پێشەکی
تاووسگەڕان، واتە گەڕاندنی تاووس، یەکێکە لە کۆنترین و خۆشەویستترین نەریتە دامەزراوەکانی ئایینی ئێزدی ؛ کاروانە پیرۆزەکەی تێیدا پەیکەرە پیرۆزەکانی تاووس مەلەک، مەلەکی تاووس، لە گوندێکەوە بۆ گوندێکی دیکە لە سەرانسەری خاکی ئێزدییەکان هەڵدەگیرێن و دەگەڕێندرێن. لەم ڕێوڕەسمە دێرینەدا، سنجەقەکان، پەیکەرە پیرۆزە بڕۆنزییەکانی تاووس، هەڵدەگیرێن لەلایەن قەوواڵەکان، سروودبێژە پیرۆزەکان، و بە کاروانێکی پڕشکۆدا بەناو کۆمەڵگە ئێزدییەکاندا دەگەڕێندرێن کە بە ڕێزگرتن و شادی پێشوازییان لێ دەکەن.
تاووسگەڕان بۆ ئایینێک کە کۆمەڵگەکانی لە مێژە لەناو چیا و دەشتدا پەرشوبڵاو بوون، زۆرجار دوور لە ناوەندە پیرۆزەکەی لالش، نەریتێکی دامەزراوەی زۆر گرنگ بووە: ئەو ڕێگایەی ئامادەبوونی پیرۆزی مەلەکی تاووس دەگەیەنێتە گوندەکان، فێرکارییەکانی ئایینەکە بڵاو دەکاتەوە و کۆمەڵگە پەرشوبڵاوەکە پێکەوە و بە دڵە ڕۆحانییەکەیەوە دەبەستێتەوە. یەکێکە لە ڕێوڕەسمە ناوەندییەکان کە ئایینی ئێزدی بە درێژایی سەدەکان لە ڕێگەیانەوە بەردەوام بووە.
تێگەیشتن لە تاووسگەڕان واتە تێگەیشتن لەوەی چۆن ئایینێکی بێ کتێبی پیرۆز، کە بە وشە و ڕێوڕەسم دەگوازرێتەوە نەک بە کتێب، یەکگرتن و دڵسپاردنی خۆی لەناو کۆمەڵگەیەکی پەرشوبڵاو و زۆرجار چەوساوەدا پاراستووە. ئایینی ئێزدی لە گەشتی تاووسە پیرۆزەکە لە گوندێکەوە بۆ گوندێکی دیکە، لەو ڕێزگرتنەی پێی دەکرێت و فێرکارییەکەی لەگەڵیدایە، بەستەکانی خۆی نوێ دەکاتەوە و ئامادەبوونە پیرۆزەکەی دەگەیەنێتە هەموو خەڵکەکەی. ئەمە یەکێکە لە جوانترین و ژیانپێبەخشترین نەریتە دامەزراوەکانی یەکێک لە کۆنترین ئایینەکانی جیهانی کوردی.
ناوەڕۆک
تاووسگەڕان چییە؟
تاووسگەڕان، کە ناوەکەی بە هەڵگرتن یان گەڕاندنی تاووس لێک دەدرێتەوە، نەریت و ڕێوڕەسمێکی دامەزراوەی ئایینیی ئێزدییە کە سنجەقەکان، پەیکەرە پیرۆزەکانی تاووس، تێیدا بە کارواندا بەناو گوندە ئێزدییەکاندا دەگەڕێندرێن؛ ئەم پەیکەرانە هێمای تاووس مەلەکن. لە ماوەی تاووسگەڕاندا، قەوواڵەکان و پلەدارە ئایینییەکانی دیکە بە هەڵگرتنی پەیکەرە پیرۆزەکانی تاووس سەردانی کۆمەڵگەکان دەکەن کە باوەڕداران ڕێزیان لێ دەگرن. وتار دەدرێت، سروودی پیرۆز دەخوێندرێت، پێشکەشی کۆدەکرێتەوە و ئاوی پیرۆز و بەرات، بەردە پیرۆزە بچووکەکان، دابەش دەکرێن کە لە لالشەوە دێن. ئەمە یەکێکە لە گرنگترین نەریتە دامەزراوەکانی ئایینەکە؛ ڕێگایەک کە ئامادەبوونی پیرۆزی مەلەکی تاووس دەگەیەنێتە کۆمەڵگە پەرشوبڵاوەکان.
