پێشەکی
باوەڕی دەرکەوتنە ئیلاهییەکان یەکێکە لە ڕازە بنەڕەتییەکانی ئایینی یارسان: ئەو فێرکردنەی کە دەڵێت زاتی ئیلاهیی یەک و تاک، لە سەردەمە جیاوازەکاندا بە زنجیرەیەک دەرکەوتن یان پەیکەری جەستەیی خۆی لە جیهاندا ئاشکرا دەکات، هەر جارێک لەگەڵ هاوەڵانی پیرۆز، و بەرزترین دەرکەوتنیش لە سوڵتان سەهاکدا دەبینرێت.
لە نەریتی یارساندا، کە بە ئەهلی حەقیش ناسراوە، خودای تاک، واتە زاتی ئیلاهی، بە تەواوی لە پەنهانیدا نامێنێتەوە؛ بەڵکو لە سەردەم و قۆناغە یەک لە دوای یەکەکانی جیهاندا بە پەیکەری مرۆڤ خۆی ئاشکرا دەکات. لە هەر دەرکەوتنێکیشدا هاوەڵانی پیرۆز لەگەڵیدان، وەک هەفتەن، واتە حەوتەکە. ئەم تێڕوانینە بۆ دەرکەوتنی خودا لە ناوەندی تێگەیشتنی یارسان لە خودا و جیهاندایە.
ناسینی باوەڕی دەرکەوتنە ئیلاهییەکان بە مانای گەیشتنە بە قووڵترین ناوەڕۆکی تێڕوانینی یارسان: خودای تاک کە بە درێژایی سەردەمەکان خۆی ئاشکرا دەکات، و مێژووی پیرۆزی جیهان کە وەک زنجیرەیەک دەرکەوتنی زاتی ئیلاهیی یەک و تاک دەبینرێت. ئەمە یەکێکە لە ڕازە بنەڕەتییەکانی ئەم نەریتە ئایینییە زیندووەی کورد.
پێڕست
بەرزترین دەرکەوتن لە سوڵتان سەهاکدا
باوەڕی دەرکەوتنەکان چییە؟
باوەڕی دەرکەوتنە ئیلاهییەکان فێرکردنێکی ناوەندیی یارسانە؛ بەپێی ئەم باوەڕە، زاتی ئیلاهیی یەک و تاک، واتە خودای تاک، لە سەردەمە یەک لە دوای یەکەکانی جیهاندا بە زنجیرەیەک دەرکەوتن یان پەیکەری جەستەیی، بە شێوەی مرۆڤ خۆی ئاشکرا دەکات. لە تێگەیشتنی یارساندا خودا یەکە و زاتێکی تاکە؛ بەڵام لەبری ئەوەی بە تەواوی پەنهان و جیاواز لە جیهان بمێنێتەوە، پەیکەر وەردەگرێت و لە قۆناغ و سەردەمەکاندا خۆی ئاشکرا دەکات. هەر یەکێک لەو پەیکەرانە دەرکەوتنی هەمان خودای تاکە. لە هەر دەرکەوتنێکدا هاوەڵانی پیرۆز لەگەڵیدان؛ بوونەوەرە پیرۆزەکانیش لە تەنیشت ئەودا پەیکەر وەردەگرن، وەک هەفتەن، حەوت هاوەڵە پیرۆزەکە. لە تێڕوانینی یارساندا ئەم زنجیرەی دەرکەوتنانە لە بەرزترین دەرکەوتنی سوڵتان سەهاکدا دەگاتە لوتکە؛ دەرکەوتنێک کە بە تەواوترین ئاشکرابوونی خودا دادەنرێت. ئەم تێڕوانینە، لەگەڵ باوەڕ بە گەشتی ڕۆح لە ژیانە جیاوازەکاندا، دوو فێرکردنە بنەڕەتییەکەی ئایینی یارسان پێک دەهێنن و قووڵترین ناوەڕۆکی تێگەیشتنی ئەو ئایینەن لە خودا، جیهان و مێژووی پیرۆز. لەبەر ئەوەی باوەڕی دەرکەوتنەکان تێڕوانینی ناوەندیی ئەم ئایینەیە بۆ خودا و ئاشکراکردنی خۆی، بناغەی سەرجەم ئایینی یارسانە.
