مقدمه
گاو نخستین از چهره‌های بنیادینِ کیهان‌شناسیِ زرتشتی و ایرانی است: گاوِ یکتاآفریده، یکی از نخستین آفریدگان زندهٔ اهورامزدا، که مرگش در سپیده‌دمِ جهان، جانوران و گیاهان را پدید آورد. روانِ او، گئوش اوروان (Geush Urvan)، به معنای «روان گاو»، نالان به آسمان برآمد و روحِ نگاهبانِ تمامیِ گاوها شد.
در کیهان‌شناسی‌ای که بیش از همه در بندهش، مجموعهٔ بزرگِ دانش آفرینشِ زرتشتی، حفظ شده است، خداوند دانا گاو نخستین را در شمار نخستین آفریدگانش و در کنار نخستین انسان، کیومرث (گیومرد)، آفرید. هنگامی که مینوی بد، اهریمن، به آفرینش نیک یورش برد، گاو کشته شد؛ اما از پیکر او غله‌ها، گیاهان شفابخش و گونه‌های بسیارِ جانوران سودمند روییدند. روانش نیز برآمد تا بر رنج جهان بنالد و برای پاسداری از آن دادخواهی کند.
این کیهان‌شناسی به میراث مشترکِ دینی و اسطوره‌ایِ مردمان ایرانی تعلق دارد؛ سنتی که کردها با فارس‌ها و دیگران در آن سهیم‌اند و در زیربنای دین‌های زنده و سنت‌های عامیانهٔ منطقه جای دارد. شناخت گاو نخستین و روان گاو، روبه‌روشدن با یکی از ژرف‌ترین تصویرهای اسطورهٔ ایرانی است؛ آفریده‌ای که مرگِ قربانی‌وارش بذرِ جهان زنده را می‌پراکند و روانش برای یافتن نگاهبانی فریاد برمی‌آورد.
فهرست مطالب
گاو نخستین و گئوش اوروان چیستند؟
گاو نخستین و گئوش اوروان چیستند؟
گاو نخستین، که در سنت اوستایی با نام Gavaevodata، به معنای گاوِ یگانه یا تنها آفریده‌شده، شناخته می‌شود، نخستین گاو در کیهان‌شناسی زرتشتی، یکی از نخستین آفریدگان مادیِ اهورامزدا و سرچشمه‌ای است که تمامیِ حیات جانوریِ سودمند از آن تبار می‌گیرد. گئوش اوروان، به معنای روان گاو، روح یا روانِ همین آفریدهٔ نخستین است. در کیهان‌شناسی بندهش، گاو در شمار نخستین آفریدگانِ خداوند دانا آفریده شد و کنار رودی مقدس، روبه‌روی نخستین انسان، کیومرث، می‌زیست. هنگامی که مینوی بد، اهریمن، به آفرینش نیک تاخت، گاو کشته شد؛ اما از پیکرش غله‌ها، گیاهان شفابخش و گونه‌های بسیارِ جانوران پدید آمدند و بدین‌سان مرگش جهان زنده را به وجود آورد. روان او، گئوش اوروان، برآمد و بر رنجی که به جهان راه یافته بود نالید؛ نگاهبانی طلب کرد و روحِ نگاهبانِ گاوها و جانوران سودمند شد. این دو در کنار هم یکی از تصویرهای محوریِ اسطورهٔ آفرینشِ ایرانی را می‌سازند.
یکی از نخستین آفریدگان
در روایت زرتشتیِ آفرینش، اهورامزدا جهان و نخستین آفریدگانش را در نخستین دوران بزرگِ آن در حالتی آرمانی و نیالوده پدید آورد. در میان این نخستین آفریدگان مادی، که بنا بر سنت شش آفریده به شمار می‌روند، آسمان، آب‌ها، زمین، گیاه نخستین، گاو نخستین و نخستین انسان، کیومرث، جای داشتند.
