شێخ ئۆبەکر: هەڵگرە ئێزدییەکەی پۆشاکە پیرۆزەکە

پێشەکی

شێخ ئۆبەکر یەکێکە لە کەسایەتییە پیرۆزە مەزنەکانی باوەڕی ئێزدی: ئەندامێکی کۆمەڵەی حەوتەکە، ئەو حەوت کەسایەتییە پیرۆزەی خودای تاک کاروباری جیهانی پێ سپاردن؛ بەرجەستەبوونە زەمینییەکەی بوو بە باپیرەی دامەزرێنەری بنەماڵەی شێخە قەتانییەکان، و وەک هەڵگر و پارێزەری خەرقە، پۆشاکە پیرۆزەکەی زاهدی، ڕێزی لێ دەگیرێت.

لە نەریتی ئێزدیدا، خودای تاک حەوت کەسایەتیی پیرۆزی ئافراند، کە زۆرجار هەفت سڕ، حەوت نهێنییەکە، ناو دەبرێن؛ کاروباری جیهانی پێ سپاردن و تاووسی مەلەک ڕابەریانە. شێخ ئۆبەکر، کە شێخ ئەبوبەکریش ناو دەبرێت، لە نێو ئەم کەسایەتییە پیرۆزانەدا ڕێزی لێ دەگیرێت؛ بەرجەستەبوونە زەمینییەکەی بوو بە کەسایەتییەکی پیرۆزی مەزن و باپیرەی بنچینەیی یەکێک لە بنەماڵە سەرەکییەکانی شێخان و بەتایبەتی وەک پاسەوانی پۆشاکە پیرۆزەکە لە یاد ماوەتەوە.

ناسینی شێخ ئۆبەکر ئاشنابوونە بە ڕوانینی ئێزدی بۆ حەوت کەسایەتییە پیرۆزەکە و بنەماڵە پیرۆزەکان، هەروەها ڕێزگرتنی قووڵ لە زاهدی و دڵسپاردنی ئایینی کە لە خەرقە، پۆشاکە پیرۆزەکەدا، بەرجەستە دەبن؛ ئەو هەڵگر و پارێزەرە ڕێزلێگیراوەکەیەتی.

ناوەڕۆک

یەکێک لە حەوت کەسایەتییە پیرۆزەکە

هەڵگری پۆشاکە پیرۆزەکە

باپیرەی بنچینەیی شێخە قەتانییەکان

زاهدی و دڵسپاردنی ئایینی

واتا و گرنگی

شێخ ئۆبەکر و کورد

مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان

بابەتە پەیوەندیدارەکان

پرسیارە باوەکان

سەرچاوە و خوێندنەوەی زیاتر

شێخ ئۆبەکر کێیە؟

شێخ ئۆبەکر، کە شێخ ئەبوبەکر یان شێخووبەکیر ناو دەبرێت، کەسایەتییەکی پیرۆزە کە لە باوەڕی ئێزدیدا وەک یەکێک لە حەوت کەسایەتییە پیرۆزەکە، کۆمەڵەی حەوتەکە، ڕێزی لێ دەگیرێت؛ ئەوانەی خودای تاک کاروباری جیهانی بە هەموویان سپارد. لە تێگەیشتنی ئێزدیدا، ئەم کەسایەتییە پیرۆزانە بە ڕابەرایەتیی تاووسی مەلەک، ماوە بە ماوە وەک کەسایەتییە پیرۆزە مەزنەکان شێوەی زەمینی وەردەگرن؛ بەرجەستەبوونە زەمینییەکەی شێخ ئۆبەکر لە سەدەی 13ەمدا بوو بە باپیرەی دامەزرێنەری بنەماڵەی قەتانی، یەکێک لە سێ بنەماڵە سەرەکییەکانی شێخە ئێزدییەکان. بەتایبەتی وەک هەڵگر و پارێزەری خەرقە ڕێزی لێ دەگیرێت؛ ئەو پۆشاکە ڕەشە پیرۆزەی هێمای زاهدی و دڵسپاردن و ژیانی ڕۆحییە لە باوەڕی ئێزدیدا. وەک ئەندامێکی کۆمەڵەی حەوتەکە کە بەرجەستەبوونە زەمینییەکەی بنەماڵەیەکی مەزنی شێخان دامەزراند و پۆشاکە پیرۆزەکە دەپارێزێت، شێخ ئۆبەکر پێگەیەکی بەرز و ڕێزلێگیراوی لە نێو کەسایەتییە پیرۆزەکانی باوەڕی ئێزدیدا هەیە؛ یەکێک لە حەوت کەسایەتییە پیرۆزەکە کە لە تێگەیشتنی ئێزدیدا خودای تاک لە ڕێگەیانەوە جیهان بەڕێوە دەبات و چاودێری دەکات. پێگەکەی لە نێو حەوتەکەدا، باپیرەی بنچینەیی بنەماڵەیەکی سەرەکیی شێخان بوون و پاسەوانیی پۆشاکە پیرۆزەکە پێکەوە ئەوی وەک یەکێک لە کەسایەتییە پیرۆزە مەزنەکانی نەریتی ئێزدی دەناسێنن.

