خاتوونا فەخرا: پاسەوانە ئێزدییەکەی ژنان و منداڵان

پێشەکی

خاتوونا فەخرا یەکێکە لە خۆشەویستترین کەسایەتییە پیرۆزەکانی باوەڕی ئێزدی؛ ئەو کەسایەتییە پیرۆزە ژنەی وەک خودان، پاسەوان و پارێزەری ژنان و منداڵان و سەرپەرشتیاری لەدایکبوون و دووگیانی و زاوزێ ڕێزی لێ دەگیرێت، کە ژنانی ئێزدی بۆ لەدایکبوونێکی سەلامەت و خۆشگوزەرانیی منداڵەکانیان ڕوو لە ئەو دەکەن.

لە نەریتی ئێزدیدا، خاتوونا فەخرا پاسەوانە خۆشەویستەکەی ژنان و منداڵانە، ئەو پارێزەرە پیرۆزەی دایکان و ژنانی دووگیان ڕووی تێ دەکەن، کچی کەسایەتییە پیرۆزە مەزنەکەی شێخ فەخرەدین و نوێنەرێکی خۆشەویستی هێزی پارێزەر و پەروەردەکاری ژنان. ژنانی ئێزدی ڕێزی لێ دەگرن و ساڵێک جارێک بە ناوی ئەوەوە بە ڕۆژوو دەبن، داوای بەرەکەت و پاراستنی ئەو بۆ خۆیان و منداڵەکانیان دەکەن.

ناسینی خاتوونا فەخرا ئاشنابوونە بە ناوەڕۆکی میهرەبان و پارێزەری باوەڕی ئێزدی، پاسەوانە پیرۆزەکەی ژنان و منداڵان و لەدایکبوون؛ ئەو پارێزەرە خۆشەویستەی خێزانەکان بە هیوا و سوپاسەوە بۆ بەخشینی ژیانی نوێ و پاراستنی ڕووی تێ دەکەن.

ناوەڕۆک

پاسەوانی ژنان و منداڵان

سەرپەرشتیاری لەدایکبوون و ژیانی نوێ

کچی بنەماڵەیەکی پیرۆز

دڵسۆزیی ئایینی، ڕۆژوو و مەزار

واتا و گرنگی

خاتوونا فەخرا و کورد

مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان

بابەتە پەیوەندیدارەکان

پرسیارە باوەکان

سەرچاوە و خوێندنەوەی زیاتر

خاتوونا فەخرا کێیە؟

خاتوونا فەخرا کەسایەتییەکی پیرۆزی ژنە کە لە باوەڕی ئێزدیدا وەک خودان، پاسەوان و پارێزەری ژنان و منداڵان و سەرپەرشتیاری لەدایکبوون و دووگیانی و زاوزێ ڕێزی لێ دەگیرێت. لە نەریتی ئێزدیدا، خودان پاسەوان یان پارێزەرێکی پیرۆزە کە بوارێکی دیاریکراوی ژیانی پێ دەسپێردرێت؛ خاتوونا فەخرا پاسەوانە خۆشەویستەکەی یەکێک لە گرانبەهاترین بوارەکانە؛ سەلامەتیی دایکان و خۆشگوزەرانیی منداڵان، هێنانە بوون و پەروەردەکردنی ژیانی نوێ. وەک نوێنەری هێزی پارێزەر و پەروەردەکار و ژیان بەخشەری ژنان ڕێزی لێ دەگیرێت، ئەو پارێزەرە پیرۆزەی ژنانی ئێزدی بۆ دووگیانی و لەدایکبوونێکی سەلامەت و بۆ تەندروستی و گەشەی منداڵەکانیان ڕووی تێ دەکەن. ئەو کچی کەسایەتییە پیرۆزە مەزنە ئێزدییەکەی شێخ فەخرەدینە، لە بنەماڵە ڕێزلێگیراوە شەمسانییەکە، و خوشکی کەسایەتییە پیرۆزە ڕێزلێگیراوەکانی دیکەیە، لەوانە شێخ مەند. لە دۆڵە پیرۆزەکەی لالش مەزارێکی هەیە و ژنانی ئێزدی بە ڕۆژوویەکی ساڵانە ڕێزی لێ دەگرن. وەک پاسەوانی ژنان و منداڵان و سەرپەرشتیاری لەدایکبوون، خاتوونا فەخرا پێگەیەکی میهرەبان و خۆشەویستی لە نێو کەسایەتییە پیرۆزەکانی باوەڕی ئێزدیدا هەیە.