سنجەقە پیرۆزەکە
سنجەقەکان، کە بە سەنجەقیش ناو دەبرێن، لە دڵی تاووسگەڕاندان؛ پەیکەری پیرۆزی بڕۆنزیی تاووس کە نوێنەرایەتیی تاووس مەلەک، مەلەکی تاووس، دەکەن و یەکێکن لە بەهاترین و پیرۆزترین شتە پیرۆزەکانی ئایینی ئێزدی. ئەمانە پەیکەری تاووسن کە زۆرجار لە سەر بنکەیەکی چرادانئاسا دادەنرێن، لە کانزا ڕێژراون و وەک بەرجەستەکەری ئامادەبوونی مەلەکی تاووس ڕێزیان لێ دەگیرێت. لە نەریتدا، خودی تاووس مەلەک سنجەقەکانی بە ئێزدییەکان بەخشیوە و بە قووڵترین ڕێزگرتنەوە مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت.
لە نەریتدا، لە سەرەتادا حەوت سنجەق هەبوون؛ یەکێک بۆ هەر یەکێک لە حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکان، کە هەروەها هاوتای حەوت ناوچەکەی جیهانی ئێزدی بوون. بە درێژایی مێژووە پڕکێشەکەی کۆمەڵگەکە، هەندێکیان ون بوون و ئەمڕۆ ژمارەیەکی کەمتر ماوەتەوە. گەورەترین و پیرۆزترینیان ئەوەیە کە بە شێخانی ناسراوە؛ سنجەقەکەی ڕاستەوخۆ بە خودی تاووس مەلەکەوە پەیوەستە. بە ئاسایی سنجەقەکان لە دۆڵە پیرۆزەکەی لالش یان لە ماڵی میری ئێزدییەکان هەڵدەگیرێن. لەوێوە دەهێنرێنە دەرەوە، لە ئاوە پیرۆزەکاندا تەعمید دەکرێن و لە کاروانە پیرۆزەکەی تاووسگەڕاندا هەڵدەگیرێن تا بگەیەنرێنە ناو خەڵکەکە.
خاڵە سەرەکییەکان
تاووسگەڕان ڕێوڕەسمی گەڕاندنی تاووسە لە ئایینی ئێزدیدا.
سنجەقە پیرۆزەکان، پەیکەرە بڕۆنزییەکانی تاووس مەلەک، بە کارواندا هەڵدەگیرێن.
قەوواڵەکان، سروودبێژە پیرۆزەکان، لە گوندێکەوە بۆ گوندێکی دیکە دەیانگەڕێنن.
باوەڕداران بە پێشکەشی، بخوور و ڕێزگرتن ڕێزیان لێ دەگرن.
وتار، سروود، ئاوی پیرۆز و بەردە پیرۆزەکانی بەرات پێشکەش دەکرێن.
کۆمەڵگە پەرشوبڵاوەکە بە ناوەندە پیرۆزەکەی لالشەوە دەبەستێتەوە.
زانیارییە خێراکان
ناو: تاووسگەڕان (گەڕاندنی تاووس)
ئایین: ئایینی ئێزدی
شتە پیرۆزەکە: سنجەق (سەنجەق)، پەیکەری بڕۆنزیی تاووس
نوێنەرایەتیی دەکات: تاووس مەلەک، مەلەکی تاووس
ژمارەی سەرەتایی: حەوت سنجەق، یەکێک بۆ هەر بوونەوەرێکی پیرۆز و ناوچەیەک
گەورەترین سنجەق: شێخانی، پەیوەست بە تاووس مەلەک
هەڵگرەکان: قەوواڵەکان، سروودبێژە پیرۆزەکان
شوێنی هەڵگرتن: لالش یان ماڵی میری ئێزدییەکان
ئەوەی دەدرێتە گوندەکان: وتار، سروود، ئاوی پیرۆز و بەردەکانی بەرات
ئامانج: گەیاندنی ئامادەبوونە پیرۆزەکە بە کۆمەڵگە پەرشوبڵاوەکان
کاروانی تاووس
تاووسگەڕان لە ناوەڕۆکدا گەشتێکی پیرۆزە. لە ماوە دیاریکراوەکاندا، سنجەقەکان لە شوێنی هەڵگرتنیان دەهێنرێنە دەرەوە لە لالش یان ماڵی میر و بە کاروانێکی پڕشکۆدا لە گوندێکی ئێزدییەوە بۆ گوندێکی دیکە دەگەڕێندرێن. لە نەریتدا، هەر سنجەقێک ناوچە دیاریکراوەکەی خۆی دەگەڕێت. بۆ ئامادەکاری، پەیکەرە پیرۆزەکان و ئەو قوماشانەی داپۆشیان دەکەن لە ئاوە پیرۆزەکاندا تەعمید دەکرێن؛ دواتر کاروانەکە بەڕێ دەکەوێت و ئامادەبوونی مەلەکی تاووس دەگەیەنێتە ناو کۆمەڵگەکانی باوەڕداران.