گاو نخستین در میان این آفریدگان آغازین جایگاهی ویژه داشت؛ سرچشمهٔ تمامیِ حیات جانوریِ سودمند بود، گاوی یگانه و یکتاآفریده که گونه‌های بسیارِ جانوران از آن تبار می‌گرفتند. در سنت بندهش، گاو آفریده‌ای باشکوه توصیف می‌شود، سپید و درخشان چون ماه، که در نخستین عصر جهان، هنگامی که آفرینش هنوز یکپارچه و نیالوده بود، کنار رودی مقدس در آرامش می‌زیست. بنا بر سنت، بر کرانهٔ روبه‌رو نخستین انسان، کیومرث، سکونت داشت؛ این دو به‌ترتیب نیای حیات جانوری و انسانی بودند. گاو نخستین، به‌عنوان یکی از نخستین آفریدگان، در کیهان‌شناسی زرتشتی به بنیادِ خودِ جهان تعلق دارد؛ نمونهٔ آغازین و سرچشمهٔ قلمرو جانوران که خداوند دانا در عصر نخستین و آرمانی آفرید. حضورش در میان نخستین آفریدگان، اهمیت کیهانیِ او را تثبیت می‌کند: گاوِ یکتاآفریده در مبدأ تمامیِ حیات جانوریِ سودمند جای دارد و در کنار نخستین گیاه و نخستین انسان، بذرهای جهان زنده را تشکیل می‌دهد. گاو نخستین در مقام یکی از همین آفریدگان آغازین و آرمانیِ خداوند دانا وارد کیهان‌شناسی می‌شود؛ سرچشمه‌ای که جهان جانوران از آن پدید می‌آید.
نکات اصلی
گاو نخستین (Gavaevodata)، نخستین گاوِ یکتاآفریده در کیهان‌شناسی زرتشتی است.
او یکی از نخستین آفریدگان مادیِ اهورامزدا و سرچشمهٔ تمامیِ حیات جانوری بود.
هنگامی که مینوی بد، اهریمن، به آفرینش نیک تاخت، کشته شد.
از پیکرش غله‌ها، گیاهان شفابخش و گونه‌های بسیارِ جانوران پدید آمدند.
روانش، گئوش اوروان، نالان برآمد و نگاهبانی طلب کرد.
گئوش اوروان روحِ نگاهبانِ گاوها و جانوران سودمند شد.
اطلاعات در یک نگاه
نام‌ها: گاو نخستین؛ Gavaevodata؛ گئوش اوروان، یعنی روان گاو
معنای Gavaevodata: گاوِ یگانه یا تنها آفریده‌شده
معنای گئوش اوروان: روان گاو
نقش: سرچشمهٔ حیات جانوری؛ روانش نگاهبانِ گاوهاست
آفریننده: اهورامزدا، خداوند دانا
در شمارِ: نخستین آفریدگان مادیِ جهان
عامل مرگ: یورش مینوی بد، اهریمن
از پیکرش: غله‌ها، گیاهان شفابخش و جانوران پدید آمدند
منبع اصلی: بندهش و اوستا
میراث: سنت مشترکِ دینی و اسطوره‌ایِ ایرانی
یورش مینوی بد
آرامش آفرینش آغازین هنگامی برهم خورد که مینوی بد، اهریمن، دشمنِ اهورامزدا، یورش خود را به آفرینش نیک آغاز کرد و خواست هر آنچه خداوند دانا ساخته بود نابود و آلوده کند. گاو نخستین از اولین قربانیان این یورش بود.