ناو و بنەچەکەی

خاتوونا فەخرا بە ناوێک دەناسرێت کە نازناوێکی ڕێزلێگیراوی خانم یان ژنێکی خانەدان بە ناوی باوکی، شێخ فەخرەدینی پیرۆز، دەبەستێتەوە؛ بەمەش دەکرێت ناوەکەی وەک خاتونی ماڵی فەخرا تێی بگەین، خانمە ڕێزلێگیراوەکەی بنەماڵەی فەخرەدین.

بەپێی نەریتی ئێزدی، ناوی لەدایکبوونی خەزاڵ بوو، ناوێک پەیوەست بە ئاسک یان مامز؛ ئەو ئاژەڵەی بە ئەوەوە پەیوەستە و هێمنی و جوانیی جووڵە و جوانی بە بیر دەهێنێتەوە. دواتر بە خاتوونا فەخرا، خاتونی ماڵی فەخرا، ناسرا و ڕێزی لێ گیرا. نازناوی ناوەکەی نیشانەی ڕێز و شکۆیە و وەک خانمێکی پیرۆزی خانەدان و ڕێزلێگیراو دەیناسێنێت؛ پەیوەندییەکەی بە باوکی، کەسایەتییە پیرۆزە مەزنەکە فەخرەدین، لە نێو یەکێک لە ڕێزلێگیراوترین بنەماڵە پیرۆزە ئێزدییەکاندا جێی دەکاتەوە. پەیوەندییە هێمنەکانی ناوی لەدایکبوونی بە جوانیی جووڵە و جوانیی مامزەوە، لەگەڵ کەسایەتیی ئەو وەک پاسەوانە میهرەبان و پارێزەرەکەی ژنان و منداڵان دەگونجێن. بەمەش ناوەکە هەم پێگە ڕێزلێگیراوەکەی وەک خانمێکی پیرۆزی خانەدان و هەم جێگەکەی لە بنەماڵەیەکی پیرۆزی ڕێزلێگیراودا دەنوێنێت؛ کچە خۆشەویستەکەی کەسایەتییەکی پیرۆزی مەزن کە خۆیشی بوو بە پارێزەرێکی خۆشەویست. ناسینی ناو و بنەچەکەی سەرەتای ناسینی کەسایەتییەکەیە، ئەو خانمە پیرۆزە ڕێزلێگیراو و هێمنەی پاسەوانی ژنان و منداڵانە، لە ماڵی فەخرەدینی مەزن.

خاڵە سەرەکییەکان

خاتوونا فەخرا کەسایەتییەکی پیرۆزی ژنی ئێزدییە کە خۆشەویستە.
وەک خودان، پاسەوانی ژنان و منداڵان، ڕێزی لێ دەگیرێت.
سەرپەرشتیاری لەدایکبوون و دووگیانی و زاوزێیە.
کچی کەسایەتییە پیرۆزە مەزنەکە شێخ فەخرەدینە.
ناوی لەدایکبوونی خەزاڵ بوو، پەیوەست بە ئاسک یان مامز.
ژنانی ئێزدی ساڵێک جارێک بۆ ڕێزلێگرتنی بە ڕۆژوو دەبن و داوای پاراستنی ئەو دەکەن.

زانیاریی خێرا

ناو: خاتوونا فەخرا (خاتونی ماڵی فەخرا)؛ ناوی لەدایکبوونی خەزاڵ
ڕێزلێگیراو لە: ئێزدایەتی
ڕۆڵ: خودان (پاسەوان)ی ژنان و منداڵان
سەرپەرشتیاری: لەدایکبوون، دووگیانی و زاوزێ
دەنوێنێت: هێزی پارێزەر و پەروەردەکار و ژیان بەخشەری ژنان
باوک: شێخ فەخرەدین، لە بنەماڵەی شەمسانی
لە نێو خێزانەکەیدا: شێخ مەند و کەسایەتییە پیرۆزە ڕێزلێگیراوەکانی دیکە
ئاژەڵی پەیوەندیدار: مامز یان ئاسک
دڵسۆزیی ئایینی: ڕۆژوویەکی ساڵانەی ژنانی ئێزدی؛ مەزارێک لە لالش
میرات: کەسایەتییەکی پیرۆزی خۆشەویستی باوەڕی ئێزدی