کاتێک تاووسە پیرۆزەکە دەگاتە گوندێک، بە ڕێزگرتنی گەورە و شادی پێشوازیی لێ دەکرێت. کۆمەڵگەکە بۆ پێشوازیکردن لە پەیکەرە پیرۆزەکە دێتە دەرەوە، زۆرجار بە بخوور، مۆسیقا و گۆرانی؛ باوەڕداران بە جلوبەرگی نەریتیی خۆیان پێشوازی لە ئامادەبوونی مەلەکی تاووس لەناویاندا دەکەن. سنجەقەکە لە ماڵی میواندارێکی هەڵبژێردراو دادەنرێت و باوەڕداران دێن بۆ ڕێزگرتن لێی و پێشکەشکردنی پێشکەشییەکانیان. بە درێژایی ڕۆژەکە و تا ئێوارە، گوندنشینان بە دڵسپاردنەوە لەبەردەم پەیکەرە پیرۆزەکە ئامادە دەبن. ئامادەبوونی پیرۆزی مەلەکی تاووس بۆ ماوەیەک لەناویاندا دەمێنێتەوە، پێش ئەوەی کاروانەکە لە خولە پیرۆزەکەیدا بەرەو گوندی دواتر بڕوات. لەم گەشتەی لە کۆمەڵگەیەکەوە بۆ کۆمەڵگەیەکی دیکە، تاووسگەڕان دڵی ئایینەکە دەگەیەنێتە هەموو خەڵکەکە.
ڕۆڵی قەوواڵەکان
هەڵگرانی تاووسە پیرۆزەکە و ڕابەرانی تاووسگەڕان قەوواڵەکانن؛ سروودبێژ و خوێنەرەوە پیرۆزەکانی ئایینی ئێزدی کە لە نەریتدا لە دوو گوندە هاوتاکەی بەعشیقە و بەحزانیدا دەژین. قەوواڵەکان پارێزەر و ئەنجامدەری ڕاهێنراوی قەولە پیرۆزەکانن، سروودە پیرۆزەکانی ئایینەکە؛ بۆیە بە شێوەیەکی تایبەت شایستەن بۆ هەڵگرتنی پەیکەرە پیرۆزەکان لەناو خەڵکدا و ئەنجامدانی ئەو ڕێوڕەسم و خوێندنەوانەی لەگەڵیاندا دەکرێن.
لە ماوەی تاووسگەڕاندا، قەوواڵەکان و پلەدارەکانی دیکە کە یاوەریی تاووسە پیرۆزەکە دەکەن، مۆسیقا و سروودی پیرۆز ئەنجام دەدەن، سروود و ستایشەکانی مەلەکی تاووس دەخوێننەوە و ئەو وتار و ئاخاوتنانە پێشکەش دەکەن کە باوەڕداران فێر دەکەن. چاودێریی پەیکەرە پیرۆزەکە دەکەن، سەرپەرشتیی ڕێزگرتن لێی بە بخوور و پێشکەشی دەکەن و بە ئاوی پیرۆز بەرەکەت بە خەڵک دەبەخشن. لە هەر گوندێک کە شەو تێیدا دەمێننەوە، ڕۆڵی فێرکەر و پارێزەری ئایینەکە و هەڵگری ئامادەبوون و زانیاریی پیرۆز دەگرنە ئەستۆ. بەمە تاووسگەڕان لە قەوواڵەکان جیا ناکرێتەوە؛ گەشتەکانیان لەگەڵ تاووسە پیرۆزەکە یەکێکن لە گرنگترین ئەرکە پیرۆزەکانیان و هەم پەیکەرە پیرۆزەکە و هەم وشە پیرۆزەکە دەگەیەننە کۆمەڵگە پەرشوبڵاوەکانی ئایینەکە.