ناو و نازناوەکەی

شێخ ئۆبەکر بە ناوی شێخ ئەبوبەکر دەناسرێت، لە شێوە کوردییەکەیدا شێخووبەکیر یان ئۆبەکر؛ ڕۆڵە ڕێزلێگیراوەکەی وەک ئەندامێکی کۆمەڵەی حەوتەکە و باپیرەی بنچینەیی شێخە قەتانییەکان و هەڵگری خەرقەیە.

ناوی شێخ ئۆبەکر شێوە کوردییەکەی شێخ ئەبوبەکرە، ناوێک کە لە نەریتەکەدا ڕێزی لێ دەگیرێت؛ لە چوارچێوەی ئێزدیدا ئەم ناوە ئەم کەسایەتییە پیرۆزە دیاریکراوەی کۆمەڵەی حەوتەکە و بنەماڵەکەی دەناسێنێت و لەو کەسانەی دیکە جیاوازە کە لە مێژووی فراوانتری ناوچەکەدا ناوی هاوشێوەیان هەبووە. ڕۆڵ و نازناوە ناسێنەرەکانی چەندن: وەک یەکێک لە حەوت کەسایەتییە پیرۆزەکەی کۆمەڵەی حەوتەکە ڕێزی لێ دەگیرێت؛ وەک باپیرەی دامەزرێنەری بنەماڵەی شێخە قەتانییەکان، یەکێک لە سێ بنەماڵە سەرەکییەکانی شێخان لە باوەڕی ئێزدیدا؛ هەروەها، وەک ڕۆڵێکی زۆر تایبەت بە ئەو، هەڵگر و پارێزەری خەرقە، پۆشاکە پیرۆزەکە. ئەم نازناوانە پێکەوە پێگە و ڕۆڵەکانی دەناسێنن: پێگەکەی لە نێو حەوت کەسایەتییە پیرۆزەکەدا، باپیرەی بنچینەیی بنەماڵەیەکی مەزن بوون و پاسەوانیی پۆشاکە پیرۆزەکەی زاهدی. ناسینی ناو و نازناوەکانی ناسینی پێگەی بنەڕەتیی ئەوە لە باوەڕی ئێزدیدا؛ ئەندامێکی کۆمەڵەی حەوتەکە و باپیرەی بنچینەیی شێخە قەتانییەکان و هەڵگرە ڕێزلێگیراوەکەی خەرقە، یەکێک لە کەسایەتییە پیرۆزە مەزنەکانی نەریتەکە.

خاڵە سەرەکییەکان

شێخ ئۆبەکر (شێخ ئەبوبەکر) کەسایەتییەکی پیرۆزی مەزنی باوەڕی ئێزدییە.
یەکێکە لە کۆمەڵەی حەوتەکە، حەوت کەسایەتییە پیرۆزەکانی نەریتەکە.
بەرجەستەبوونە زەمینییەکەی بنەماڵەی شێخە قەتانییەکانی دامەزراند.
وەک هەڵگر و پارێزەری خەرقە، پۆشاکە پیرۆزەکە، ڕێزی لێ دەگیرێت.
خەرقە پارچە ڕەشە پیرۆزەکەیە کە هێمای زاهدی و دڵسپاردنی ئایینییە.
یەکێکە لە باپیرە بنچینەییەکانی سێ بنەماڵە سەرەکییەکەی شێخان.

زانیاریی خێرا

ناو: شێخ ئۆبەکر (شێخ ئەبوبەکر؛ شێخووبەکیر)
ڕێزی لێ دەگیرێت لە: ئێزدایەتیدا
لە نێو: کۆمەڵەی حەوتەکە، حەوت کەسایەتییە پیرۆزەکە
بەرجەستەبوونی زەمینی: باپیرەی دامەزرێنەری شێخە قەتانییەکان لە سەدەی 13ەمدا
بنەماڵە: قەتانی، یەکێک لە سێ بنەماڵە سەرەکییەکەی شێخان
ڕێزی لێ دەگیرێت وەک: هەڵگر و پارێزەری خەرقە
خەرقە: پۆشاکە ڕەشە پیرۆزەکەی زاهدی و دڵسپاردنی ئایینی
ڕابەری کۆمەڵەی حەوتەکە: تاووسی مەلەک، فریشتەی تاووس
هاوەڵەکانی لە کۆمەڵەی حەوتەکەدا: شێخ شەمس، شێخ حەسەن و کەسانی دیکە
میرات: کەسایەتییەکی پیرۆزی مەزنی باوەڕی ئێزدی