ناوەکە و بیرۆکەکە
ئەم باوەڕە بە زاراوەگەلێک ناسراوە کە مانای دەرکەوتن یان ئاشکرابوونی خودا دەگەیەنن. بیرۆکەکە ئەوەیە کە زاتی ئیلاهیی تاک، سەردەم لە دوای سەردەم، بە وەرگرتنی پەیکەر خۆی لە جیهاندا ئاشکرا دەکات.
باوەڕی یارسان سەبارەت بە دەرکەوتنە ئیلاهییەکان بە زاراوەگەلێکی فەرهەنگی ئایینیی ئەو نەریتە ناسراوە کە مانای دەرکەوتن، ئاشکرابوون یان دیارخستنی خودا دەگەیەنن. هەندێک جار خودی دەرکەوتنەکان بە ئاشکرابوون یان پەیکەرە جەستەییەکانی خودا ناو دەبرێن، و ئەو سەردەمانەش کە دەرکەوتنەکان تێیاندا ڕوو دەدەن بە قۆناغ یان خولەکانی جیهان ناسێنراون. بیرۆکەی ناوەندیی ئەم زاراوانە ئەوەیە کە زاتی ئیلاهیی تاک، کە لە خۆیدا پەنهانە و لە سنووری جیهان تێدەپەڕێت، سەردەم لە دوای سەردەم بە وەرگرتنی پەیکەر خۆی ئاشکرا دەکات؛ بەم شێوەیە خودا لە ڕێگەی دەرکەوتنەکانیەوە لە جیهاندا ئامادەیە و دەکرێت بناسرێت. ئەمە بیرۆکەی فیەز و دەرکەوتنە: خودا فرە نابێت و یەکێتیی خۆی لەدەست نادات، بەڵکو لە پەیکەرە یەک لە دوای یەکەکاندا خۆی دیار دەخات و دەدرەوشێتەوە. کەواتە، ناوەکە و بیرۆکەکە هەردووکیان تێڕوانینی ناوەندیی یارسان دەردەبڕن بۆ خودای تاک کە بە دەرکەوتنەکانی خۆی لە جیهاندا ئاشکرا دەکات. تێگەیشتن لە بیرۆکەی پشت ناوەکان، تێگەیشتنە لە ناوەڕۆکی باوەڕەکە: خودای تاک کە بە درێژایی سەردەمەکانی جیهان خۆی دیار دەخات.
خاڵە سەرەکییەکان
باوەڕی دەرکەوتنەکان یەکێکە لە فێرکردنە بنەڕەتییەکانی ئایینی یارسان.
بەپێی ئەم باوەڕە، زاتی ئیلاهیی تاک بە پەیکەری مرۆڤ خۆی لە جیهاندا ئاشکرا دەکات.
خودا بە درێژایی سەردەمەکان لە زنجیرەیەک دەرکەوتندا خۆی ئاشکرا دەکات.
لە هەر دەرکەوتنێکدا هاوەڵانی پیرۆز، وەک هەفتەن، لەگەڵیدان.
لە تێڕوانینی یارساندا بەرزترین دەرکەوتن لە سوڵتان سەهاکدایە.
ئەم باوەڕە بە باوەڕی گەشتی ڕۆح لە ژیانە جیاوازەکاندا پەیوەستە.
زانیارییە خێراکان
بابەت: باوەڕی دەرکەوتنە ئیلاهییەکان
نەریت: ئایینی یارسان (ئەهلی حەق)
فێرکردنی بنەڕەتی: زاتی ئیلاهیی تاک بە پەیکەری مرۆڤ خۆی لە جیهاندا ئاشکرا دەکات
شێوەی دەرکەوتن: زنجیرەیەک دەرکەوتن یان پەیکەری جەستەیی لە سەردەمە جیاوازەکاندا
هاوەڵانی هەر دەرکەوتنێک: هاوەڵانی پیرۆز، وەک هەفتەن، حەوتەکە
بەرزترین دەرکەوتن: سوڵتان سەهاک؛ تەواوترین ئاشکرابوونی خودا
سەردەمە پێشووەکان: سەردەمی شا خۆشین و سەردەمەکانی تر دەگرێتەوە
فێرکردنە هاوتاکەی: گەشتی ڕۆح لە ژیانە جیاوازەکاندا
شوێنی پاراستنی: شیعری پیرۆزی کەلامی سەرەنجام
میرات: یەکێک لە ڕازە بنەڕەتییەکانی ئایینی یارسان
زاتی تاک و دەرکەوتنەکانی
لە ناوەڕۆکی ئەم باوەڕەدا زاتی ئیلاهیی تاک هەیە؛ زاتێک کە لەگەڵ ئاشکراکردنی خۆی لە جیهاندا، لە ڕێگەی دەرکەوتنەکانیەوە، هەر یەک دەمێنێتەوە. خودا فرە نابێت، بەڵکو لە پەیکەرە یەک لە دوای یەکەکاندا خۆی دیار دەخات.
