پێشەکی
خودانەکان پاسەوانە پیرۆزەکانی ئایینی ئێزدین: لە تێگەیشتنی ئێزدیدا، خودای تاک دوای بەدیهێنانی جیهان، کاروبار و چاودێرییەکەی سپارد بە کۆمەڵێکی گەورە لە بوونەوەرە پیرۆزەکان، خودانەکان، کە چاودێریی توخمەکانی سروشت و پێداویستییەکانی ژیانی ڕۆژانە دەکەن و بەشێکن لە هێزی خودا خۆی.
جگە لە کۆمەڵە مەزنە حەوتانەکە، حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە، و جگە لە ناسراوترین پیاوچاکەکان، نەریتی ئێزدی ڕێز لە ژمارەیەکی زۆری پاسەوانی پیرۆز دەگرێت کە دەگوترێت بە گشتی زۆرن؛ ئەوان خودان، خاوەن و پارێزەرانی ئاگر و ئاو، هەوا و خۆر، مەڕوماڵات و بەرهەم، ماڵ و چاکبوونەوە و پێداویستییە زۆرەکانی خەڵکن. ئەم بابەتە هەندێک لە پاسەوانە خۆشەویستەکانی سروشت و ژیانی ڕۆژانە کۆ دەکاتەوە.
ناسینی خودانەکان ڕووبەڕووبوونەوەیە لەگەڵ تێڕوانینی ئێزدی بۆ جیهانێک کە لە هەموو بەشێک و پێداویستییەکیدا، ئەو پاسەوانە پیرۆزانە چاودێری و پاراستنی دەکەن کە خودای تاک دیاری کردوون: ئایینێک کە تێیدا چاودێریی خودایی لە ڕێگەی پاسەوانە خۆشەویستەکانی خەڵکەوە دەگاتە مەڕوماڵات و کێڵگە و ماڵ و چاکبوونەوەی نەخۆشەکان.
ناوەڕۆک
پاسەوانەکان وەک بەشێک لە هێزی خودا
پاسەوانەکانی مەڕوماڵات و بەرهەم
پاسەوانەکانی ماڵ و چاکبوونەوە و ژیانی ڕۆژانە
خودانەکان چین؟
خودانەکان پاسەوانە پیرۆزەکانی ئایینی ئێزدین: ئەو بوونەوەرە پیرۆزانەی خودای تاک، دوای بەدیهێنانی جیهان، کاروبار و چاودێرییەکەی سپارد بەوان. وشەی خودان واتای خاوەن و سەردار و پاسەوان یان پارێزەر دەگەیەنێت، و خودانەکان پاسەوان و پارێزەرە پیرۆزەکانی توخمە جیاوازەکانی سروشت و پێداویستی و کاروبارەکانی ژیانی ڕۆژانەن. لە تێگەیشتنی ئێزدیدا، خودا بەتوانای ڕەها و بێسنوورە و خودانەکان بەشێکن لە هێزی ئەو؛ ئەو بوونەوەرە پیرۆزانەی چاودێریی خودا بۆ جیهان لە ڕێگەیانەوە بەڕێوە دەچێت. ئەوان خودای جیاواز نین، چونکە ئێزدییەتی یەکتاپەرستە و باوەڕی بە خودای تاک هەیە؛ بەڵکو پاسەوان و پارێزەری پیرۆزن کە خزمەت بە چاودێریی خودای تاک دەکەن و دەری دەخەن. نەریتی ئێزدی ڕێز لە ژمارەیەکی زۆری ئەم کەسایەتییە پیرۆزانە دەگرێت، کە دەگوترێت بە گشتی چەندین سەدن و بە ناونیشانی جیاوازی ڕێزدار ناودەبرێن؛ خودانەکان، پاسەوانەکانی سروشت و ژیانی ڕۆژانە، کۆمەڵێکی گرنگیانن. جگە لە کۆمەڵە مەزنە حەوتانەکە، حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە، و ناسراوترین پیاوچاکەکان، پاسەوانی خۆشەویستی زۆر بۆ توخمەکان و مەڕوماڵات و بەرهەم و ماڵ و چاکبوونەوە هەن. وەک ئەو پاسەوان و پارێزەرە پیرۆزانەی خودای تاک دیاری کردوون بۆ چاودێریی جیهان و پێداویستییەکانی، خودانەکان لە باوەڕ و پەرستشی ڕۆژانەی خەڵکی ئێزدیدا جێگەیەکی ناوەندی و خۆشەویستیان هەیە.