یەکێک لە حەوت کەسایەتییە پیرۆزەکە

شێخ ئۆبەکر وەک یەکێک لە کۆمەڵەی حەوتەکە ڕێزی لێ دەگیرێت؛ ئەو حەوت کەسایەتییە پیرۆزەی خودای تاک کاروباری جیهانی پێ سپاردن، نزیکترین بازنەی کەسایەتییە پیرۆزەکان لە باوەڕی ئێزدیدا.

لە ناوەڕۆکی باوەڕی ئێزدیدا ئەو باوەڕە هەیە کە خودای تاک دوای ئافراندنی جیهان، چاودێری و بەڕێوەبردنی سپارد بە حەوت کەسایەتیی پیرۆز؛ زۆرجار هەفت سڕ، حەوت نهێنییەکە، ناو دەبرێن و تاووسی مەلەک، فریشتەی تاووس، ڕابەر و پێشەنگیانە. ئەم حەوتە بەرزترین کەسایەتییە پیرۆزەکانن، ئەو هێزە مەزنانەی خودای تاک لە ڕێگەیانەوە جیهان بەڕێوە دەبات و چاودێری دەکات؛ ماوە بە ماوە وەک کەسایەتییە پیرۆزە مەزنەکان شێوەی زەمینی وەردەگرن. شێخ ئۆبەکر وەک یەکێک لەم حەوت کەسایەتییە پیرۆزە ڕێزی لێ دەگیرێت؛ ئەندامێکی کۆمەڵەی حەوتەکە، لە پاڵ کەسایەتیی مەزنی وەک شێخ شەمس، کەسایەتییەکەی خۆر، و شێخ حەسەن، خاوەنی قەڵەم. لە نێو حەوتەکەدا بوون واتای سەر بە نزیکترین و بەرزترین بازنەی کەسایەتییە پیرۆزەکان بوونە، هێزە مەزنەکانی ڕوانینی ئێزدی. ئەم پێگەیە لە نێو حەوت کەسایەتییە پیرۆزەکەدا بەرزترین لایەنی پێگەی شێخ ئۆبەکرە و ئەوی وەک یەکێک لە هێزە مەزنەکان دەناسێنێت کە خودای تاک لە ڕێگەیانەوە جیهان بەڕێوە دەبات. وەک یەکێک لە کۆمەڵەی حەوتەکە، حەوت کەسایەتییە پیرۆزەکە، شێخ ئۆبەکر بەرزترین شکۆی لە باوەڕی ئێزدیدا هەیە؛ یەکێک لە نزیکترین بازنەی کەسایەتییە پیرۆزەکان.

هەڵگری پۆشاکە پیرۆزەکە

وەک ڕۆڵێکی زۆر تایبەت بە ئەو، شێخ ئۆبەکر وەک هەڵگر و پارێزەری خەرقە ڕێزی لێ دەگیرێت؛ ئەو پۆشاکە ڕەشە پیرۆزەی هێمای زاهدی و دڵسپاردن و ژیانی ڕۆحییە لە باوەڕی ئێزدیدا.

تایبەتترین ڕۆڵی شێخ ئۆبەکر ئەوەیە کە هەڵگر و پارێزەری خەرقە، پۆشاکە پیرۆزەکەی باوەڕی ئێزدییە. خەرقە پۆشاک یان پارچەیەکی ڕەشی پیرۆزە کە هێمای زاهدی و خاکەڕایی و دڵسپاردن و ژیانی ڕۆحییە؛ وەک نیشانەی خۆتەرخانکردن بۆ پیرۆزی و وازهێنان لە لووتبەرزیی دنیایی لەبەر دەکرێت یان دەپارێزرێت. لە ژیانی ڕۆحی و ڕێزگرتنی ئایینیی نەریتەکەدا گرنگییەکی قووڵی هەیە. شێخ ئۆبەکر وەک ئەو کەسایەتییە پیرۆزە ڕێزی لێ دەگیرێت کە پاسەوانی و پاراستنی ئەم پۆشاکە پیرۆزەی پێ سپێردراوە؛ هەڵگر و پاسەوانی هێمای زاهدی و دڵسپاردنی ئایینی. ئەم ڕۆڵە ئەوی وەک کەسایەتییەک دەناسێنێت کە بەتایبەتی بە لایەنی زاهدی و دڵسپاردنی باوەڕەکەوە پەیوەستە؛ خۆڕاهێنانی ڕۆحی و خاکەڕایی و خۆتەرخانکردن، کە خەرقە نیشانە پیرۆزەکەیانە. وەک هەڵگری خەرقە، شێخ ئۆبەکر نموونەی باڵای زاهدی و دڵسپاردنی ئایینی لە باوەڕی ئێزدیدا بەرجەستە دەکات و دەپارێزێت؛ وازهێنان لە لووتبەرزیی دنیایی و خۆتەرخانکردن بۆ پیرۆزی. ئەم ڕۆڵە وەک هەڵگر و پارێزەری پۆشاکە پیرۆزەکە تایبەتترین لایەنی شێخ ئۆبەکرە و ئەوی وەک پاسەوانی نموونەی باڵای زاهدی و دڵسپاردنی ئایینی دەناسێنێت. وەک هەڵگری خەرقە، پاسەوانی پۆشاکە پیرۆزەکەی ژیانی ڕۆحی، شێخ ئۆبەکر بە شێوەیەکی زۆر تایبەت لە نێو کەسایەتییە پیرۆزەکانی باوەڕی ئێزدیدا ڕێزی لێ دەگیرێت.