پاسەوانی ژنان و منداڵان

ڕۆڵە ناوەندییەکەی خاتوونا فەخرا ڕۆڵی خودانە، پاسەوان و پارێزەرە پیرۆزەکەی ژنان و منداڵان؛ پاسەوانە میهرەبانەکەی یەکێک لە گرانبەهاترین بوارەکانی ژیان.

لە باوەڕی ئێزدیدا، ئەو کەسایەتییە پیرۆزانەی بە خودان دەناسرێن، پاسەوان و پارێزەرن کە بوارە دیاریکراوەکانی ژیان و سروشتیان پێ دەسپێردرێت؛ خاتوونا فەخرا پاسەوانە خۆشەویستەکەی ژنان و منداڵانە. چاودێری و پاراستنی دایکان و ژنانی دووگیان و کچان و منداڵان دەکات؛ هێنەران و پەروەردەکارانی ژیانی نوێ و خودی ژیانی نوێ، گرانبەهاترین و زیانپەذیرترین ئەندامانی کۆمەڵگە. ژنانی ئێزدی بۆ پاراستن و بەرەکەت ڕوو لە ئەو دەکەن، داوای پاسەوانیی ئەو بۆ خۆشگوزەرانیی خۆیان و منداڵەکانیان دەکەن و پشت بە چاودێریی میهرەبان و پارێزەری ئەو دەبەستن. وەک پاسەوانی ژنان و منداڵان، خاتوونا فەخرا هێزی پارێزەر و پەروەردەکار دەنوێنێت کە چاودێریی ماڵ و خێزان و نەوەی تازە دەکات؛ پارێزەرە پیرۆزەکەی دایکان و منداڵانی کۆمەڵگە. ئەم ڕۆڵەی وەک پاسەوانی ژنان و منداڵان ناوەڕۆکی کەسایەتییەکەیە، ئەو پاسەوانە میهرەبان و پارێزەرەی کۆمەڵگە دایکان و نەوە بچووکەکانی پێ دەسپێرێت. وەک پاسەوان و پارێزەرە خۆشەویستەکەی ژنان و منداڵان، خاتوونا فەخرا لە نێو کەسایەتییە پیرۆزەکانی باوەڕی ئێزدیدا زۆرترین خۆشەویستی و ڕێزی بۆ هەیە؛ ئەو خانمە پیرۆزەی چاودێریی گرانبەهاترین بواری ژیان دەکات.

سەرپەرشتیاری لەدایکبوون و ژیانی نوێ

پەیوەست بە پاسەوانییەکەی، ڕۆڵی وەک سەرپەرشتیاری لەدایکبوون و دووگیانی و زاوزێ هەیە؛ پارێزەرە پیرۆزەکەی هێنانە بوون و پاراستنی ژیانی نوێ.

بەتایبەتی وەک سەرپەرشتیاری لەدایکبوون و دووگیانی و زاوزێ ڕێز لە خاتوونا فەخرا دەگیرێت؛ ئەو پارێزەرە پیرۆزەی ژنانی ئێزدی لە پڕهیوترین و زیانپەذیرترین کاتەکاندا ڕووی تێ دەکەن. دایکە دووگیانەکان بۆ دووگیانی و لەدایکبوونێکی سەلامەت و بۆ تەندروستی و خۆشگوزەرانیی ئەو منداڵەی لەدایک دەبێت، داوای بەرەکەت و پاراستنی ئەو دەکەن؛ ئەوانەی هیوای منداڵیان هەیە بۆ بەرەکەتی زاوزێ ڕووی تێ دەکەن و دایکان خۆشگوزەرانیی ساوا و منداڵە بچووکەکانیانی پێ دەسپێرن. لەمەدا، خاتوونا فەخرا پاسەوانە پیرۆزەکەی نهێنی و بەخشینی مەزنی ژیانی نوێیە؛ هێنانە بوونی منداڵان و بەردەوامیی کۆمەڵگە و نەوەکان. سەرپەرشتییەکەی بۆ لەدایکبوون و ژیانی نوێ، بەها قووڵەکە دەنوێنێت کە لە نەریتی ئێزدیدا بە خێزان و دایک و منداڵ و بەخشینی ژیانی نوێ و پاراستنی دەدرێت. ئەم ڕۆڵەی وەک سەرپەرشتیاری لەدایکبوون و ژیانی نوێ، لە میهرەبانترین و خۆشەویستترین ڕەهەندەکانی خاتوونا فەخرایە، پارێزەرە پیرۆزەکەی دایکان و منداڵان لە دەستپێکی ژیاندا. وەک پاسەوانی بەخشین و سەلامەتیی ژیانی نوێ، بە هیوا و سوپاسەوە ڕوو لە خاتوونا فەخرا دەکرێت؛ سەرپەرشتیارە خۆشەویستەکەی لەدایکبوون و خۆشگوزەرانیی منداڵان لە باوەڕی ئێزدیدا.