پاسەوانەکان وەک بەشێک لە هێزی خودا
خودانەکان خودای جیاواز نین، بەڵکو بەشێکن لە هێزی خودای تاک؛ ئەو پاسەوانە پیرۆزانەی خودای تاک لە ئایینی یەکتاپەرستی ئێزدیدا لە ڕێگەیانەوە چاودێری و پاراستنی ئەو جیهانە دەکات کە بەدی هێناوە.
گرنگە لە خودانەکان بە دروستی و لە چوارچێوەی ئایینی یەکتاپەرستی ئێزدیدا تێبگەین. ئێزدییەتی باوەڕی بە خودایەکی تاکی بەتوانای ڕەها و بێسنوور هەیە، کە تەنها بەدیهێنەر و سەرچاوەی هەموو شتێکە. خودانەکان خودای جیاواز یان ڕکابەر نین، هەروەها ئەو پەرستشەیان بۆ ناکرێت کە تەنها شایستەی خودایە؛ لە تێگەیشتنی ئێزدیدا، بەشێکن لە هێزی خودا خۆی، ئەو پاسەوان و پارێزەرە پیرۆزانەی خودای تاک دوای بەدیهێنانی جیهان، کاروبار و چاودێرییەکەی سپارد بەوان. لە ڕێگەیانەوە، چاودێریی خودای تاک دەگاتە هەموو بەشێکی جیهان و هەموو پێداویستییەکی خەڵک؛ توخمەکانی سروشت و مەڕوماڵات و کێڵگە و ماڵ و چاکبوونەوەی نەخۆشەکان. لە تێگەیشتنی ئێزدیدا، ڕێزگرتن لە خودانەکان و پاڕانەوە لێیان واتای داوای یارمەتی و پاراستنی ئەو پاسەوانە پیرۆزانەی خودای تاک دیاری کردوون دەگەیەنێت، لە چوارچێوەی ئەو پەرستشەی شایستەی خودایە، نەک پەرستنی خودای زۆر. ئەم تێگەیشتنە، کە خودانەکان پاسەوانی پیرۆزن و بەشێکن لە هێزی خودای تاک، ناوەڕۆکی تێڕوانینی ئێزدی و کلیلی تێگەیشتنی دروستە لە پاسەوانە زۆرەکانی سروشت و ژیانی ڕۆژانە. خودانەکان بە جێگیری لە چوارچێوەی ئایینی یەکتاپەرستی ئێزدیدا جێ دەگرێن، وەک خزمەتکارە پیرۆزەکان و ئامرازەکانی چاودێریی خودای تاک.
خاڵە سەرەکییەکان
خودانەکان پاسەوانە پیرۆزەکانی ئایینی ئێزدین.
وشەی خودان واتای خاوەن، پاسەوان یان پارێزەر دەگەیەنێت.
بەشێکن لە هێزی خودای تاک، نەک خودای جیاواز؛ ئێزدییەتی یەکتاپەرستە.
خودای تاک چاودێریی سروشت و ژیانی ڕۆژانەی سپارد بەوان.
چاودێریی توخمەکان و مەڕوماڵات و بەرهەم و ماڵ و چاکبوونەوە دەکەن.
جگە لە کۆمەڵە مەزنە حەوتانەکە و پیاوچاکە ناسراوەکان، ڕێز لە پاسەوانی خۆشەویستی زۆر دەگیرێت.
زانیارییە خێراکان
زاراوە: خودان (خاوەن، سەردار، پاسەوان، پارێزەر)
ئایین: ئێزدییەتی، ئایینێکی یەکتاپەرست
سروشت: بەشێک لە هێزی خودای تاک، نەک خودای جیاواز
ڕۆڵ: پاسەوانە پیرۆزەکانی سروشت و ژیانی ڕۆژانە
دیاریکراون: لەلایەن خودای تاکەوە، بۆ چاودێریی جیهان دوای بەدیهێنانی
چاودێری دەکەن: توخمەکان و مەڕوماڵات و بەرهەم و ماڵ و چاکبوونەوە
ژمارە: لەناو ژمارەیەکی زۆری کەسایەتیی پیرۆزدا، بە گشتی چەندین سەد
جگە لە: کۆمەڵە مەزنە حەوتانەکە و ناسراوترین پیاوچاکەکان
ڕێزیان لێ دەگیرێت بە: پاڕانەوە و زیارەتگە و پێشکەشکراو و نوێژ
نموونەکان: پاسەوانەکانی مەڕوماڵات و ماڵ و چاکبوونەوە
پاسەوانەکانی توخمەکان
لەناو خودانەکاندا پاسەوانە پیرۆزەکانی توخم و هێزەکانی سروشت هەن؛ خاوەنەکانی ئاگر و ئاو و هەوا و خۆر، کە چاودێریی ئەو جیهانە سروشتییە دەکەن کە خودای تاک سپاردوویەتی بەوان.