باپیرەی بنچینەیی شێخە قەتانییەکان

بەرجەستەبوونە زەمینییەکەی شێخ ئۆبەکر بوو بە باپیرەی دامەزرێنەری بنەماڵەی قەتانی، یەکێک لە سێ بنەماڵە سەرەکییەکانی شێخە ئێزدییەکان.

لە تێگەیشتنی ئێزدیدا، کەسایەتییە پیرۆزەکان وەک کەسایەتییە پیرۆزە مەزنەکان شێوەی زەمینی وەردەگرن؛ بەرجەستەبوونە زەمینییەکەی شێخ ئۆبەکر لە سەدەی 13ەمدا بوو بە باپیرەی دامەزرێنەری بنەماڵەی شێخە قەتانییەکان. شێخە ئێزدییەکان، بنەماڵە ئایینییەکانی باوەڕەکە، بە سێ بنەماڵەی سەرەکی ڕێک خراون؛ قەتانی، کە لە نەوەی شێخ ئۆبەکرە، یەکێکە لەوان لە پاڵ بنەماڵەکانی شەمسانی و عەدانی. شێخەکانی بنەماڵەی قەتانی پیرۆزی و ڕۆڵە ئایینییەکانی باپیرە دامەزرێنەرەکەیان بەردەوام دەکەن؛ کەسایەتییە پیرۆزەکەی کۆمەڵەی حەوتەکە کە بەرجەستەبوونە زەمینییەکەی بنەماڵەکەیانی دامەزراند. باپیرەی بنچینەیی یەکێک لە سێ بنەماڵە سەرەکییەکەی شێخان بوون واتای هەبوونی پێگەیەکە لە نێو باپیرە دامەزرێنەرەکانی ڕێکخستنی ئایینیی ئێزدی؛ باپیرەکانی ئەو بنەماڵە پیرۆزانەی باوەڕەکە بەردەوام دەکەن. ئەم ڕۆڵە وەک باپیرەی بنچینەیی شێخە قەتانییەکان لایەنێکی گرنگی شێخ ئۆبەکرە و کەسایەتییە پیرۆزەکەی کۆمەڵەی حەوتەکە بە یەکێک لە بنەماڵە زیندووە مەزنەکانی باوەڕی ئێزدییەوە پەیوەست دەکات. وەک باپیرەی بنچینەیی شێخە قەتانییەکان، هەروەها ئەندامێکی کۆمەڵەی حەوتەکە و هەڵگری خەرقە، شێخ ئۆبەکر پێگەی ڕێزلێگیراو و بەردەوامی لە باوەڕی ئێزدیدا هەیە؛ باپیرەی یەکێک لە سێ بنەماڵە پیرۆزە سەرەکییەکە.

زاهدی و دڵسپاردنی ئایینی

لە ڕێگەی پاسەوانیی خەرقەوە، شێخ ئۆبەکر بەتایبەتی بە نموونەی باڵای زاهدی و دڵسپاردنی ئایینی لە باوەڕی ئێزدیدا پەیوەستە؛ خۆڕاهێنانی ڕۆحی و خاکەڕایی و خۆتەرخانکردن بۆ پیرۆزی کە پۆشاکە پیرۆزەکە نیشانەکەیانە.