بناغەی ئەم باوەڕە یەکێتیی خودایە. لە تێڕوانینی یارساندا تەنها یەک زاتی ئیلاهی هەیە: خودای تاک، سەرچاوە و حەقیقەتی یەگانەی ئیلاهی. دەرکەوتنەکان چەند خودایەک نین و بە مانای دابەشبوونی خوداش نایەن، بەڵکو ئاشکراکردنی زاتی تاکن بۆ خۆی؛ ئەو زاتەی کە خۆی لە جیهاندا دیار دەخات، بەڵام لە خۆیدا هەر یەکە. ئەمە تێڕوانینێکە بۆ فیەز و دەرکەوتن، هاوشێوەی تێڕوانینە عیرفانی و مەعریفییەکان بۆ خودا لە جیهانی فراوانتری ئایینەکاندا: خودای تاک، کە لە خۆیدا پەنهانە و لە سنووری جیهان تێدەپەڕێت، لە ڕێگەی دەرکەوتنەکانیەوە دەدرەوشێتەوە و لە جیهاندا دیار دەبێت؛ وەک ڕووناکییەک کە لە سەرچاوەیەکی تاکەوە دەدرەوشێتەوە. کەواتە، دەرکەوتنەکان شێوەکانی ئاشکرابوونی خودای تاکن؛ ئەو پەیکەرانەن کە زاتی تاک لە ڕێگەیانەوە لە جیهاندا ئامادە دەبێت و دەکرێت بناسرێت، نە ڕکابەر و نە بەشە جیاکراوەکانی ئەو زاتە. ئەم تێگەیشتنە لە زاتی تاک و دەرکەوتنەکانی ناوەڕۆکی باوەڕەکەیە و، لەگەڵ فرەیی دەرکەوتنەکان، یەکێتیی خودا دەپارێزێت. باوەڕی یارسان بە دەرکەوتنەکان لە هەمان تێڕوانیندا ڕەگی داکوتاوە: ئاشکراکردنی زاتی ئیلاهیی تاک بۆ خۆی لە جیهاندا.
سەردەمەکانی جیهان
دەرکەوتنەکان لە سەردەم و قۆناغە یەک لە دوای یەکەکانی جیهاندا ڕوو دەدەن؛ لە هەر یەکێکیاندا خودا جارێکی تر خۆی ئاشکرا دەکات. سەردەمە پێشووەکان ئەو قۆناغانەش دەگرنەوە کە بە ناوی شا خۆشین و کەسانی تر لە نەریتدا لە یاد ماون.
لە تێڕوانینی یارساندا دەرکەوتنە ئیلاهییەکان لە سەردەم و قۆناغە یەک لە دوای یەکەکانی جیهاندا ڕوو دەدەن. مێژووی پیرۆزی جیهان وەک زنجیرەیەک لەو سەردەمانە تێدەگەیەنرێت؛ لە هەر سەردەمێکدا زاتی ئیلاهیی تاک جارێکی تر، لەگەڵ هاوەڵە پیرۆزەکانی، بە دەرکەوتنێک خۆی ئاشکرا دەکات. لەبەر ئەمە شیعری پیرۆزی ئایینەکە باس لە سەردەمەکان و دەرکەوتنەکانیان دەکات؛ خودا کە سەردەم لە دوای سەردەم خۆی ئاشکرا دەکات. لەو سەردەمانەی کە لە نەریتدا لە یاد ماون، قۆناغە پێشووەکان و دەرکەوتنەکانیان هەن، لەوانە سەردەمی پەیوەست بە شا خۆشین لە خاکی لورستان، و سەردەمەکانی پێش ئەویش. ئەم زنجیرەیە بەرەو بەرزترین دەرکەوتن، لە سەردەمی سوڵتان سەهاک لە خاکی گۆران، دەڕوات. ئەم تێڕوانینە بۆ سەردەمەکانی جیهان، کە هەر یەکێکیان دەرکەوتنێکی خودای تێدایە، مێژووی پیرۆز لە ئایینی یارساندا وەک ئاشکراکردنی بەردەوامی خودای تاک بۆ خۆی بە درێژایی کات دەخاتە ڕوو. بەم شێوەیە باوەڕی سەردەمەکان ڕەهەندی کاتیی دەرکەوتنەکانە؛ واتە بەردەوامبوونی پڕۆسەی ئاشکراکردنی خودا بۆ خۆی لە قۆناغەکانی جیهاندا. تێڕوانینی یارسان بۆ مێژووی پیرۆز لەم زنجیرەی سەردەم و دەرکەوتنانەدا دەردەبڕدرێت: خودای تاک کە سەردەم لە دوای سەردەم خۆی ئاشکرا دەکات.