فێرکاری و بەستەکانی کۆمەڵگە
تاووسگەڕان بۆ ئایینی ئێزدی گرنگییەکی قووڵی هەیە کە لە ڕێزگرتن لە پەیکەرە پیرۆزەکان تێدەپەڕێت؛ چونکە یەکێکە لە ڕێگا سەرەکییەکانی بڵاوکردنەوەی فێرکارییەکانی ئایینەکە و پێکەوەڕاگرتنی کۆمەڵگەکە. ئایینی ئێزدی ئایینێکی زارەکییە کە یەک کتێبی پیرۆزی ناوەندیی نییە؛ زانیارییە پیرۆزەکەی بە وشە و سروود دەگوازرێتەوە نەک بە کتێب و بە سەرەکی پارێزراوە لەلایەن قەوواڵە ڕاهێنراوەکان. بۆ باوەڕدارە ئاساییەکان لە گوندەکان، هاتنی تاووسگەڕان یەکێکە لەو بۆنە کەمانەی تێیدا فێرکاریی ڕاستەوخۆ لەسەر ئایینەکەیان وەردەگرن؛ بە ڕێگەی وتار و سروودە پیرۆزەکانی ئەو سروودبێژانەی سەردانیان دەکەن.
تاووسگەڕان بە هەمان ئەندازە کۆمەڵگە پەرشوبڵاوەکەی ئێزدی پێکەوە و بە ناوەندە ڕۆحانییەکەیەوە دەبەستێتەوە. بۆ گەلێک کە بەناو گوند و ناوچەی زۆردا پەرشوبڵاوە، زۆرجار دوور لە دۆڵە پیرۆزەکەی لالش و لە یەکتر، گەشتی بەردەوامی تاووسە پیرۆزەکە بەناو کۆمەڵگەکاندا هێزێکی بەهێزی یەکخەرە. ئامادەبوونی ناوەندەکە دەگەیەنێتە ناوچە دوورەکان و هەر گوندێک بە پێگەی خۆی لەناو یەک ئایین و یەک گەلدا بیر دەخاتەوە. بە ڕێگەی تاووسگەڕان، کۆمەڵگە پەرشوبڵاوەکان پێکەوە دەبەسترێن و دەبن بە یەک پێکهاتەی ئایینی؛ بەشدار دەبن لە یەک ئامادەبوونی پیرۆز و یەک فێرکاریی پیرۆز. لەم ڕووەوە، گەڕاندنی تاووس یەکێک بووە لە نەریتە دامەزراوە گەورەکانی بەردەوامکردنی ئایینی ئێزدی بە درێژایی سەدەکانی ژیانی پەرشوبڵاو و زۆرجار چەوساوەی.
سنجەق و میر
تاووسگەڕان هەروەها بە نزیکی بە دەسەڵاتی میرەوە بەستراوەتەوە؛ میری ئێزدییەکان، بەرزترین سەرۆکی دنیایی کۆمەڵگەکە کە لە نەریتدا پارێزەری سنجەقەکان و نوێنەری مەلەکی تاووسە لەسەر زەوی. پەیکەرە پیرۆزەکان لە دەستی میردا هەڵدەگیرێن و ئەو پێشکەشییانەی لە ماوەی گەڕاندنی تاووسدا دەدرێنە سنجەقەکان هی ئەون؛ بەشێکی گرنگ لە سەرچاوە داراییەکانی بنەماڵەی میر پێک دەهێنن.