کچی بنەماڵەیەکی پیرۆز

خاتوونا فەخرا بە یەکێک لە ڕێزلێگیراوترین بنەماڵە پیرۆزە ئێزدییەکانەوە پەیوەستە، وەک کچی کەسایەتییە پیرۆزە مەزنەکەی شێخ فەخرەدین لە بنەماڵە ڕێزلێگیراوە شەمسانییەکە.

خاتوونا فەخرا کچی شێخ فەخرەدینە، یەکێک لە مەزنترین کەسایەتییە پیرۆزە ئێزدییەکان، ئەندامێکی کۆمەڵەی حەوت بوونە پیرۆزەکە، دانەری زۆرێک لە سروودە پیرۆزەکان و باوکی مەزنی بنەماڵەی شەمسانی؛ بەمەش نەوەی ئەزدینا میرە، باپیرە مەزنەکەی شێخە شەمسانییەکان. لە نێو خێزانەکەیدا کەسایەتییە پیرۆزە ڕێزلێگیراوەکانی دیکە هەن، لەوانە براکەی شێخ مەند، پاسەوانە پیرۆزەکە کە بە مارە پیرۆز و پارێزەرەکەوە پەیوەستە؛ هەروەها بە بازنەی فراوانتری کەسایەتییە پیرۆزە شەمسانییەکانەوە پەیوەستە، لەوانە شێخ شەمسی مەزن، بوونە پیرۆزەکەی خۆر. پەیوەستبوون بە ئەم بنەماڵەیە واتای جێگرتنەوەیە لە نێو یەکێک لە ڕێزلێگیراوترین خێزانە پیرۆزەکانی باوەڕی ئێزدیدا، بنەماڵەی شەمسانیی کەسایەتی و پاسەوانە پیرۆزە مەزنەکان. نەوەکانی خاتوونا فەخرا تا ئەمڕۆش لە نێو شێخە ئێزدییەکاندا ڕێزیان لێ دەگیرێت. ئەم جێگەیەی لە بنەماڵەیەکی پیرۆزی مەزندا، ڕەهەندێکی گرنگی خاتوونا فەخرایە؛ وەک خانمێکی پیرۆزی خۆشەویستی یەکێک لە ڕێزلێگیراوترین خێزانە پیرۆزە ئێزدییەکان دەیناسێنێت، کچی فەخرەدینی مەزن کە خۆیشی بوو بە پاسەوان و پارێزەرێکی خۆشەویست.

دڵسۆزیی ئایینی، ڕۆژوو و مەزار

لە دڵسۆزیی ئایینیی کۆمەڵگەی ئێزدیدا، بە ڕۆژوویەکی ساڵانەی ژنان و بە مەزارێک لە دۆڵە پیرۆزەکەی لالش، ناوەندی باوەڕی ئێزدی، ڕێز لە خاتوونا فەخرا دەگیرێت.