بەرزترین دەرکەوتن لە سوڵتان سەهاکدا
لە تێڕوانینی یارساندا زنجیرەی دەرکەوتنەکان لە بەرزترین دەرکەوتنی سوڵتان سەهاکدا دەگاتە لوتکە؛ دەرکەوتنێک کە بە تەواوترین و کامڵترین ئاشکرابوونی خودا دادەنرێت.
لە تێڕوانینی یارساندا زنجیرەی دەرکەوتنە ئیلاهییەکان لە بەرزترین دەرکەوتنی سوڵتان سەهاک، دامەزرێنەری گەورە و کەسایەتیی ناوەندیی ئایینەکە، دەگاتە لوتکە. هەرچەندە خودا لە سەردەم و دەرکەوتنە پێشووەکاندا خۆی ئاشکرا کردووە، دەرکەوتنی لە سوڵتان سەهاکدا بە تەواوترین و کامڵترین، واتە بەرزترین ئاشکرابوونی زاتی ئیلاهیی تاک، دادەنرێت. لە سەردەمی ئەودا، لە خاکی گۆران نزیک ڕووباری سیروان، ئایینەکە تەواوترین شێوەی خۆی وەرگرت و یاسا پیرۆزەکان، هاوەڵانی پیرۆز و دامەزراوەکانی پێڕێک خران. لە نەریتی پیرۆزدا لەدایکبوونی سوڵتان سەهاکیش بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر دەگێڕدرێتەوە: لەدایکبوونێکی موعجیزەئاسا لە خانمە پیرۆزەکە، خاتوونی ڕەزبار، بەبێ پەیوەندیی سێکسی؛ ئەمەش بە نیشانەی بەرزترین دەرکەوتن دادەنرێت. پێگەی ناوەندیی سوڵتان سەهاک وەک بەرزترین دەرکەوتن، لوتکەی سەرجەم باوەڕەکەیە: تەواوترین ئاشکراکردنی خودای تاک بۆ خۆی لە جیهاندا. ئەم دەرکەوتنە لە ناوەندی دڵسۆزیی ئایینیی یارساندایە، وەک تەواوترین ئاشکرابوونی خودا کە ئایینەکە ڕووی تێ دەکات. باوەڕی دەرکەوتنە ئیلاهییەکان لە ئایینی یارساندا لە هەمان دەرکەوتنی سوڵتان سەهاکدا دەگاتە لوتکەی خۆی.
هاوەڵانی خودا
لە هەر دەرکەوتنێکدا هاوەڵانی پیرۆز لەگەڵ خودادان؛ بوونەوەرە پیرۆزەکان کە لە تەنیشت ئەودا پەیکەر وەردەگرن، وەک هەفتەن، حەوتەکە، و هەفتەوانە، کۆمەڵەی دووەمی حەوت.