سەرەڕای پاڵپشتیی ماددی، تاووسگەڕان دەسەڵاتە ڕۆحانییەکەی میر و ڕۆڵە یەکخەرەکەی بەهێز دەکات. ئەو ڕێوڕەسمانەی لە گوندەکاندا لەگەڵ تاووسە پیرۆزەکە بەڕێوە دەچن، جەخت لە بەستەکانی میر بە هێزە سەروسروشتییەکەی مەلەکی تاووس دەکەنەوە و پلەوپایەی ئەو وەک نوێنەری مەلەک و سەرۆکی کۆمەڵگەکە پشتڕاست دەکەنەوە. گەشتەکان هەروەها ڕێگایەکیان بە میر و بنەماڵەکەی داوە بۆ ئەوەی پەیوەندییان بە ژیانی کۆمەڵگە ئێزدییە دوورەکان لە ناوەند بپارێزن؛ بە ڕێگەی قەوواڵەکان و پلەدارەکانی دیکە کە لە جیاتی ئەو تاووسە پیرۆزەکەیان هەڵدەگرت. بەمە تاووسگەڕان تەنها خزمەتی دڵسپاردنی باوەڕداران و یەکگرتنی کۆمەڵگەکەی نەدەکرد، بەڵکو پێکەوەبەستەیی هەموو پێکهاتەی ئێزدییەکانیشی بەهێز دەکرد؛ میر لە سەریدا بوو وەک پارێزەری تاووسە پیرۆزەکە و نوێنەری تاووس مەلەک.
هێما و واتاکان
تاووسگەڕان هەندێک لە قووڵترین تایبەتمەندییەکانی ئایینی ئێزدی بەرجەستە دەکات: ڕۆڵی ناوەندیی تاووس مەلەک، مەلەکی تاووس، کە ئامادەبوونە پیرۆزەکەی دەگەیەنرێتە ناو خەڵک؛ سروشتی زارەکی و بەکۆمەڵی ئایینێک کە بە وشە، سروود و ڕێوڕەسم دەگوازرێتەوە؛ هەروەها یەکگرتنی گەلێکی پەرشوبڵاو کە بە دڵسپاردنی هاوبەشی خۆیان پێکەوە بەستراونەتەوە. لە گەشتی تاووسە پیرۆزەکە لە گوندێکەوە بۆ گوندێکی دیکە، ئایینەکە دەگاتە هەموو خەڵکەکەی و ئامادەبوون و فێرکاریی پیرۆز دەگەیەنێتە هەر کۆمەڵگەیەک.
گەڕاندنی تاووس پێش هەموو شتێک هێمای ئەو ڕێگایەیە کە ئایینی ئێزدی بە درێژایی سەدەکان خۆی پێ بەردەوام کردووە: نە تەنها بە کتێبی پیرۆزی نووسراو یان دامەزراوە ناوەندییە گەورەکان، بەڵکو بە بەستە زیندووەکانی دڵسپاردن، فێرکاری و کۆمەڵگە کە لە گەشتە پیرۆزەکانی تاووسدا نوێ دەکرێنەوە. بۆ گەلێکی پەرشوبڵاو و زۆرجار چەوساوە، هاتنی بەردەوامی ئامادەبوونە پیرۆزەکە بۆ گوندەکان، فێرکاریی لەگەڵیدا و ئەو یەکگرتنەی پشتڕاستی دەکردەوە، بۆ مانەوەی ئایینەکە بنەڕەتی بوون. وردبوونەوە لە تاووسگەڕان واتە وردبوونەوە لە خۆڕاگری و دەوڵەمەندیی ڕۆحانیی ئێزدییەکان و لەو نەریتە دامەزراوە جوانەی ئامادەبوونی مەلەکی تاووسیان لە ڕێگەیەوە گەیاندووەتە دڵی هەر کۆمەڵگەیەک؛ جیهانە پەرشوبڵاوەکەیان پێکەوە بەستوویانەتەوە و کردوویانە بە یەک گەلی خاوەن یەک ئایینی کۆن.