خەرقە، ئەو پۆشاکە پیرۆزەی شێخ ئۆبەکر هەڵگریەتی، نیشانەی زاهدی و دڵسپاردنی ئایینی لە باوەڕی ئێزدیدایە و لە ڕێگەیەوە شێخ ئۆبەکر بەتایبەتی بە ئەم نموونە باڵایەی ژیانی ڕۆحییەوە پەیوەستە. زاهدی، وازهێنان لە لووتبەرزی و ئاسوودەییی دنیایی لە پێناو پیرۆزی، و دڵسپاردنی ئایینی، تەرخانکردنی ژیان بۆ خودا و پیرۆزی، لە نەریتی ئێزدیدا وەک لە زۆر نەریتی ئایینیی دیکە نموونەی باڵای ڕێزلێگیراون؛ لە ژیانی خاکەڕایی و خۆڕاهێنان و خۆتەرخانکردندا دەردەبڕدرێن. پۆشاکە پیرۆزەکە هێمای ئەم نموونە باڵایەیە؛ شێخ ئۆبەکر وەک هەڵگرەکەی ئەو کەسایەتییە پیرۆزەیە کە ئەم نموونە باڵایە دەپارێزێت و بەرجەستەی دەکات، دەکرێت بڵێین سەرپەرشتیاری ژیانی زاهدی و دڵسپاردنی ئایینی. ئەم پەیوەندییە ڕەنگدانەوەی قووڵاییی ڕۆحیی باوەڕی ئێزدییە؛ ڕێزگرتنی لە خاکەڕایی و خۆڕاهێنان و خۆتەرخانکردن بۆ پیرۆزی، لەو دیو شێوە دەرەکییەکانی نەریتەکە. پەیوەندیی شێخ ئۆبەکر بە زاهدی و دڵسپاردنی ئایینی لە ڕێگەی پۆشاکە پیرۆزەکەوە، لایەنێکی پڕواتای کەسایەتیی ئەوە و ئەوی وەک کەسایەتییەکی قووڵاییی ڕۆحی و دڵسپاردنی ئایینیی باوەڕەکە دەناسێنێت. وەک پاسەوانی نموونەی باڵای زاهدی و دڵسپاردنی ئایینی، هەڵگری پۆشاکە پیرۆزەکەی ژیانی ڕۆحی، شێخ ئۆبەکر پێگەیەکی پڕواتای لە باوەڕی ئێزدیدا هەیە.

واتا و گرنگی

شێخ ئۆبەکر، پێش هەموو شتێک، ڕوانینی ئێزدی بۆ حەوت کەسایەتییە پیرۆزەکە و بنەماڵە پیرۆزەکان و نموونەی باڵای زاهدی و دڵسپاردنی ئایینی بەرجەستە دەکات؛ ئەندامێکی کۆمەڵەی حەوتەکە کە بەرجەستەبوونە زەمینییەکەی بنەماڵەیەکی مەزن دامەزراند و پۆشاکە پیرۆزەکە دەپارێزێت. وەک کەسایەتییەکی پیرۆز، نوێنەرایەتیی ئەو هێزە مەزنانە دەکات کە خودای تاک لە ڕێگەیانەوە جیهان بەڕێوە دەبات؛ وەک هەڵگری خەرقە، نوێنەرایەتیی نموونەی باڵای ژیانی ڕۆحی دەکات.

شێخ ئۆبەکر هەروەها پێکهاتەی قووڵی باوەڕی ئێزدی بەرجەستە دەکات، کە تێیدا کەسایەتییە پیرۆزەکان و بنەماڵە پیرۆزەکان و نموونە باڵا ڕۆحییەکان پێکەوە دەچن؛ هەروەها ڕێزگرتن لە زاهدی و خاکەڕایی و دڵسپاردنی ئایینی کە پۆشاکە پیرۆزەکە هێمایانە. بەمەش نوێنەرایەتیی هەم قووڵاییی گەردوونی، هەم قووڵاییی ڕۆحیی نەریتەکە دەکات. لە هەموو ئەمانەدا، شێخ ئۆبەکر یەکێکە لە کەسایەتییە پیرۆزە مەزنەکانی باوەڕی ئێزدی؛ حەوت کەسایەتییە پیرۆزەکە و بنەماڵە پیرۆزەکان و نموونەی باڵای زاهدی و دڵسپاردنی ئایینی بەرجەستە دەکات. یەکێکە لە کۆمەڵەی حەوتەکە و باپیرەی بنچینەیی شێخە قەتانییەکان و هەڵگری خەرقە؛ یەکێک لە کەسایەتییە مەزنەکانی باوەڕەکە کە لە پاڵ کەسایەتییە پیرۆزەکانی دیکەی هەفت سڕ بە ڕابەرایەتیی تاووسی مەلەک ڕێزی لێ دەگیرێت. ئەو ڕوانینە بۆ پیرۆزی و ڕەچەڵەک و دڵسپاردنی ئایینی کە بەرجەستەی دەکات، یەکێکە لە تایبەتمەندییە قووڵەکانی باوەڕی ئێزدی.