لە گرنگترین خودانەکان پاسەوانە پیرۆزەکانی توخم و هێزەکانی سروشتن. لە تێگەیشتنی ئێزدیدا، خودای تاک خودانی بۆ توخمەکانی سروشت و دەرکەوتەکانیان دیاری کردووە؛ بۆیە ئاگر و ئاو و هەوا و خۆر و تایبەتمەندی و هێزەکانی دیکەی جیهانی سروشتی، هەر یەکەیان پاسەوانێکی پیرۆز چاودێریی دەکات. هەندێک لەم پاسەوانە مەزنانەی سروشت لە ناسراوترین بوونەوەرە پیرۆزەکانی ئێزدین: شێخ شەمس، بوونەوەرە پیرۆزەکەی خۆر و ئاگر و ڕووناکی؛ موسا سۆر، خاوەنی هەوا و با؛ و شێخ مەند، پاسەوانە پەیوەندیدارەکە بە مارە پیرۆزەکەوە. ئەوانی دیکە، کە کەمتر ناسراون بەڵام هەر بە هەمان ڕادە ڕێزیان لێ دەگیرێت، چاودێریی باران و ئاو و هێزەکانی دیکەی سروشت دەکەن، وەک پیر مام ڕەشانی مەزن، خاوەنی بارانەکان. ئەم پاسەوانانەی توخمەکان پێکەوە چاودێری و پاراستنی جیهانی سروشتی و هێزەکانی دەکەن؛ ئەو هێزە پیرۆزانەی چاودێریی خودای تاک بۆ بەدیهێنراوەکان لە ڕێگەیانەوە بەڕێوە دەچێت. پاسەوانەکانی توخمەکان لە مەزنترین و خۆشەویستترین خودانەکانن، خاوەنە پیرۆزەکانی ئاگر و ئاو و هەوا و خۆر. تێڕوانینی ئێزدی بۆ جیهانێک کە پاسەوانە پیرۆزەکان چاودێریی دەکەن، لە ڕێگەیانەوە بە ڕوونترین شێوە دەبینرێت.
پاسەوانەکانی مەڕوماڵات و بەرهەم
لەناو خودانەکاندا پاسەوانە خۆشەویستەکانی مەڕوماڵات و بەرهەم هەن؛ پارێزەرە پیرۆزەکانی ڕانە مەڕەکان و مانگاکان و بەروبوومەکان کە لە ژیانی مەڕوماڵداری و کشتوکاڵی خەڵکی ئێزدیدا پاڕانەوەیان لێ دەکرێت.
جگە لە پاسەوانەکانی توخمە مەزنەکان، نەریتی ئێزدی ڕێز لە خودانە خۆشەویستەکان دەگرێت کە چاودێریی مەڕوماڵات و بەرهەم دەکەن؛ پارێزەرە پیرۆزەکانی ژیانی مەڕوماڵداری و کشتوکاڵ، کە ماوەیەکی درێژ خەڵکی ئێزدی پێ ژیاون. لەوانە گاڤانێ زەرزانە، پاسەوانێک کە وەک پارێزەری مانگاکان و مەڕوماڵات ڕێزی لێ دەگیرێت؛ پاڕانەوەی لێ دەکرێت بۆ پاراستنی ڕانەکان لە گورگ و نەخۆشی و بەدبەختی و پیرۆزکردنی زاوزێی مانگاکان. لە نەریتە پیرۆزەکەدا، وەک شوانێکی سادە یادی دەکرێتەوە کە بۆ ئەم پاسەوانییە پیرۆزە بەرز کرایەوە. یەکێکی دیکە مەم شڤانە، پاسەوانە شوانەکە کە بە گۆچانەکەی شوان و ڕانەکەیەوە وێنا دەکرێت؛ وەک پارێزەری مەڕوماڵات لە دزی و زیان و پاسەوانێک ڕێزی لێ دەگیرێت کە لە نەریتەکەدا، کاری سەرسوڕهێنەری چاککردنەوەی ئاژەڵانی کردووە و خەڵکی لە نەداری ڕزگار کردووە. ئەم پاسەوانانەی مەڕوماڵات و بەرهەم گرنگیی قووڵی ژیانی مەڕوماڵداری و کشتوکاڵ لە جیهانی ئێزدیدا و ئەو هەستەی ئێزدییەکان دەردەخەن کە پاسەوانە پیرۆزەکان چاودێریی ڕان و کێڵگەکان دەکەن کە خەڵک پشت بەوان دەبەستن. پاسەوانەکانی مەڕوماڵات و بەرهەم لە خۆشەویستترین خودانەکانن لە ژیانی ڕۆژانەی خەڵکی ئێزدیدا. شوانان و جوتیاران ماوەیەکی درێژ بۆ پاراستن و بەرەکەت ڕوویان لەوان کردووە.