تاووسگەڕان و کورد
تاووسگەڕان بەشێکی خۆشەویستە لە میراتی جیهانی کوردی؛ چونکە ئێزدییەکان یەکێکن لە کۆنترین کۆمەڵگەکانی ئەم جیهانە، گەلێکی کوردیزمان کە نەریتە ئایینییە دامەزراوەکانیان یەکێکن لە سەرنجڕاکێشترینەکانی ناوچەکە. گەڕاندنی تاووس بەناو گوندە ئێزدییەکانی خاکی کوردی، لە ناوەندی لالش و شێخانەوە بۆ کۆمەڵگە پەرشوبڵاوەکان، بەشێکە لەو میراتە ڕۆحانییە دەوڵەمەند و تایبەتەی ئێزدییەکان لەناو جیهانی کوردیدا پاراستوویانە.
لە سەردەمی خۆماندا، دوای ئەو ئازارە ترسناکانەی ئێزدییەکان چەشتوویانە، زیندووکردنەوە و بەردەوامکردنی تاووسگەڕان، کە بە گەشتی تاووسیش ناسراوە، واتایەکی تایبەتی وەرگرتووە؛ بەستە کۆمەڵایەتییەکانی نێوان کوردە ئێزدییەکان بەهێز دەکات و تابلۆ دەوڵەمەندەکەی میراتی کولتووری و ئایینییان جارێکی دیکە زیندوو دەکاتەوە. کاروانی تاووسە پیرۆزەکە کە لە گوندەکان بە بخوور، مۆسیقا و جلوبەرگی نەریتی پێشوازیی لێ دەکرێت، پشتڕاستکردنەوەیەکی زیندووی بەردەوامیی ئایین و خەڵکەکەیە. ڕێزگرتن لە تاووسگەڕان واتە ڕێزگرتن لە خۆڕاگری و قووڵایی ڕۆحانیی ئێزدییەکان و ناسینی گەڕاندنی تاووس وەک یەکێک لە گەنجینە زیندووەکانی میراتی ئایینیی جیهانی کوردی.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا ڕێزگرتن لە سنجەق واتای ئەوەیە ئێزدییەکان بت یان هێزێکی خراپ دەپەرستن؟ نەخێر؛ ئەمە تێگەیشتنێکی هەڵەیە لەو جۆرەی لە مێژە پشتگیریی بوختانەکانی دژی ئایینی ئێزدی کردووە. ئێزدییەکان یەکتاپەرستن و خودای تاک، خودێ، دەپەرستن. سنجەقەکان پەیکەری پیرۆزی تاووس مەلەکن، مەلەکی تاووس، سەرۆکی بوونەوەرە پیرۆزەکان کە خودا لە ڕێگەیانەوە فەرمانڕەوایی جیهان دەکات؛ کەسایەتییەکی تەواو چاکەکار و بەرزی ڕووناکی و بەخشندەیی خودایی. ڕێزگرتن لە تاووسە پیرۆزەکە ڕێزگرتنە لەم بوونەوەرە پیرۆزە و ئەو ئامادەبوونە خوداییەی نوێنەرایەتیی دەکات، لەناو ئایینێکدا کە بە ڕاشکاوی یەکتاپەرستە. هیچ پەیوەندییەکی بە هێزی خراپ یان شەڕانگێزەوە نییە. ئەم بوختانانە لە نەزانین و دوژمنایەتییەوە سەرچاوە دەگرن، نەک لە ڕاستیی ئایینی ئێزدی.
ئایا تاووسگەڕان هەمان سەری ساڵی ئێزدییە؟ پەیوەندیدارن، بەڵام هەمان شت نین. گەڕاندنی تاووس بە تایبەتی بە وەرزی سەری ساڵی ئێزدی، چوارشەممەسوور، و بەهارەوە بەستراوەتەوە؛ کاتێک لە نەریتدا پەیکەرە پیرۆزەکان تەعمید دەکرێن و کاروانەکە بەڕێ دەکەوێت. بەڵام تاووسگەڕان خۆی نەریتێکی دامەزراوەی سەربەخۆیە؛ ڕێوڕەسمێکی دووبارەبووەوەی گەڕاندنی تاووسە پیرۆزەکە بەناو گوندەکاندا، نەک تەنها بەشێک لە جەژنی سەری ساڵ. باشترە وەک نەریتێکی دامەزراوەی جیاواز و بەردەوامی ئایینەکە لێی تێ بگەین کە بە نزیکی بە ڕۆژژمێری پیرۆزەوە بەستراوەتەوە، بەڵام تایبەتمەندی و گرنگیی خۆی هەیە.