یەکێک لە تایبەتمەندییەکانی ئەم باوەڕە ئەوەیە کە خودا لە هیچ دەرکەوتنێکی خۆیدا بە تەنها دەرناکەوێت؛ بەڵکو هاوەڵانی پیرۆزی لەگەڵدان، ئەو بوونەوەرە پیرۆزانەی کە لە تەنیشت دەرکەوتنی خودادا پەیکەر وەردەگرن. سەرەکیترینیان هەفتەن، حەوت هاوەڵە پیرۆزەکەن؛ ئەو بوونەوەرە بەرز و ناوەکییانەی کە لە هەمووان نزیکترن لە خودا. هەروەها هەفتەوانە، کۆمەڵەی دووەمی حەوت، هەن کە کاروباری جیهانی دەرەوەیان پێ سپێردراوە. ئەم هاوەڵە پیرۆزانە بە درێژایی دەرکەوتنە یەک لە دوای یەکەکانی خودا لەگەڵیدان و لە هەر سەردەمێکدا، لە تەنیشت دەرکەوتنی ئەودا، خۆشیان پەیکەری زەمینی وەردەگرن. بەم شێوەیە لە سەردەمی سوڵتان سەهاکدا هاوەڵەکان لە پەیکەری کەسایەتییە پیرۆزەکانی ئەو سەردەمەدا دەرکەوتن. ئەم تێڕوانینە بۆ خودا و هاوەڵە پیرۆزەکانی بە درێژایی سەردەمەکان، بەشێکی جیانەکراوەی باوەڕی دەرکەوتنەکانە: خودا کە بە تەنها خۆی ئاشکرا ناکات، بەڵکو لەگەڵ کۆمەڵە بوونەوەرە پیرۆزەکانی دەرکەوێت. کەواتە هاوەڵانی خودا بە سەرجەم تێڕوانینی دەرکەوتنەکانەوە تێکەڵن؛ ئەو بوونەوەرە پیرۆزانەن کە بە درێژایی سەردەمەکان لەگەڵ ئاشکراکردنی خودای تاک بۆ خۆیدان. لە تێڕوانینی یارساندا خودا لەگەڵ هاوەڵە پیرۆزەکانی خۆی ئاشکرا دەکات.
مانا و گرنگی
باوەڕی دەرکەوتنە ئیلاهییەکان، پێش هەموو شتێک، قووڵترین ناوەڕۆکی تێڕوانینی یارسان بۆ خودا دەردەبڕێت: زاتی ئیلاهیی تاک کە بە درێژایی سەردەمەکان لە زنجیرەیەک دەرکەوتندا خۆی لە جیهاندا ئاشکرا دەکات، و بەرزترین ئاشکرابوونی لە سوڵتان سەهاکدایە. ئەمە بناغەی سەرجەم تێگەیشتنی یارسانە لە خودا، جیهان و مێژووی پیرۆز.
باوەڕەکە هەروەها تێڕوانینێک دەردەبڕێت بۆ خودایەک کە هەم تاکە و هەم خۆی ئاشکرا دەکات؛ لە زاتی خۆیدا پەنهانە، بەڵام لە جیهاندا دیارە. هەروەها مێژووی پیرۆز وەک ئاشکراکردنی یەک لە دوای یەکی خودای تاک بۆ خۆی بە درێژایی کات دەبینێت؛ ئەمەش بە گەشتی ڕۆح لە ژیانە جیاوازەکاندا بەرەو خودا پەیوەستە. لەم ڕووەوە باوەڕەکە قووڵایی عیرفانی و مەعریفیی تێڕوانینی یارسان نیشان دەدات. ئەم باوەڕە لەگەڵ تێڕوانینە فراوانترەکانی فیەز و دەرکەوتنی خودا لە نەریتە عیرفانییەکانی ناوچەکەدا پەیوەندی و نزیکی هەیە. دووبارە دەرکەوتنەوەی هاوەڵانی پیرۆز، وەک هەفتەن و کۆمەڵەکانی تر، بە حەوتە پیرۆزەکانی ئایینە نزیکەکانەوە دەیبەستێتەوە؛ بۆ نموونە هەفت سڕ لە ئایینی ئێزیدیدا. لە هەموو ئەمانەدا باوەڕی دەرکەوتنە ئیلاهییەکان ڕازە بنەڕەتییەکەی ئایینی یارسانە: تێڕوانینی ناوەکی بۆ خودای تاک کە بە درێژایی سەردەمەکان خۆی ئاشکرا دەکات، لە شیعری پیرۆزدا پارێزراوە، واتە لە کەلامی سەرەنجام ، و لە دڵسۆزیی ئایینیی باوەڕداراندا بە زیندوویی دەژیت.
دەرکەوتنەکان و کورد
باوەڕی دەرکەوتنە ئیلاهییەکان فێرکردنی ناوەکیی ئایینی یارسانە؛ یەکێک لە نەریتە ئایینییە ڕەسەن و تایبەتەکانی گەلی کورد. ئەم باوەڕە بەشێکە لە میراتە دەوڵەمەندە ئایینی و ڕۆحییەکەی کورد، بە تایبەتی کۆمەڵگەی کوردە یارسانەکان.