ڕێزگرتن لە خاتوونا فەخرا لە دڵسۆزیی ئایینیی زیندووی کۆمەڵگەی ئێزدیدا دەردەبڕدرێت، بەتایبەتی لە نێو ژناندا. ژنانی ئێزدی بە ڕۆژوویەکی ساڵانە کە بە ناوی ئەوەوە دەگیرێت ڕێزی لێ دەگرن؛ کاتێکی دڵسۆزیی ئایینی کە تێیدا داوای بەرەکەت و پاراستنی ئەو بۆ خۆیان و منداڵەکانیان دەکەن. ڕۆژوو دەربڕینی پشتبەستن بە پاسەوانیی میهرەبانەکەی ئەو و پەیوەندیی نێوان ژنانی کۆمەڵگە و پارێزەرە پیرۆزەکەیانە. لە دۆڵە پیرۆزەکەی لالش مەزارێکی هەیە، ناوەندە پیرۆزەکەی باوەڕی ئێزدی و شوێنی زیارەت، کە زیارەتکاران و پەرستکاران ڕێزی لێ دەگرن؛ هەروەها لە شوێنەکانی دیکەش شوێنی ڕێزلێگرتنی هەیە. بە ڕێگەی ئەم دڵسۆزییە ئایینییە، ڕۆژوو و سەردانی مەزارەکە، پەیوەندیی نێوان خاتوونا فەخرا و ژنان و خێزانەکانی کۆمەڵگە نوێ دەکرێتەوە و دەردەبڕدرێت؛ ڕووکردن لە پارێزەرە پیرۆزەکە بە هیوا و سوپاسەوە بۆ بەخشینی ژیانی نوێ و پاراستنی. ئەم دڵسۆزییە ئایینییە زیندووە پێگە خۆشەویستەکەی خاتوونا فەخرا لە دڵی کۆمەڵگەی ئێزدیدا دەنوێنێت، پاسەوانە خۆشەویستەکەی ژنان و منداڵان کە لە ڕۆژوو و مەزاردا ڕێزی لێ دەگیرێت. پێش هەموو شتێک لەم دڵسۆزییە ئایینییە زیندووەدا خۆشەویستی و پشتبەستنی کۆمەڵگە بە خاتوونا فەخرا دەردەبڕدرێت، ئەو پارێزەرە پیرۆزەی ژنان و خێزانەکان ڕووی تێ دەکەن.

واتا و گرنگی

خاتوونا فەخرا پێش هەموو شتێک هێزی پارێزەر و پەروەردەکار بەرجەستە دەکات کە چاودێریی ژنان و منداڵان و بەخشینی ژیانی نوێ دەکات، ناوەڕۆکە میهرەبانەکەی باوەڕی ئێزدی. وەک پاسەوانی ژنان و منداڵان و سەرپەرشتیاری لەدایکبوون، خۆشەویستی و پاراستنی خێزان و دایک و منداڵ دەنوێنێت.

خاتوونا فەخرا هەروەها پێگە ڕێزلێگیراوەکەی ژنە پیرۆزەکان لە باوەڕی ئێزدیدا بەرجەستە دەکات؛ ڕێزگرتن لە هێزی پارێزەر و پەروەردەکاری ژنان و ئەو بەها قووڵەی بە خێزان و هێنانە بوونی منداڵان و بەردەوامیی نەوەکان دەدرێت. لەمەدا ناوەڕۆکە میهرەبانەکەی نەریتەکە دەنوێنێت کە بەها دەدات بە ژیان. لە هەموو ئەمانەدا، خاتوونا فەخرا لە خۆشەویستترین کەسایەتییە پیرۆزەکانی باوەڕی ئێزدییە؛ پاسەوانیی ژنان و منداڵان و سەرپەرشتیی لەدایکبوون و ژیانی نوێ و پێگە ڕێزلێگیراوەکەی ژنە پیرۆزەکان بەرجەستە دەکات. ئەو کچە خۆشەویستەکەی شێخ فەخرەدینی مەزنە و خۆیشی پاسەوانێکی پیرۆزە؛ یەکێک لە کەسایەتییە خۆشەویستەکانی باوەڕی ئێزدی، کە لە پاڵ بوونە پیرۆزە مەزنەکانی هەفت سڕ ڕێزی لێ دەگیرێت، حەوت بوونە پیرۆزەکە بە سەرکردایەتیی تاووسی مەلەک. ئەو دیدەی خۆشەویستیی پارێزەر و پەروەردەکار کە بەرجەستەی دەکات، لە میهرەبانترین و جوانترین تایبەتمەندییەکانی باوەڕەکەیە.