ئایا تاووسگەڕان ئەمڕۆ بەڕێوە دەچێت؟ نەریتەکە لە مێژووە پڕکێشەکەی ئێزدییەکاندا سەختیی گەورەی ڕووبەڕوو بووەتەوە؛ لەوانە لەدەستچوونی چەند سنجەقێکی پیرۆز و تێکچوونە ترسناکەکانی چەوساندنەوە و ئاوارەبوون لە سەردەمی نوێدا. بەڵام گەڕاندنی تاووس بەردەوام بووە و لە ساڵانی دواییدا زیندوو کراوەتەوە و درێژەی پێ دراوە؛ تاووسە پیرۆزەکە جارێکی دیکە بەناو گوندە ئێزدییەکاندا دەگەڕێندرێت و باوەڕداران پێشوازیی لێ دەکەن. مانەوە و زیندووکردنەوەی بەڵگەن بۆ خۆڕاگریی ئایینی ئێزدی و بڕیاری کۆمەڵگەکە بۆ پاراستنی کۆنترین و خۆشەویستترین نەریتەکانی.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
تاووس مەلەک: مەلەکی تاووس کە پەیکەرە پیرۆزەکانی لە کاروانەکەدا هەڵدەگیرێن
قەوواڵەکان: سروودبێژە پیرۆزەکان کە سنجەق هەڵدەگرن
لالش: دۆڵە پیرۆزەکە کە سنجەقەکان تێیدا هەڵدەگیرێن
میر: میر، پارێزەری سنجەقەکان و نوێنەری مەلەکی تاووس
حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکان: کۆمەڵە حەوتکەسییەکە کە حەوت سنجەقەکە هاوتایان بوون
قەولەکان: سروودە پیرۆزەکان کە لە ماوەی کاروانەکەدا دەخوێندرێنەوە
چوارشەممەسوور: سەری ساڵی ئێزدی، وەرزی گەڕاندنەکە
ئایینی ئێزدی: ئەو ئایینە کۆنەی ئەمە نەریتێکی دامەزراوەی ئەوە
پرسیارە باوەکان
تاووسگەڕان چییە؟
تاووسگەڕان، واتە گەڕاندنی تاووس، نەریت و ڕێوڕەسمێکی دامەزراوەی ئایینیی ئێزدییە. سنجەقەکان، پەیکەرە پیرۆزە بڕۆنزییەکانی تاووس کە نوێنەرایەتیی تاووس مەلەک، مەلەکی تاووس، دەکەن، لەم ڕێوڕەسمەدا بە کارواندا بەناو گوندە ئێزدییەکاندا دەگەڕێندرێن. قەوواڵەکان و پلەدارە ئایینییەکانی دیکە پەیکەرە پیرۆزەکان دەگەیەننە ناو کۆمەڵگەکان؛ لەوێ ڕێزیان لێ دەگیرێت، وتار دەدرێت، سروود دەخوێندرێت، پێشکەشی کۆدەکرێتەوە و ئاوی پیرۆز و بەردە پیرۆزەکانی بەرات دابەش دەکرێن.
سنجەق چییە؟
سنجەقەکان، کە بە سەنجەقیش ناو دەبرێن، پەیکەری پیرۆزی بڕۆنزیی تاووسن کە نوێنەرایەتیی تاووس مەلەک، مەلەکی تاووس، دەکەن و یەکێکن لە بەهاترین و پیرۆزترین شتەکانی ئایینی ئێزدی. لە نەریتدا، لە سەرەتادا حەوت دانە هەبوون؛ یەکێک بۆ هەر یەکێک لە حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکان و حەوت ناوچە ئێزدییەکە، هەرچەندە لە مێژووە پڕکێشەکەی کۆمەڵگەکەدا هەندێکیان ون بوون. گەورەترینیان سنجەقی شێخانییە کە بە خودی تاووس مەلەکەوە پەیوەستە.