ئایینی یارسان، کە بە ئەهلی حەقیش ناسراوە، یەکێکە لە نەریتە ئایینییە ڕەسەن و تایبەتەکانی گەلی کورد؛ نەریتە پیرۆزەکانی بە زمانی کوردیی گۆرانی پارێزراون. فێرکردنە ناوەکییەکانی، لەوانە باوەڕی دەرکەوتنە ئیلاهییەکان، بەشێکن لە میراتە ڕۆحییە دەوڵەمەند و تایبەتەکەی کورد، بە تایبەتی کۆمەڵگەی کوردە یارسانەکان کە ئەم فێرکردنانە ناوەڕۆکی زیندووی ئایینەکەیانن. تێڕوانین بۆ خودای تاک کە بە درێژایی سەردەمەکان خۆی ئاشکرا دەکات، و بەرزترین دەرکەوتنی لە خاکی کوردیی گۆراندا دانراوە، قووڵایی و تایبەتمەندیی تێڕوانینی ئایینیی یارسان دەردەخات؛ بەشێکی بەهادار لە میراتی ئایینیی گەلی کورد. ئەم باوەڕە لەگەڵ تێڕوانینە عیرفانی و مەعریفییە فراوانترەکانی جیهانە ئێرانی و ئیسلامییەکاندا نزیکی هەیە، بەڵام لە ئایینی یارساندا شێوەیەکی تایبەتی وەرگرتووە کە ڕەگی لە خاکی کورد و شیعری پیرۆزی گۆرانیدایە. بۆ کوردە یارسانەکان، باوەڕی دەرکەوتنەکان ناوەڕۆکی زیندووی تێگەیشتنیانە لە خودا و جیهان. بە ناساندنی ئەم باوەڕە، ڕێز لە ڕازێکی بنەڕەتیی ئایینی یارسان دەگرین؛ بەشێک لە میراتە ڕۆحییە تایبەتەکەی گەلی کورد، و تێڕوانینێکی ناوەکی بۆ خودای تاک کە بە درێژایی سەردەمەکان خۆی ئاشکرا دەکات و تا ئەمڕۆ لە کۆمەڵگەی یارساندا وەک باوەڕێکی زیندوو بەردەوامە.
گفتوگۆکان و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا باوەڕی دەرکەوتنەکان ئایینی یارسان دەکاتە ئایینێکی فرەخودایی، یان بە مانای ئەوەیە کە یارسانەکان مرۆڤ وەک خودا دەپەرستن؟ نەخێر. ئەمە خاڵێکی گرنگە کە زۆر جار بە هەڵە تێدەگەیەنرێت. ئایینی یارسان لە بنەڕەتدا لە دەوری زاتی ئیلاهیی یەک و تاک، واتە خودای تاک، کۆ دەبێتەوە. باوەڕی دەرکەوتنەکان بە وردی تێڕوانینێکە بۆ چۆنیەتیی ئاشکراکردنی خودای تاک بۆ خۆی لە جیهاندا، نە باوەڕێک بە چەند خودایەک. دەرکەوتنەکان ئاشکراکردنەکانی هەمان زاتی یەکن کە هەر یەک دەمێنێتەوە؛ ئەوان خودای سەربەخۆ نین. ئەو کەسایەتییە پیرۆزانەش کە باوەڕ وایە خودا تێیاندا دەرکەوێت، لە چوارچێوەی تێڕوانینێکی ناوەندگرتوو لە خودای تاکدا، وەک پەیکەرەکانی ئاشکراکردنی خودا بۆ خۆی ڕێزیان لێ دەگیرێت؛ بە شێوەیەک کە لە تێڕوانینەکانی دەرکەوتنی خودا لە نەریتە عیرفانییەکانی تر دەچێت. ئەمە تێڕوانینێکی وردی خوداناسییە، نە پەرستنی مرۆڤی ئاسایی وەک خودا. گرنگە ئەم باوەڕە بە دروستی تێبگەین و ڕێز لە تێڕوانینی خۆی بگرین بۆ خودای تاک کە خۆی ئاشکرا دەکات.