پاسەوانەکانی ماڵ و چاکبوونەوە و ژیانی ڕۆژانە
لەناو خودانەکاندا پاسەوانە پیرۆزەکانی ماڵ و چاکبوونەوە و پێداویستییە زۆرەکانی ژیانی ڕۆژانە هەن؛ ئەو پارێزەرانەی بۆ ماڵ و هاوسەرگیری و چاکبوونەوەی نەخۆشەکان پاڕانەوەیان لێ دەکرێت، وەک پاسەوانی ژنان خاتونا فەخرا.
چاودێریی خودانەکان هەروەها دەگاتە ماڵ و خێزان و چاکبوونەوەی نەخۆشەکان؛ نزیکترین پێداویستییەکانی ژیانی ڕۆژانە. لەم پاسەوانانە پیرێ لیبنانە، کە وەک خودانی هاوسەرگیری و ماڵ ڕێزی لێ دەگیرێت و پاڕانەوەی لێ دەکرێت بۆ پیرۆزکردنی هاوسەرگیری و پەرەپێدانی سازش و خۆشگوزەرانی لە ماڵدا. ڕێز لە ئەوانی دیکە وەک پاسەوانی چاکبوونەوە دەگیرێت و بۆ چاککردنەوەی نەخۆشیی تایبەت پاڕانەوەیان لێ دەکرێت، وەک سیت نەفیسە کە پەیوەندیی بە کەمکردنەوەی تاوەوە هەیە؛ پەیڕەوەکان پارچە قوماش بە دارە پیرۆزەکەیەوە دەبەستن، وەک نیشانەی نوێژەکانیان بۆ چاکبوونەوە. خاتونا فەخرای خۆشەویست، پاسەوانی ژنان و منداڵان و پشتگیری منداڵبوون، سەر بەو کۆمەڵە پاسەوانانەیە کە چاودێریی ناسکترین پێداویستییەکانی خەڵک دەکەن، هەروەک پاسەوانەکانی دیکەی چاکبوونەوە و ماڵ. ئەم پاسەوانانەی ماڵ و چاکبوونەوە و ژیانی ڕۆژانە ئەو هەستەی ئێزدییەکان دەردەخەن کە پاسەوانە پیرۆزەکان چاودێریی خەڵک دەکەن لە نزیکترین کاروبارەکانیاندا؛ هاوسەرگیری و ماڵ و منداڵبوون و چاککردنەوەی نەخۆشی. پاسەوانەکانی ماڵ و چاکبوونەوە لە خۆشەویستترین خودانەکانن و لە پەرستشی ڕۆژانەی خەڵکی ئێزدیدا زۆرترین پاڕانەوەیان لێ دەکرێت. خەڵک ماوەیەکی درێژ لە خۆشی و ناخۆشیی ژیانی خێزانیدا ڕوویان لەوان کردووە.
چۆن ڕێز لە خودانەکان دەگیرێت؟
لە ڕێگەی پاڕانەوە و نوێژ و زیارەتگە و پێشکەشکراوەکانەوە ڕێز لە خودانەکان دەگیرێت؛ پەیڕەوەکان بۆ پاراستن و بەرەکەت و چاکبوونەوە لە پێداویستییەکانی ژیانی ڕۆژانەدا ڕوو لە پاسەوانە پیرۆزەکان دەکەن.