شێخ ئۆبەکر و کورد

شێخ ئۆبەکر کەسایەتییەکی پیرۆزی باوەڕی ئێزدییە، یەکێک لە نەریتە ئایینییە کۆنە ڕەسەنەکانی گەلی کورد؛ ئەو بەشێکە لە میراتە ئایینی و کولتوورییە دەوڵەمەندەکەی کورد، بەتایبەتی کۆمەڵگەی کوردی ئێزدی.

باوەڕی ئێزدی یەکێکە لە نەریتە ئایینییە کۆنە ڕەسەنەکانی گەلی کورد؛ کەسایەتییە پیرۆزەکانی، لەوانە شێخ ئۆبەکری مەزن، بەشێکن لە میراتە ئایینییە دەوڵەمەند و تایبەتەکەی کورد، بەتایبەتی کۆمەڵگەی کوردی ئێزدی کە لەلای ئەو کۆمەڵگەیەوە وەک کەسایەتیی ئایینیی زیندوو ڕێزیان لێ دەگیرێت. ئەو ڕوانینەی شێخ ئۆبەکر بەرجەستەی دەکات، بۆ حەوت کەسایەتییە پیرۆزەکە و بنەماڵە پیرۆزەکان و نموونەی باڵای زاهدی و دڵسپاردنی ئایینی کە پۆشاکە پیرۆزەکە هێمایەتی، ڕەنگدانەوەی قووڵاییی ڕۆحی و پێکهاتەی تایبەتی باوەڕی ئێزدییە؛ بەشێکی بەهادار لە میراتی ئایینیی گەلی کورد. بۆ کوردە ئێزدییەکان، شێخ ئۆبەکر کەسایەتییەکی پیرۆزی مەزن و زیندووە، یەکێک لە حەوت کەسایەتییە پیرۆزەکە و باپیرەی بنچینەیی بنەماڵەیەکی سەرەکی و پاسەوانی پۆشاکە پیرۆزەکە؛ لە ژیانی ڕێزگرتنی ئایینیی کۆمەڵگەکەدا ڕێزی لێ دەگیرێت. بە ناساندنی شێخ ئۆبەکر، ڕێز لە کەسایەتییەکی پیرۆزی مەزنی باوەڕی ئێزدی دەگرین، بەشێک لە میراتە ئایینییە تایبەتەکەی گەلی کورد؛ یەکێک لە حەوت کەسایەتییە پیرۆزەکە کە پاسەوانیی پۆشاکە پیرۆزەکە و نموونەی باڵای زاهدی و دڵسپاردنی ئایینیی ئەو یەکێکن لە تایبەتمەندییە قووڵەکانی نەریتەکە، و ڕێزگرتن لێی تا ئەمڕۆ لە کۆمەڵگەی ئێزدیدا وەک ڕێزگرتنێکی ئایینیی زیندوو بەردەوامە.

مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان

ئایا ڕێزگرتن لە حەوت کەسایەتییە پیرۆزەکە، لەوانە شێخ ئۆبەکر، شێوەیەکە لە فرەخودایی؟ نەخێر. ئەمە خاڵێکی بنەڕەتییە، چونکە باوەڕی ئێزدی ماوەیەکی درێژە بە هەڵەیەکی گەورە لێی تێ گەیشتوون و بە هەڵە وێنا کراوە. ئێزدایەتی باوەڕێکی یەکتاپەرستییە کە لە دەوری باوەڕ بە خودایەکی تاک، ئافرێنەری هەموو شتێک، دەسووڕێتەوە. حەوت کەسایەتییە پیرۆزەکەی هەفت سڕ، لەوانە شێخ ئۆبەکر، بە ڕابەرایەتیی تاووسی مەلەک، حەوت خوداوەندی ڕکابەر نین، بەڵکو کەسایەتیی پیرۆز و دەرکەوتنن کە خودای تاک ئافراندوونی؛ چاودێریی جیهانی پێ سپاردوون و بەڕێوەبردن و چاودێریی ئەو لە ڕێگەیانەوە دەردەبڕدرێت. لە نێو باوەڕێکدا کە بە تەواوی لە دەوری خودای تاک دەسووڕێتەوە ڕێزیان لێ دەگیرێت. ڕێزگرتن لە شێخ ئۆبەکر وەک یەکێک لە حەوتەکە ڕێزگرتنە لە کەسایەتییەکی پیرۆزی خودای تاک، پەرستنی خوداوەندێکی جیاواز نییە. پێویستە بە دروستی لە باوەڕی ئێزدی وەک ئەو نەریتە یەکتاپەرستە و نادووانەپەرستە تێ بگەین کە هەیە و ئەو وێناکردنە هەڵە و زیانبەخشانە لەلا بنێین کە ماوەیەکی درێژە ئاراستەی کراون.