ئایا باوەڕی یارسان هەمان دووبارە لەدایکبوونەوەی ڕۆحە؟ باوەڕی دەرکەوتنە ئیلاهییەکان لە فێرکردنی یارسان سەبارەت بە گەشتی ڕۆح جیاوازە، هەرچەندە پەیوەندیی پێوە هەیە. دەرکەوتنەکان پەیوەستن بە ئاشکراکردنی خودا بۆ خۆی لە جیهاندا؛ بەڵام فێرکردنی ڕۆح پەیوەستە بە گەشتی ڕۆحی مرۆڤ لە ژیانە جیاوازەکاندا بەرەو خودا. ئەمانە دوو فێرکردنە بنەڕەتییەکەی ئایینەکەن و پەیوەندییان هەیە؛ هاوەڵانی پیرۆزیش لە سەردەمەکاندا پەیکەرەکانیان دەگۆڕن. بەڵام ئەمانە دوو فێرکردنی جیاوازن: یەکێکیان دەربارەی خودایە و ئەوی تر دەربارەی ڕۆح. هەر یەکێکیان بە وردبینی دەخەینە ڕوو و تێڕوانین بۆ خودای دەرکەوتوو لە تێڕوانین بۆ ڕۆحی لە گەشتدا جیا دەکەینەوە.
ئەم باوەڕە چۆن ناسراوە و پارێزراوە؟ باوەڕی دەرکەوتنەکان لە شیعری پیرۆزی ئایینی یارساندا پارێزراوە و دەردەبڕدرێت، بە تایبەتی لە کەلامی سەرەنجام؛ ئەو گێڕانەوانەی کە لە باوەڕی ئایینەکەدا بە وەحی دانراون و باس لە سەردەمەکان، دەرکەوتنەکان و هاوەڵانی پیرۆز دەکەن و نەوە لە دوای نەوە گوازراونەتەوە. ناوی ئەم سەرچاوە پیرۆزانە بە ڕێزەوە دەهێنین، بەبێ ئەوەی شیعرە پیرۆزەکان دووبارە بڵاو بکەینەوە؛ بەمە ڕێز لەو نەریتە زیندووە دەگرین کە باوەڕەکە لە ڕێگەیەوە ناسراوە و باوەڕی پێ کراوە.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
سوڵتان سەهاک؛ بەرزترین دەرکەوتنی خودا لە تێڕوانینی یارساندا
شا خۆشین؛ دەرکەوتنێکی سەردەمێکی پێشوو لە لورستان
هەفتەن؛ حەوت هاوەڵە پیرۆزەکەی خودا
هەفتەوانە؛ کۆمەڵەی دووەمی حەوت بوونەوەری پیرۆز
خاتوونی ڕەزبار؛ خانمە پیرۆزەکە و دایکی سوڵتان سەهاک
کەلامی سەرەنجام؛ کتێبە پیرۆزەکە کە باس لە دەرکەوتنەکان دەکات
خاندەنەکان؛ خانە ڕۆحییە پیرۆزەکانی ئایینەکە
هەفت سڕ؛ حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکەی ئایینی ئێزیدی
پرسیارە باوەکان
باوەڕی دەرکەوتنە ئیلاهییەکان چییە؟
ئەمە فێرکردنێکی ناوەندیی یارسانە کە بەپێی ئەو، زاتی ئیلاهیی یەک و تاک، واتە خودای تاک، لە سەردەمە یەک لە دوای یەکەکانی جیهاندا بە زنجیرەیەک دەرکەوتن یان پەیکەری جەستەیی، بە شێوەی مرۆڤ خۆی ئاشکرا دەکات. خودا سەردەم لە دوای سەردەم، لەگەڵ هاوەڵانی پیرۆز، خۆی ئاشکرا دەکات؛ لە تێڕوانینی یارساندا بەرزترین دەرکەوتنی لە سوڵتان سەهاکدایە. ئەمە یەکێکە لە دوو فێرکردنە بنەڕەتییەکەی ئایینەکە و ناوەڕۆکی تێگەیشتنی ئەو ئایینەیە لە خودا، جیهان و مێژووی پیرۆز.