لە پەرستشی ڕۆژانەی خەڵکی ئێزدیدا، بە پاڕانەوە و نوێژ و زیارەتگە و پێشکەشکراوەکان ڕێز لە خودانەکان دەگیرێت. پەیڕەوەکان ڕوو لەو پاسەوانە پیرۆزە دەکەن کە گونجاوە لەگەڵ پێداویستییەکەیان؛ بۆ پاراستنی ڕانەکان لە پاسەوانی مەڕوماڵات، بۆ بەرەکەت لە هاوسەرگیرییەک لە پاسەوانی ماڵ، یان بۆ چاکبوونەوەی نەخۆشییەک لە پاسەوانی چاکبوونەوە دەپاڕێنەوە، و داوای یارمەتی و پاراستنی ئەو خودانە دەکەن کە خودای تاک بۆ ئەو چاودێرییە دیاری کردووە. زۆرێک لە پاسەوانەکان زیارەتگە و شوێنی پیرۆزیان هەیە و لەوێ پێشکەشکراو و نیشانە پێشکەش دەکرێن، وەک بەستنی پارچە قوماش بە دارێکی پیرۆزەوە وەک نیشانەی نوێژێک بۆ چاکبوونەوە، یان پێشکەشکردنی پێشکەشکراو و بەشکردنی خواردن بۆ ڕێزگرتن لە پاسەوانێک. لە کاتی تایبەت و ڕێوڕەسمی تایبەتدا ڕێز لە پاسەوانی تایبەت دەگیرێت، کە لەگەڵ ڕەوتی ژیانی مەڕوماڵداری و کشتوکاڵ و خێزانیی خەڵکی ئێزدیدا تێکەڵن. لە ڕێگەی ئەم ڕێزگرتنانەوە، خەڵکی ئێزدی پەیوەندییان بەو پاسەوانە پیرۆزانەوە دەپارێزن کە چاودێریی جیهان و پێداویستییەکانیان دەکەن. ڕێزگرتن لە خودانەکان بە پاڕانەوە و زیارەتگە و پێشکەشکراو، پەرستشە زیندوو و کردەییەکەی ئایینی ئێزدی دەردەخات؛ تێیدا بۆ پێداویستییە ڕاستەقینەکانی ژیانی ڕۆژانە ڕوو لە پاسەوانە پیرۆزەکان دەکرێت. جێگە خۆشەویستەکەی خودانەکان لە ژیانی ئێزدیدا لەم ڕێزگرتنانەدا دەبینرێت.
واتا و گرنگی
خودانەکان تێڕوانینی ئێزدی بۆ جیهانێک دەنوێنن کە لە هەموو بەشێک و پێداویستییەکیدا ئەو پاسەوانە پیرۆزانە چاودێری و پاراستنی دەکەن کە خودای تاک دیاری کردوون: ئایینێک کە تێیدا چاودێریی خودایی لە ڕێگەی پاسەوانە خۆشەویستەکانی خەڵکەوە دەگاتە توخمەکان و مەڕوماڵات و ماڵ و چاکبوونەوەی نەخۆشەکان.
خودانەکان هەروەها پەیوەندیی قووڵی ئایینی ئێزدی بە جیهانی سروشتی و ژیانی خەڵکەوە دەنوێنن؛ ئەو هەستەی کە پاسەوانە پیرۆزەکان چاودێریی ئاگر و ئاو و مەڕوماڵات و کێڵگە و ماڵ و چاکبوونەوەی نەخۆشەکان دەکەن، بۆیە جیهان پڕە لە چاودێریی خودای تاک کە لە ڕێگەی بوونەوەرە پیرۆزەکانیەوە بەڕێوە دەچێت. دەوڵەمەندی و پەرستشە کردەییەکەی ئایینی ئێزدی دەردەخەن؛ تێیدا لە تەنیشت کۆمەڵە مەزنە حەوتانەکە، حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە، و پیاوچاکە ناسراوەکان، ژمارەیەکی زۆری پاسەوانی خۆشەویست بۆ هەموو توخمێک و پێداویستییەک هەن. لە هەموو ئەمانەدا، خودانەکان لە خۆشەویستترین و گرنگترین کەسایەتییەکانی ئایینی ئێزدین؛ پاسەوانە پیرۆزەکانی سروشت و ژیانی ڕۆژانە و ئەو پارێزەرانەی چاودێریی خودای تاک لە ڕێگەیانەوە دەگاتە هەموو بەشێکی جیهان و هەموو پێداویستییەکی خەڵک. ئەو تێڕوانینەی جیهانێک کە پاسەوانە پیرۆزەکان چاودێریی دەکەن و ئەوان دەینوێنن، لە جوانترین تایبەتمەندییەکانی ئایینی ئێزدییە. تێڕوانینێکە بۆ گەیشتنی چاودێریی خودایی بە ئاساییترین و ناسکترین کاروبارەکانی ژیانی مرۆڤ.