کێ تاووسە پیرۆزەکە لە کاروانەکەدا هەڵدەگرێت؟
پەیکەرە پیرۆزەکانی تاووس لەلایەن قەوواڵەکانەوە هەڵدەگیرێن؛ سروودبێژ و خوێنەرەوە پیرۆزە ڕاهێنراوەکانی ئایینی ئێزدی کە لە نەریتدا لە دوو گوندە هاوتاکەی بەعشیقە و بەحزانیدا دەژین و پلەدارە ئایینییەکانی دیکە یاوەرییان دەکەن. وەک پارێزەر و ئەنجامدەری قەولە پیرۆزەکان، سروودە پیرۆزەکان، قەوواڵەکان بە شێوەیەکی تایبەت شایستەن بۆ هەڵگرتنی پەیکەرە پیرۆزەکان و ئەنجامدانی ڕێوڕەسم، خوێندنەوە و ئەو وتارانەی لەگەڵ گەڕاندنی تاووسدا پێشکەش دەکرێن.
بۆچی تاووسگەڕان بۆ ئایینی ئێزدی گرنگە؟
تاووسگەڕان ئامادەبوونی پیرۆزی مەلەکی تاووس دەگەیەنێتە کۆمەڵگە پەرشوبڵاوەکانی ئێزدی و یەکێکە لەو بۆنە کەمانەی باوەڕدارە ئاساییەکان لە گوندەکان فێرکاریی ڕاستەوخۆ لەسەر ئایینە زارەکییەکەیان وەردەگرن؛ بە ڕێگەی وتار و سروودەکانی ئەو سروودبێژانەی سەردانیان دەکەن. هەروەها کۆمەڵگە پەرشوبڵاوەکە پێکەوە و بە ناوەندە ڕۆحانییەکەی لالشەوە دەبەستێتەوە و گوندە پەرشوبڵاوەکان دەکاتە یەک گەلی خاوەن یەک ئایین. بە درێژایی سەدەکان نەریتێکی دامەزراوەی بنەڕەتی بووە بۆ بەردەوامی.
سنجەقەکان لە کوێ هەڵدەگیرێن؟
بە ئاسایی سنجەقە پیرۆزەکان لە دۆڵە پیرۆزەکەی لالش یان لە ماڵی میری ئێزدییەکان هەڵدەگیرێن؛ ئەو میرەی پارێزەریان و نوێنەری مەلەکی تاووسە لەسەر زەوی. لەوێوە دەهێنرێنە دەرەوە، لە ئاوە پیرۆزەکاندا تەعمید دەکرێن و لە کاروانی تاووسگەڕاندا بەناو گوندەکاندا هەڵدەگیرێن. لە نەریتدا، هەر سنجەقێک ناوچە دیاریکراوەکەی خۆی دەگەڕێت پێش ئەوەی بگەڕێندرێتەوە بۆ شوێنی پیرۆزی هەڵگرتنی.
ئایا ڕێزگرتن لە سنجەق جۆرێکە لە بتپەرستی؟
نەخێر. ئێزدییەکان یەکتاپەرستن و خودای تاک، خودێ، دەپەرستن. سنجەقەکان پەیکەری پیرۆزی تاووس مەلەکن، مەلەکی تاووس، سەرۆکە تەواو چاکەکارەکەی بوونەوەرە پیرۆزەکان کە خودا لە ڕێگەیانەوە فەرمانڕەوایی جیهان دەکات. ڕێزگرتن لە تاووسە پیرۆزەکە ڕێزگرتنە لەم بوونەوەرە پیرۆز و بەرزە و ئەو ئامادەبوونە خوداییەی نوێنەرایەتیی دەکات، لەناو ئایینێکدا کە بە ڕاشکاوی یەکتاپەرستە. بە پێچەوانەی ئەو بوختانانەی لە مێژە ئاراستەی ئایینەکە کراون، هیچ پەیوەندییەکی بە بتپەرستی یان هێزێکی خراپەوە نییە.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
سنجەقی مەلەکی تاووس — ئەستەر سپات
نەریتی ئایینیی ئێزدی — یەزیدی ترووث
گەشتە پیرۆزەکەی تاووسگەڕان — کوردستان 24
بەرهەمداری و نوێبوونەوە: سەری ساڵی ئێزدی و گەڕاندنی تاووس
جەژن و زیارەتەکانی ئێزدی — گرووپی سێرڤەنت
ئایینی ئێزدی و نهێنیی خودایی تاووس مەلەک — بنکەی هونەرە ڕۆحانییەکان