ئایا ئەم باوەڕە بە مانای بوونی چەند خودایەکە؟
نەخێر. ئایینی یارسان لە دەوری زاتی ئیلاهیی یەک و تاک، واتە خودای تاک، کۆ دەبێتەوە. باوەڕی دەرکەوتنەکان تێڕوانینێکە بۆ چۆنیەتیی ئاشکراکردنی خودای تاک بۆ خۆی لە جیهاندا، نە باوەڕێک بە چەند خودایەک. دەرکەوتنەکان ئاشکراکردنەکانی هەمان زاتی یەکن کە تەنانەت لە کاتی دیارخستنی خۆیشدا هەر یەک دەمێنێتەوە؛ ئەوان خودای سەربەخۆ نین. ئەمە تێڕوانینێکی وردی خوداناسییە بۆ خودای تاک کە خۆی ئاشکرا دەکات، هاوشێوەی تێڕوانینەکانی دەرکەوتنی خودا لە نەریتە عیرفانییەکانی تر.
بەرزترین دەرکەوتن کێیە؟
لە تێڕوانینی یارساندا زنجیرەی دەرکەوتنەکان لە بەرزترین دەرکەوتنی سوڵتان سەهاک، دامەزرێنەری گەورە و کەسایەتیی ناوەندیی ئایینەکە، دەگاتە لوتکە؛ ئەوەی کە بە تەواوترین و کامڵترین ئاشکرابوونی زاتی ئیلاهیی تاک دادەنرێت. لە سەردەمی ئەودا، لە خاکی کوردیی گۆران، ئایینەکە تەواوترین شێوەی خۆی وەرگرت و یاسا پیرۆزەکان، هاوەڵانی پیرۆز و دامەزراوەکانی پێڕێک خران.
سەردەمەکانی جیهان چین؟
لە تێڕوانینی یارساندا مێژووی پیرۆز لە ڕێگەی زنجیرەیەک سەردەم و قۆناغی یەک لە دوای یەکدا بەردەوام دەبێت؛ لە هەر یەکێکیاندا خودای تاک جارێکی تر لە دەرکەوتنێکدا، لەگەڵ هاوەڵە پیرۆزەکانی، خۆی ئاشکرا دەکات. ئەو سەردەمانەی لە نەریتدا لە یاد ماون، قۆناغە پێشووەکان و دەرکەوتنەکانیان دەگرنەوە؛ لەوانە سەردەمی پەیوەست بە شا خۆشین لە لورستان، کە بەرەو بەرزترین دەرکەوتن لە سەردەمی سوڵتان سەهاک لە خاکی گۆران دەڕوات.
ئەم باوەڕە چۆن بە گەشتی ڕۆحەوە پەیوەستە؟
باوەڕی دەرکەوتنەکان و فێرکردنی گەشتی ڕۆح دوو فێرکردنە بنەڕەتییەکەی ئایینی یارسانن؛ پەیوەستن، بەڵام جیاوازن. دەرکەوتنەکان پەیوەستن بە ئاشکراکردنی خودا بۆ خۆی لە جیهاندا؛ فێرکردنی ڕۆحیش پەیوەستە بە گەشتی ڕۆحی مرۆڤ لە ژیانە جیاوازەکاندا بەرەو خودا. هەردووکیان بە یەکەوە بەستراونەتەوە و هاوەڵانی پیرۆزیش لە سەردەمەکاندا پەیکەرەکانیان دەگۆڕن، بەڵام دوو تێڕوانینی جیاوازن: یەکێکیان بۆ خودا و ئەوی تر بۆ ڕۆح.
ئەم باوەڕە چۆن بە کوردەوە پەیوەستە؟
باوەڕی دەرکەوتنە ئیلاهییەکان فێرکردنی ناوەکیی ئایینی یارسانە؛ یەکێک لە نەریتە ئایینییە ڕەسەن و تایبەتەکانی گەلی کورد کە نەریتە پیرۆزەکانی بە زمانی کوردیی گۆرانی پارێزراون. ئەم باوەڕە بەشێکە لە میراتە ڕۆحییە دەوڵەمەندەکەی کورد، بە تایبەتی کۆمەڵگەی کوردە یارسانەکان کە ئەمە ناوەڕۆکی زیندووی ئایینەکەیانە؛ بەرزترین دەرکەوتنیش لە خاکی کوردیی گۆراندا دانراوە.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
ئایینی یارسان: دەرکەوتن و پەیکەرە جەستەییەکان — ویکیپیدیا
ئەهلی حەق: فیەز و دەرکەوتن — ئینسایکلۆپیدیا دۆت کۆم