خودانەکان و کورد
خودانەکان پاسەوانە پیرۆزەکانی ئایینی ئێزدین، کە یەکێکە لە ئایینە کۆنەکانی گەلی کورد، و بەشێکی بەنرخی میراتە ڕۆحییەکەی جیهانی کوردی پێک دەهێنن.
خودانەکان سەر بە ئایینی ئێزدین، کە یەکێکە لە ئایینە کۆن و تایبەتەکانی گەلی کورد و کوردە ئێزدییەکان باوەڕیان پێی هەیە؛ بەشێکی بەنرخی میراتە ڕۆحییە دەوڵەمەندەکەی جیهانی کوردی پێک دەهێنن. کوردە ئێزدییەکان لە پاسەوانە پیرۆزەکانی سروشت و ژیانی ڕۆژانەدا ڕێزیان لە تێڕوانینێکی جوان گرتووە بۆ جیهانێک کە ئەو بوونەوەرە پیرۆزانە چاودێری و پاراستنی دەکەن کە خودای تاک دیاری کردوون؛ تێڕوانینێک کە بە قووڵی لە ژیانی مەڕوماڵداری و کشتوکاڵ و خێزانیی خەڵکی ئێزدیدا تێکەڵە. بە ناساندنی خودانەکان، ڕێز لە ئایینی ئێزدی وەک ئایینێکی زیندوو و یەکتاپەرست دەگرین و پاسەوانە پیرۆزەکانی بە ڕاستگۆیی و ڕێزەوە دەناسێنین؛ وەک بەشێک لە هێزی خودای تاک، نەک خودای جیاواز، و ئەو پاسەوانە خۆشەویستانەی سروشت و ژیانی ڕۆژانە کۆ دەکەینەوە کە خەڵک ئازیزیان دەکەن. بەشێکی بەنرخی میراتە ڕۆحییەکەی جیهانی کوردین و قووڵی و جوانیی ئایینی ئێزدی و ئەو تێڕوانینەی دەردەخەن کە چاودێریی پیرۆز هەموو بەشێکی جیهان و هەموو پێداویستییەکی خەڵک دەگرێتەوە. وەک بەشێکی جوان و خۆشەویستی ئایینە زیندووەکەی کوردە ئێزدییەکان ڕێزیان لێ دەگرین.
گفتوگۆ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا خودانەکان خودای جیاوازن؟ نەخێر، و دەبێت ئەمە بە ڕوونی بگوترێت. ئێزدییەتی ئایینێکی یەکتاپەرستە و باوەڕی بە خودایەکی تاکی بەتوانای ڕەها و بێسنوور هەیە، کە تەنها بەدیهێنەر و سەرچاوەی هەموو شتێکە. خودانەکان خودای جیاواز یان ڕکابەر نین، بەڵکو بەشێکن لە هێزی خودای تاک؛ ئەو پاسەوان و پارێزەرە پیرۆزانەی خودای تاک چاودێریی جیهانی سپارد بەوان. ڕێزگرتن لێیان و پاڕانەوە لێیان واتای داوای یارمەتیی ئەو پاسەوانە پیرۆزانە دەگەیەنێت کە خودای تاک دیاری کردوون، لە چوارچێوەی ئەو پەرستشەی شایستەی خودایە، نەک پەرستنی خودای زۆر. هەر وێنەیەک کە ئێزدییەکان خودای زۆر دەپەرستن، تێگەیشتنێکی هەڵەیە؛ خودانەکان خزمەتکارە پیرۆزەکان و ئامرازەکانی چاودێریی خودای تاکن، وەک فریشتە و بوونەوەرە پیرۆزەکان کە لە ئایینە یەکتاپەرستەکانی دیکەدا ڕێزیان لێ دەگیرێت؛ تاووسی مەلەکی مەزن، سەرۆکی بوونەوەرە پیرۆزەکان، لەوانەیە.