خاتوونا فەخرا و کورد

خاتوونا فەخرا کەسایەتییەکی پیرۆزی باوەڕی ئێزدییە، یەکێک لە نەریتە ئایینییە ڕەسەنە کۆنەکانی گەلی کورد، و بەشێکە لە میراتی دەوڵەمەندی ئایینی و کولتووریی کورد، بەتایبەتی کۆمەڵگەی کوردی ئێزدی.

باوەڕی ئێزدی یەکێکە لە نەریتە ئایینییە ڕەسەنە کۆنەکانی گەلی کورد و کەسایەتییە پیرۆزەکانی، لەوانە خاتوونا فەخرای خۆشەویست، بەشێکن لە میراتە ئایینییە دەوڵەمەند و تایبەتەکەی کورد، بەتایبەتی کۆمەڵگەی کوردی ئێزدی کە بۆیان بابەتی زیندووی دڵسۆزیی ئایینین. ئەو بەهایانەی خاتوونا فەخرا بەرجەستەیان دەکات، پاراستن و خۆشەویستیی ژنان و منداڵان و پاراستنی ژیانی نوێ و ڕێزگرتن لە خێزان و دایک، قووڵترین ڕەنگدانەوەیان هەیە؛ چاکەی گشتی و بەردەوامن کە بەتایبەتی لە کۆمەڵگەیەکدا زۆر خۆشەویستن کە ئازارێکی مەزنی چێشتووە و هەر لەبەر ئەمەش خۆشەویستیی زیاتری بۆ منداڵەکانی و بەردەوامیی خۆی هەبووە. بۆ کوردانی ئێزدی، خاتوونا فەخرا پارێزەرێکی پیرۆزی خۆشەویست و زیندووە کە بە هیوا و سوپاسەوە بۆ بەخشینی ژیانی نوێ و سەلامەتیی ئەو ژیانە ڕوو لە ئەو دەکرێت. لە ناساندنی خاتوونا فەخرادا، ڕێز لە کەسایەتییەکی پیرۆزی خۆشەویستی باوەڕی ئێزدی دەگرین، بەشێک لە میراتە ئایینییە تایبەتەکەی گەلی کورد؛ پاسەوانە میهرەبانەکەی ژنان و منداڵان کە خۆشەویستیی پارێزەر و پەروەردەکاری ئەو لە جوانترین تایبەتمەندییەکانی نەریتەکەیە و ڕێزلێگرتنی تا ئەمڕۆش وەک دڵسۆزییەکی ئایینیی زیندوو لە کۆمەڵگەی ئێزدیدا بەردەوامە.

مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان

ئایا باوەڕە ئێزدییەکەی خاتوونا فەخرا فرەخوداپەرستییە؟ نەخێر. ئەمە خاڵێکی گرنگە، چونکە ماوەیەکی درێژە باوەڕی ئێزدی بە شێوەیەکی توند بە هەڵە تێی گەیشتراوە و بە نادروستی پیشان دراوە. ئێزدایەتی باوەڕێکی یەکتاپەرستییە کە ناوەندەکەی باوەڕ بە خودایەکی تاکە، ئافرێنەری هەموو شتێک. کەسایەتییە پیرۆزەکانی وەک خاتوونا فەخرا و حەوت بوونە پیرۆزەکەی هەفت سڕ بە سەرکردایەتیی تاووسی مەلەک، خوداوەندی ڕکابەر نین، بەڵکو پاسەوان و دەرکەوتەی پیرۆزن کە بە ڕێگەیانەوە چاودێریی خودای تاک بۆ جیهان دەردەبڕدرێت؛ لە چوارچێوەی باوەڕێکدا ڕێزیان لێ دەگیرێت کە ناوەندەکەی خودای تاکە. خاتوونا فەخرا پاسەوان و پارێزەرێکی پیرۆزە کە لەم باوەڕە یەکتاپەرستییەدا ڕێزی لێ دەگیرێت، نەک خوداوەندێکی ژنی سەربەخۆ. گرنگە ئەو پیشاندانە نادروستانە لەلاوە بنرێن کە ماوەیەکی درێژە ئاراستەی باوەڕی ئێزدی کراون و بە دروستی وەک ئەو نەریتە یەکتاپەرستییە تێی بگەین کە هەیە.