گرنگیی خەرقە چییە؟ خەرقە پۆشاکە ڕەشە پیرۆزەکەی باوەڕی ئێزدییە؛ هێمای زاهدی و خاکەڕایی و دڵسپاردن و ژیانی ڕۆحی، وازهێنان لە لووتبەرزیی دنیایی و خۆتەرخانکردن بۆ پیرۆزی. لە ژیانی ڕۆحی و ڕێزگرتنی ئایینیی نەریتەکەدا گرنگییەکی قووڵی هەیە و شێخ ئۆبەکر وەک هەڵگر و پارێزەرەکەی ڕێزی لێ دەگیرێت. باشترە وەک نیشانەیەکی پیرۆزی نموونەی باڵای زاهدی و دڵسپاردنی ئایینی لێی تێ بگەین، هێمایەکی قووڵاییی ڕۆحیی باوەڕەکە کە بە ڕێزەوە ڕێزی لێ دەگیرێت.

ئایا شێخ ئۆبەکر کەسایەتییەکی مێژووییە یان تەنها ئەفسانەییە؟ لە تێگەیشتنی ئێزدیدا، شێخ ئۆبەکر هەردووکیانە: یەکێکە لە حەوت کەسایەتییە پیرۆزەکەی نەریتی پیرۆز و بەرجەستەبوونە زەمینییەکەی لە سەدەی 13ەمدا وەک باپیرەی مێژووییی دامەزرێنەری بنەماڵەی شێخە قەتانییەکان، کە تا ئەمڕۆ بەردەوامە، ڕێزی لێ دەگیرێت. وەک کەسایەتییە پیرۆزەکانی دیکە کە بەرجەستەبوونە زەمینییەکانیان کەسایەتیی پیرۆزی مەزن و دامەزرێنەری بنەماڵەکانن، لەوانە شێخ حەسەن و شێخ شەمس، نەریتی پیرۆز و مێژوو پێکەوە دەچن. هەڵوێستی ڕاستگۆیانە ئەوەیە ڕێز لە هەردووکیان بگیرێت: کەسایەتییە پیرۆزەکەی نەریتی پیرۆز و باپیرە مێژوویییە لەیادماوەکەی بنەماڵەیەکی زیندوو.

هەفت سڕ: حەوت کەسایەتییە پیرۆزەکە کە شێخ ئۆبەکر یەکێکە لەوان
تاووسی مەلەک: فریشتەی تاووس، ڕابەری حەوت کەسایەتییە پیرۆزەکە
شێخ حەسەن: خاوەنی قەڵەم، ئەندامێکی دیکەی کۆمەڵەی حەوتەکە
شێخ شەمس: کەسایەتییە پیرۆزەکەی خۆر، ئەندامێکی دیکەی کۆمەڵەی حەوتەکە
شێخ عەدی: چاکسازە مەزنەکەی باوەڕی ئێزدی لە لالش
شێخ فەخرەدین: دانەری سروودە پیرۆزەکان، ئەندامێکی کۆمەڵەی حەوتەکە
شێخ مەند: پاسەوانی مارە پیرۆزەکە
ئێزدینا میر: باپیرەی شێخە شەمسانییەکان

پرسیارە باوەکان

شێخ ئۆبەکر لە باوەڕی ئێزدیدا کێیە؟

شێخ ئۆبەکر، کە شێخ ئەبوبەکریش ناو دەبرێت، کەسایەتییەکی پیرۆزی مەزنە کە لە باوەڕی ئێزدیدا وەک یەکێک لە کۆمەڵەی حەوتەکە ڕێزی لێ دەگیرێت؛ ئەو حەوت کەسایەتییە پیرۆزەی خودای تاک کاروباری جیهانی پێ سپاردن. بەرجەستەبوونە زەمینییەکەی لە سەدەی 13ەمدا بوو بە باپیرەی دامەزرێنەری بنەماڵەی شێخە قەتانییەکان و بەتایبەتی وەک هەڵگر و پارێزەری خەرقە، پۆشاکە پیرۆزەکەی زاهدی و دڵسپاردنی ئایینی، ڕێزی لێ دەگیرێت.