بۆچی هێندە پاسەوان هەن؟ نەریتی ئێزدی ڕێز لە ژمارەیەکی زۆری کەسایەتیی پیرۆز دەگرێت، کە دەگوترێت بە گشتی چەندین سەدن، لەوانە خودانەکانی توخم و پێداویستییە زۆرەکانی جیهان. ئەمە تێڕوانینی ئێزدی بۆ جیهانێک دەردەخات کە لە هەموو بەشێک و پێداویستییەکیدا ئەو پاسەوانە پیرۆزانە چاودێری و پاراستنی دەکەن کە خودای تاک دیاری کردوون؛ بۆیە چاودێریی خودایی دەگاتە ئاگر و ئاو و مەڕوماڵات و کێڵگە و ماڵ و چاکبوونەوەی نەخۆشەکان. ژمارە زۆرەکەی پاسەوانەکان نیشانەی خودای زۆر نییە، بەڵکو نیشانەی تەواویی چاودێریی خودای تاکە، کە لە ڕێگەی بوونەوەرە پیرۆزەکانیەوە بەسەر هەموو بەشێکی جیهاندا بەڕێوە دەچێت.
ئایا ئەم پاسەوانە کەمتر ناسراوانە کەمتر لە پیاوچاکە ناسراوەکان پیرۆزن؟ پاسەوانەکانی مەڕوماڵات و ماڵ و چاکبوونەوە کەمتر لە کۆمەڵە مەزنە حەوتانەکە و ناسراوترین پیاوچاکەکان ناسراون، و بە تاک کەمتر لەبارەیانەوە تۆمار کراوە؛ بەڵام لە چوارچێوەی ئایینەکەدا هەر بە هەمان ڕادە بە ڕاستی وەک پاسەوانی پیرۆز ڕێزیان لێ دەگیرێت. لە ژیانی ڕۆژانەی خەڵکدا لە خۆشەویستترین ئەوانەن و زۆرترین پاڕانەوەیان لێ دەکرێت، چونکە چاودێریی نزیکترین پێداویستییەکانی شوانان و جوتیاران و خێزانەکان دەکەن. کەمتر ناسراویان سەرنجی تۆمارەکان دەردەخات، نەک پیرۆزیی کەمتر؛ لە پەرستشە زیندووەکەی خەڵکدا جێگەیەکی خۆشەویست و ناوەندییان هەیە.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
هەفت سیڕ: حەوت بوونەوەرە پیرۆزەکە، کۆمەڵە مەزنە حەوتانەکەی ئایینی ئێزدی
تاووسی مەلەک: فریشتەی تاووس، سەرۆکی بوونەوەرە پیرۆزەکان
شێخ شەمس: پاسەوانە پیرۆزەکەی خۆر و ئاگر و ڕووناکی
موسا سۆر: خاوەنی هەوا و با
شێخ مەند: پاسەوانە پەیوەندیدارەکە بە مارە پیرۆزەکەوە
پیر مام ڕەشان: خاوەنی بارانەکان و پشتگیری بەرهەم
خاتونا فەخرا: پاسەوانی ژنان و منداڵان و منداڵبوون
شێخ عەدی: پیاوچاکە مەزنەکە و چاکسازەکەی ئایینی ئێزدی
پرسیارە باوەکان
خودانەکان چین؟
خودانەکان پاسەوانە پیرۆزەکانی ئایینی ئێزدین: ئەو بوونەوەرە پیرۆزانەی خودای تاک دوای بەدیهێنانی جیهان، کاروبار و چاودێرییەکەی سپارد بەوان. وشەی خودان واتای خاوەن و سەردار و پاسەوان یان پارێزەر دەگەیەنێت، و خودانەکان پاسەوانە پیرۆزەکانی توخمە جیاوازەکانی سروشت و پێداویستییەکانی ژیانی ڕۆژانەن. بەشێکن لە هێزی خودا، نەک خودای جیاواز، چونکە ئێزدییەتی یەکتاپەرستە.
