام ڕەشان چ پەیوەندییەکی بە کوردەوە هەیە؟
پیر مام ڕەشان کەسایەتییەکی پیرۆزی ئایینی ئێزیدییە، یەکێک لە نەریتە ئایینییە کۆن و ڕەسەنەکانی گەلی کورد؛ بەشێکە لە میراتە دەوڵەمەندە ئایینییەکەی کورد، بە تایبەتی کۆمەڵگەی کوردی ئێزیدی کە بۆیان بابەتی دڵبەستگییەکی زیندووە. ئەو ڕێزگرتنە لە زەوی و باران و دروێنە کە ئەو بەرجەستەی دەکات، بەستەرە قووڵەکەی نێوان خەڵکی ئێزیدی و زەوی نیشتمانەکەیان ڕەنگ دەداتەوە؛ ئەو کێڵگە و بەرهەمی دروێنەی ژیانیان لە مێژە پشتی پێ بەستووە.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
زیارەتگەی مام ڕەشان — ویکیپیدیا
لیستی کەسایەتییە پیرۆزەکانی ئێزیدی — ویکیپیدیا
بنیادنانەوەی زیارەتگەی مام ڕەشان — دەزگای ئەلیف
ماڵپەڕی مێژووی کورد: مووسا سۆر