در کیهان‌شناسی بندهش، آفرینش نیک در آغاز در حالتی آرام و نیالوده وجود داشت تا آنکه مینوی بد به آن درآمد تا تباه و نابودش کند. در این یورش، مینوی بد به گاو نخستین ضربه زد و آفریدهٔ بزرگ از پا افتاد و کشته شد؛ نخستین آفریدهٔ سودمندی که در هجوم شر جان باخت. بنا بر سنت، خداوند دانا با دیدن رنج گاو، ماده‌ای شفابخش به او داد تا دردِ هنگام مرگش را آرام کند؛ جزئیاتی که مهرِ آفرینش نیک را حتی در دلِ یورش شر بیان می‌کند. کشته‌شدن گاو نخستین یکی از کنش‌های آغازینِ ویرانی در روایت زرتشتیِ کشاکش کیهانی است: حملهٔ مینوی بد به سرچشمهٔ حیات جانوری. بااین‌حال، چنان‌که سنت روشن می‌کند، مرگ گاو، هرچند کارِ شر بود، تنها به نابودی نینجامید؛ زیرا به تدبیر آفرینش نیک، جهان زندهٔ جانوران و گیاهان از آفریدهٔ کشته‌شده پدید آمد. پس یورش مینوی بد به گاو، نقطهٔ عطف تیرهٔ داستان آفرینش است؛ حمله‌ای که گاو نخستین را کشت، اما درعین‌حال مقدمهٔ پیدایش جهان زنده از پیکرش شد. این رویداد ورود مرگ به آفرینش نیک را رقم می‌زند و هم‌زمان زمینهٔ شکوفاییِ زندگیِ پس از آن را فراهم می‌کند.
جهان زنده از پیکر او
شگفت‌انگیزترین جنبهٔ اسطورهٔ گاو نخستین آن است که از پیکرِ کشته‌شدهٔ او، به تدبیرِ اهورامزدا، جهان زندهٔ گیاهان و جانوران پدید آمد؛ به‌گونه‌ای که مرگ گاو سرچشمهٔ زندگی شد.
در سنت بندهش، هنگامی که گاو نخستین کشته شد، پیکرش سرچشمهٔ جهان زنده گشت. از تخم یا گوهرِ پاک‌شدهٔ او، که به جایگاه ماه برده و در آنجا پالوده شد، جفت‌های بسیار از گونه‌های فراوانِ جانوران پدید آمدند؛ پس تمامیِ گونه‌های جانوران سودمند از گاو نخستین تبار گرفتند. از پیکرش، مغز استخوان و بخش‌های گوناگون آن نیز گیاهان جهان روییدند: بنا بر سنت، انواع بسیارِ غله و گیاهان شفابخش از گاو رشد کردند و گیاهان گوناگون از بخش‌های مختلف پیکرش سر برآوردند. بدین‌سان مرگ گاو نخستین، هرچند بر اثر یورش شر رخ داد، به دست آفرینش نیک به خاستگاه جهان زنده بدل شد؛ سرچشمهٔ جانورانی که زمین را پر می‌کنند و غله‌ها و گیاهان دارویی‌ای که خوراک و درمان می‌دهند. این بن‌مایهٔ پیدایش زندگی از پیکرِ آفریدهٔ نخستینِ کشته‌شده، ژرف و کهن است و این اندیشه را بیان می‌کند که زندگی از قربانی پدید می‌آید و حتی ویرانیِ کارِ شر نیز به دست آفرینش نیک به زایش زندگی بدل می‌شود. جهان زنده، جانوران و گیاهان، از پیکر گاو نخستین پدید آمدند؛ ازاین‌رو گاوِ کشته‌شده به سرچشمهٔ بارورِ زندگی بر زمین بدل شد. این یکی از تصویرهای بزرگِ آفرینش در کیهان‌شناسی ایرانی است: مرگ گاو که جهان زنده را پدید می‌آورد.
روان گاو و نالهٔ او
هنگامی که گاو نخستین کشته شد، روانش، گئوش اوروان، یعنی روان گاو، نابود نشد؛ بلکه برآمد و در یکی از تأثیرگذارترین بخش‌های متون مقدس زرتشتی، بر رنج و ویرانی‌ای نالید که با یورشِ اهریمن به جهان راه یافته بود.