ئایا خاتوونا فەخرا تەنها بۆ ژنانە؟ هەرچەندە بەتایبەتی ژنان ڕێز لە خاتوونا فەخرا دەگرن و بە ژنانەوە پەیوەستە، وەک پاسەوانی ژنان و منداڵان و سەرپەرشتیاری لەدایکبوون، ئەو کەسایەتییەکی پیرۆزی سەرانسەری کۆمەڵگەی ئێزدییە کە هەمووان ڕێزی لێ دەگرن؛ پاسەوانیی ئەو بۆ منداڵان و ژیانی نوێ بابەتی گرنگیی سەرانسەری کۆمەڵگە و خێزانە. پەیوەندییە تایبەتەکەی بە ژنانەوە، پاسەوانیی تایبەتەکەی بۆ دایکان و لەدایکبوون و خۆشگوزەرانیی ژنان دەنوێنێت، بەڵام ئەو کەسایەتییەکی پیرۆزی خۆشەویستی باوەڕەکە بە گشتییە و ڕۆژووی ساڵانە و ڕێزلێگرتنی بەشێکن لە ژیانی فراوانتری دڵسۆزیی ئایینیی کۆمەڵگە.

ئایا خاتوونا فەخرا کەسایەتییەکی مێژووییە یان بە تەواوی ئەفسانەییە؟ لە نەریتی ئێزدیدا، خاتوونا فەخرا وەک کەسایەتییەکی پیرۆزی ڕاستەقینەی ڕابردوو تێی دەگەین، کچی کەسایەتییە پیرۆزە مێژووییەکەی شێخ فەخرەدین کە نەوەکانی تا ئەمڕۆش ڕێزیان لێ دەگیرێت، هەروەها پاسەوانێکی پیرۆز کە لە نەریتی پیرۆزدا ڕێزی لێ دەگیرێت. وەک زۆرێک لە کەسایەتییە پیرۆزە ڕێزلێگیراوەکان، مێژوو و نەریتی پیرۆز لە چیرۆکەکەیدا پێکەوە تێکەڵن. هەڵوێستی ڕاستگۆیانە ڕێزگرتنە لە هەردووکیان؛ ئەو خانمە پیرۆزەی بنەماڵەیەکی مەزن کە لە یاددا ماوەتەوە و ئەو پاسەوان و پارێزەرە خۆشەویستەی دڵسۆزیی پیرۆز.

شێخ فەخرەدین: کەسایەتییە پیرۆزە مەزنەکە، باوکی خاتوونا فەخرا
شێخ مەند: براکەی، پاسەوانی مارە پیرۆزەکە
شێخ شەمس: بوونە پیرۆزەکەی خۆر، لە بنەماڵەی شەمسانی
ئەزدینا میر: باپیرە مەزنەکەی شێخە شەمسانییەکان
هەفت سڕ: حەوت بوونە پیرۆزەکەی باوەڕی ئێزدی
تاووسی مەلەک: مەلەکی تاووس، سەرکردەی بوونە پیرۆزەکان
شێخ عەدی: چاکسازە مەزنەکەی باوەڕی ئێزدی لە لالش
سیتیا زین: خانمێکی پیرۆزی ڕێزلێگیراوی دیکەی باوەڕی ئێزدی

پرسیارە باوەکان

خاتوونا فەخرا لە باوەڕی ئێزدیدا کێیە؟

خاتوونا فەخرا کەسایەتییەکی پیرۆزی خۆشەویستی ژنە کە لە باوەڕی ئێزدیدا وەک خودان، پاسەوان و پارێزەری ژنان و منداڵان و سەرپەرشتیاری لەدایکبوون و دووگیانی و زاوزێ ڕێزی لێ دەگیرێت. هێزی پارێزەر و پەروەردەکاری ژنان دەنوێنێت و ژنانی ئێزدی بۆ لەدایکبوونێکی سەلامەت و خۆشگوزەرانیی منداڵەکانیان ڕوو لە ئەو دەکەن. ئەو کچی کەسایەتییە پیرۆزە مەزنەکە شێخ فەخرەدینە، لە بنەماڵەی شەمسانی.