کۆمەڵەی حەوتەکە چییە؟

کۆمەڵەی حەوتەکە، کە زۆرجار هەفت سڕ یان حەوت نهێنییەکە ناو دەبرێت، کۆمەڵەی ئەو حەوت کەسایەتییە پیرۆزەیە کە لە باوەڕی ئێزدیدا خودای تاک ئافراندوونی و چاودێری و بەڕێوەبردنی جیهانی پێ سپاردوون؛ تاووسی مەلەک، فریشتەی تاووس، ڕابەریانە. بەرزترین کەسایەتییە پیرۆزەکانن، ئەو هێزە مەزنانەی خودای تاک لە ڕێگەیانەوە جیهان بەڕێوە دەبات؛ ماوە بە ماوە وەک کەسایەتییە پیرۆزە مەزنەکان شێوەی زەمینی وەردەگرن. شێخ ئۆبەکر یەکێکە لەم حەوتە.

خەرقە چییە؟

خەرقە پۆشاک یان پارچە ڕەشە پیرۆزەکەی باوەڕی ئێزدییە؛ هێمای زاهدی و خاکەڕایی و دڵسپاردن و ژیانی ڕۆحی، وازهێنان لە لووتبەرزیی دنیایی و خۆتەرخانکردن بۆ پیرۆزی. لە ژیانی ڕۆحی و ڕێزگرتنی ئایینیی نەریتەکەدا گرنگییەکی قووڵی هەیە و شێخ ئۆبەکر وەک هەڵگر و پارێزەرەکەی ڕێزی لێ دەگیرێت؛ پاسەوانی نیشانە پیرۆزەکەی نموونەی باڵای زاهدی و دڵسپاردنی ئایینی.

بنەماڵەی قەتانی چییە؟

قەتانی یەکێکە لە سێ بنەماڵە سەرەکییەکانی شێخە ئێزدییەکان، بنەماڵە ئایینییەکانی باوەڕەکە، لە پاڵ بنەماڵەکانی شەمسانی و عەدانی. بنەماڵەی قەتانی لە نەوەی بەرجەستەبوونە زەمینییەکەی شێخ ئۆبەکرە، کە وەک باپیرەی دامەزرێنەرەکەی ڕێزی لێ دەگیرێت. شێخەکانی ئەم بنەماڵەیە پیرۆزی و ڕۆڵە ئایینییەکانی دامەزرێنەرەکەیان بەردەوام دەکەن؛ کەسایەتییە پیرۆزەکەی کۆمەڵەی حەوتەکە کە بەرجەستەبوونە زەمینییەکەی بنەماڵەکەیانی دامەزراند.

ئایا ڕێزگرتن لە حەوت کەسایەتییە پیرۆزەکە فرەخوداییە؟

نەخێر. ئێزدایەتی باوەڕێکی یەکتاپەرستییە کە لە دەوری باوەڕ بە خودایەکی تاک دەسووڕێتەوە. حەوت کەسایەتییە پیرۆزەکە، لەوانە شێخ ئۆبەکر، بە ڕابەرایەتیی تاووسی مەلەک، حەوت خوداوەندی ڕکابەر نین، بەڵکو کەسایەتیی پیرۆزن کە خودای تاک ئافراندوونی و چاودێریی جیهانی پێ سپاردوون؛ بەڕێوەبردنی ئەو لە ڕێگەیانەوە دەردەبڕدرێت و لە نێو باوەڕێکدا کە بە تەواوی لە دەوری خودای تاک دەسووڕێتەوە ڕێزیان لێ دەگیرێت. پێویستە بە دروستی لە باوەڕی ئێزدی وەک ئەو نەریتە یەکتاپەرستە و نادووانەپەرستە تێ بگەین کە هەیە و ئەو وێناکردنە هەڵانە لەلا بنێین کە ماوەیەکی درێژە ئاراستەی کراون.

شێخ ئۆبەکر چۆن بە کوردەوە پەیوەستە؟

شێخ ئۆبەکر کەسایەتییەکی پیرۆزی باوەڕی ئێزدییە، یەکێک لە نەریتە ئایینییە کۆنە ڕەسەنەکانی گەلی کورد؛ ئەو بەشێکە لە میراتە ئایینییە دەوڵەمەندەکەی کورد، بەتایبەتی کۆمەڵگەی کوردی ئێزدی کە لەلای ئەو کۆمەڵگەیەوە وەک کەسایەتییەکی ئایینیی زیندوو ڕێزی لێ دەگیرێت. ئەو ڕوانینە بۆ حەوت کەسایەتییە پیرۆزەکە و بنەماڵە پیرۆزەکان و نموونەی باڵای زاهدی و دڵسپاردنی ئایینی کە بەرجەستەی دەکات، ڕەنگدانەوەی قووڵاییی ڕۆحی و پێکهاتەی تایبەتی باوەڕی ئێزدییە؛ بەشێکی بەهادار لە میراتی کوردی.