شیخ شمس‌الدین اخلاطی (۱۵۸۸–۱۶۷۴) شاعر صوفی کرد مرتبط با اخلاط و بریفکا بود. شعرهای باقی‌مانده و تاریخ تکیه جنبه‌های کار او را مستند می‌کنند.

دو صفحه دست‌نویس شعر با خط عربی، کادرهای خط‌کشی‌شده و یادداشت حاشیه
رونویس متأخر دیوان به خط شیخ ممدوح بریفکانی، بازنشر در پژوهش آیکاچ و باشچی ۲۰۲۲، ص ۱۰۱؛ دست‌خط خود شاعر نیست. Memdûh Birîfkanî copy · reproduced by Yakup Aykaç and Veysel Başçı, 2022, p. 101 · CC BY 4.0.

از اخلاط از راه هکاری به بریفکا

عبدالجبار کاواک تولد شمس‌الدین در اخلاط را ۱۵۸۸ و مرگ در بریفکا را ۱۶۷۴ می‌داند. ریشه خانواده در همدان و آموزش صوفیانه پدرش عبدالکریم را شرح می‌دهد. خانواده هنگام درگیری عثمانی–صفوی به هکاری رفت. شمس‌الدین سپس با حمایت سیدی خان در ناحیه عمادیه ماند، تکیه بریفکا را ساخت و همان‌جا دفن شد. [1] این مکان‌ها زندگی او را به جامعه‌ها و حامیان مشخص پیوند می‌دهند.

تکیه و وابستگی‌های دگرگون‌شده

کاواک شمس‌الدین را به خلوتیه مرتبط می‌کند و پیوندهای پیشین سهروردی خانواده را بررسی می‌کند. اسناد زنجیره دقیق اجازه خلوتی ناقص‌اند. بریفکا مرکز آموزش و ارشاد شد و با اعضای بعدی خانواده ادامه یافت. روش قادری متعلق به سده نوزدهم است. [1] باید نهاد را طی نسل‌ها دنبال کرد؛ محیط آموزشی مشخصی است، نه شرح کلی همه طریقت‌های منطقه.

چلبی: آوا و نیایش

آیکاچ و باشچی در ۲۰۲۲ قصیده هفده‌بیتی چلبی را بررسی کردند. قافیه درونی، تکرار و تقلید صوت را با عشق الهی، تقوا، نماز شب و خلوت تحلیل می‌کنند. صورت ادبی و عمل صوفیانه در کار شعر به هم می‌رسند. چاپ‌های دیوان کوچک و نسخه‌های بعدی نیز معرفی می‌شوند. [2] تصویر بخشی از این انتقال است؛ خط ممدوح بریفکانی کاتب متأخر را از شاعر سده هفدهم جدا می‌کند.

تکرار در پژوهش زبان

بیتر و آچار در ۲۰۲۴ عبارت‌های تکرارشونده و جفتی دیوان را بررسی کردند. دو چاپ ۱۰۶ نمونه براساس معنا، ساخت و نقش دستوری فراهم می‌کنند: واژه‌های یکسان، هم‌معنا، نزدیک‌معنا و متضاد. آوا با ذکر و تقلید صدای پرنده نیز پیوند می‌یابد. [3] بازگشت، ریتم و روابط واژه‌ها راه خواندن دقیق‌اند. عدد ۱۰۶ به متن و دسته‌های همان پژوهش مربوط است.

منابع و مطالعه بیشتر

  1. Abdulcebbar Kavak, Şeyh Şemsüddin el-Ahlâtî ve Birîfka Tekkesi, Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 23/1 (2014 issue), pp. 121–139, especially pp. 123–128.
  2. Yakup Aykaç and Veysel Başçı, Dahûrîneke Tesewifî li Ser Qesîdeya Çelebî ya Şêx Şemsedînê Qutbê Exlatî, Kurdiname 7 (2022), pp. 74–103; image p. 101, CC BY 4.0.
  3. Önder Beyter and Zafer Açar, Cotepeyv di Dîwana Şêx Şemseddînê Exlatî da, Kurdiname 11 (2024), pp. 1–17, especially method pp. 3–4 and conclusion p. 13.