ناوی خاتوونا فەخرا چی دەگەیەنێت؟

ناوەکە نازناوێکی ڕێزلێگیراوی خانم یان ژنێکی خانەدان بە ناوی باوکی، شێخ فەخرەدینی پیرۆز، دەبەستێتەوە؛ بەمەش دەکرێت وەک خاتونی ماڵی فەخرا تێی بگەین، خانمە ڕێزلێگیراوەکەی بنەماڵەی فەخرەدین. بەپێی نەریتی ئێزدی، ناوی لەدایکبوونی خەزاڵ بوو، پەیوەست بە ئاسک یان مامز؛ ئەو ئاژەڵەی بە ئەوەوە پەیوەستە و هێمنی و جوانیی جووڵە بە بیر دەهێنێتەوە.

خاتوونا فەخرا چی دەپارێزێت؟

خاتوونا فەخرا پاسەوانی ژنان و منداڵان و سەرپەرشتیاری لەدایکبوون و دووگیانی و زاوزێیە. چاودێریی دایکان و ژنانی دووگیان و کچان و منداڵان و هێنانە بوون و پاراستنی ژیانی نوێ دەکات. ژنانی ئێزدی بۆ دووگیانی و لەدایکبوونێکی سەلامەت و بەرەکەتی زاوزێ و تەندروستی و گەشەی منداڵەکانیان ڕوو لە ئەو دەکەن و پشت بە چاودێریی میهرەبان و پارێزەری ئەو دەبەستن.

ئێزدییەکان چۆن ڕێز لە خاتوونا فەخرا دەگرن؟

ژنانی ئێزدی بە ڕۆژوویەکی ساڵانە کە بە ناوی ئەوەوە دەگیرێت ڕێز لە خاتوونا فەخرا دەگرن؛ کاتێکی دڵسۆزیی ئایینی کە تێیدا داوای بەرەکەت و پاراستنی ئەو بۆ خۆیان و منداڵەکانیان دەکەن. لە دۆڵە پیرۆزەکەی لالش مەزارێکی هەیە، ناوەندە پیرۆزەکەی باوەڕی ئێزدی، کە زیارەتکاران و پەرستکاران ڕێزی لێ دەگرن. بە ڕێگەی ئەم دڵسۆزییە ئایینییە، پەیوەندیی نێوان پارێزەرە پیرۆزەکە و ژنان و خێزانەکانی کۆمەڵگە نوێ دەکرێتەوە.

ئایا خاتوونا فەخرا خوداوەندێکی ژنە؟

نەخێر. ئێزدایەتی باوەڕێکی یەکتاپەرستییە کە ناوەندەکەی باوەڕ بە خودایەکی تاکە. خاتوونا فەخرا پاسەوان و پارێزەرێکی پیرۆزە کە لەم باوەڕەدا ڕێزی لێ دەگیرێت، نەک خوداوەندێکی ژنی سەربەخۆ یان ڕکابەری خودای تاک. وەک کەسایەتییە پیرۆزەکانی دیکەی باوەڕەکە، وەک پاسەوانێکی پیرۆز ڕێزی لێ دەگیرێت کە بە ڕێگەی ئەوەوە چاودێریی خودای تاک دەردەبڕدرێت. گرنگە باوەڕی ئێزدی بە دروستی وەک ئەو نەریتە یەکتاپەرستییە تێی بگەین کە هەیە و ئەو پیشاندانە نادروستانە لەلاوە بنێین کە ماوەیەکی درێژە ئاراستەی کراون.

خاتوونا فەخرا چۆن بە کوردەوە پەیوەستە؟

خاتوونا فەخرا کەسایەتییەکی پیرۆزی باوەڕی ئێزدییە، یەکێک لە نەریتە ئایینییە ڕەسەنە کۆنەکانی گەلی کورد، و بەشێکە لە میراتی دەوڵەمەندی ئایینیی کورد، بەتایبەتی کۆمەڵگەی کوردی ئێزدی کە ئەو بۆیان بابەتێکی زیندووی دڵسۆزیی ئایینییە. ئەو بەهایانەی بەرجەستەیان دەکات، پاراستنی ژنان و منداڵان و پاراستنی ژیانی نوێ، بەتایبەتی لە کۆمەڵگەیەکدا زۆر خۆشەویستن کە بەناو تەنگانەی مەزندا خۆشەویستیی منداڵەکانی و بەردەوامیی خۆی پاراستووە.