ئایا خودانەکان خوداکانن؟
نەخێر. ئێزدییەتی ئایینێکی یەکتاپەرستە و باوەڕی بە خودایەکی تاکی بەتوانای ڕەها و بێسنوور هەیە. خودانەکان خودای جیاواز یان ڕکابەر نین، بەڵکو بەشێکن لە هێزی خودای تاک؛ ئەو پاسەوان و پارێزەرە پیرۆزانەی خودا چاودێریی جیهانی سپارد بەوان. ڕێزگرتن لێیان و پاڕانەوە لێیان واتای داوای یارمەتیی ئەو پاسەوانە پیرۆزانە دەگەیەنێت کە خودای تاک دیاری کردوون، لە چوارچێوەی ئەو پەرستشەی شایستەی خودایە، وەک فریشتە و بوونەوەرە پیرۆزەکانی ئایینە یەکتاپەرستەکانی دیکە.
خودانەکان چاودێریی چی دەکەن؟
خودانەکان چاودێریی توخم و هێزەکانی سروشت دەکەن؛ ئاگر و ئاو و هەوا و خۆر و بارانەکان، هەروەها پێداویستییەکانی ژیانی ڕۆژانە؛ مەڕوماڵات و بەرهەم و ماڵ و هاوسەرگیری و چاکبوونەوەی نەخۆشەکان. لە تێگەیشتنی ئێزدیدا، خودای تاک پاسەوانێکی پیرۆزی بۆ هەر توخمێک و پێداویستییەک دیاری کردووە، بۆیە چاودێریی ئەو دەگاتە هەموو بەشێکی جیهان و هەموو کاروبارێکی خەڵک.
هەندێک لە خودانە کەمتر ناسراوەکان کێن؟
جگە لە پاسەوانە مەزنەکانی توخمەکان، نەریتەکە ڕێز لە پاسەوانە خۆشەویستەکانی مەڕوماڵات و ژیانی ڕۆژانە دەگرێت، وەک گاڤانێ زەرزان، پارێزەری مانگاکان و مەڕوماڵات؛ مەم شڤان، پاسەوانە شوانەکە کە ڕانەکان دەپارێزێت و ئاژەڵەکان چاک دەکاتەوە؛ پیرێ لیبنان، پاسەوانی هاوسەرگیری و ماڵ؛ و سیت نەفیسە، کە پەیوەندیی بە کەمکردنەوەی تاوەوە هەیە. ئەمانە چاودێریی نزیکترین پێداویستییەکانی شوانان و جوتیاران و خێزانەکان دەکەن.
چۆن ڕێز لە خودانەکان دەگیرێت؟
بە پاڕانەوە و نوێژ و زیارەتگە و پێشکەشکراوەکان ڕێز لە خودانەکان دەگیرێت. پەیڕەوەکان ڕوو لەو پاسەوانە دەکەن کە گونجاوە لەگەڵ پێداویستییەکەیان؛ بۆ ڕانەکان لە پاسەوانی مەڕوماڵات، بۆ هاوسەرگیرییەک لە پاسەوانی ماڵ، یان بۆ نەخۆشییەک لە پاسەوانی چاکبوونەوە دەپاڕێنەوە. زۆرێک لە پاسەوانەکان زیارەتگە و شوێنی پیرۆزیان هەیە و لەوێ پێشکەشکراو و نیشانە پێشکەش دەکرێن، وەک بەستنی پارچە قوماش بە دارێکی پیرۆزەوە وەک نیشانەی نوێژێک بۆ چاکبوونەوە.
ئایا ئەم پاسەوانانە بەشێکن لە میراتی کوردی؟
بەڵێ. خودانەکان سەر بە ئایینی ئێزدین، یەکێک لە ئایینە کۆن و تایبەتەکانی گەلی کورد کە کوردە ئێزدییەکان باوەڕیان پێی هەیە، و بەشێکی بەنرخی میراتە ڕۆحییە دەوڵەمەندەکەی جیهانی کوردی پێک دەهێنن. کوردە ئێزدییەکان لە پاسەوانە پیرۆزەکانی سروشت و ژیانی ڕۆژانەدا ڕێزیان لە تێڕوانینێکی جوان گرتووە بۆ جیهانێک کە ئەو بوونەوەرە پیرۆزانە چاودێری و پاراستنی دەکەن کە خودای تاک دیاری کردوون.
سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر
لیستی کەسایەتییە پیرۆزەکانی ئێزدی - Wikipedia
ئێزدییەتی (خودانەکان و کەسایەتییە پیرۆزەکان) - Wikipedia
کەسایەتییە پیرۆزەکانی ئێزدی و پیاوچاکەکانی چاکبوونەوە - پوختەی سەرچاوە
Kurdish-History.com: تاووسی مەلەک