بنا بر سنت، روان گاو به جایگاه‌های آسمانی، به ستاره و ماه و خورشید، برآمد و در آنجا بر وضع نگون‌بختی نالید که نیروهای شر جهان را به آن افکنده بودند؛ بر ویرانی اندوه خورد و خواستار حفاظت شد و دادخواهی کرد تا نگاهبانی برای آفریدگان زمین گماشته شود. این نالهٔ روان گاو در صورتی کهن و مشهور در گات‌ها، کهن‌ترین سرودهای متون مقدس زرتشتیِ منسوب به خودِ زرتشت، حفظ شده است؛ در بخشی که اغلب «نالهٔ گاو» یا «شکایت روان گاو» نامیده می‌شود. در این بخش، روان گاو در پیشگاهِ اهورامزدا و موجودات مینوی فریاد برمی‌آورد؛ از آسیب‌پذیریِ خود و نداشتنِ نگاهبان در برابر خشونت و آشفتگی جهان درمانده است. بنا بر سنت، انجمن مینوی پاسخ می‌دهد و سرانجام نگاهبانی گماشته می‌شود؛ پس به روان گاو وعدهٔ مراقبت و پاسداری داده می‌شود. نالهٔ روان گاو یکی از سوزناک‌ترین و مهم‌ترین بخش‌های این سنت است؛ به رنج آفرینش نیک زیر یورش شر و آرزوی پاسداری و نظم درست صدا می‌بخشد. در چهرهٔ روان اندوهگینِ گاو، فریاد تمامیِ آفریدگان بی‌گناه و آسیب‌پذیرِ جهان برای عدالت و مراقبت بیان می‌شود؛ فریادی که تدبیر خداوند دانا به آن پاسخ می‌دهد.
نگاهبان جانوران
پس از ناله و شنیدن پاسخ، روان گاو، گئوش اوروان، نقش ماندگار خود را به‌عنوان روحِ نگاهبانِ گاوها و تمامیِ جانوران سودمند بر عهده گرفت؛ روانِ گاو نخستین به جهان بازگشت تا روحِ پاسدارِ قلمرو جانورانی باشد که خود پدید آورده بود.
بنا بر سنت، روان گاو پس از ناله و دریافت وعدهٔ پاسداری، پذیرفت که به جهان بازگردد و مراقبت از آفریدگانی را بر عهده بگیرد که از گاو نخستین تبار گرفته بودند. گئوش اوروان بدین‌سان روحِ نگاهبان و پشتیبانِ گاوها و جانوران سودمند شد؛ موجود مینوی‌ای که بر جهان جانوران نظارت دارد و از آن پاسداری می‌کند، به‌ویژه از گاوها که در زندگی مردم چنین اهمیت دارند. در نیایش زرتشتی، روان گاو گرامی داشته و فراخوانده می‌شود و مراقبت از جانوران، به‌ویژه گاوها، تکلیفی مقدس شمرده می‌شود؛ بازتابِ حرمت آفرینش جانوری که چهرهٔ گئوش اوروان مجسم می‌کند. نقشِ نگاهبان جانوران، معنای ماندگارِ روان گاو است؛ روحِ گاو نخستین که پاسدار قلمرو جانوران شده است. این نقش توجه ژرفِ زرتشتی به آسایش جانوران و رفتار درست با گاوها را بازتاب می‌دهد؛ توجهی که در کیهان‌شناسی گاو نخستین و روانش ریشه دارد. بنا بر سنت، گئوش اوروان در مقام نگاهبان جانوران همچنان بر آفریدگان جهان نظارت دارد؛ روان گاو نخستینِ کشته‌شده که روحِ پاسدارِ تمامیِ حیات جانوریِ سودمندِ برخاسته از مرگش شده است. روان گاو در همین نقش، به‌عنوان نگاهبان و پشتیبان جانوران، جایگاه ماندگار خود را در سنت زرتشتی دارد.
نمادها و معنا
گاو نخستین و روانش بیش از همه درون‌مایهٔ پیدایش زندگی از قربانی و مرگ را مجسم می‌کنند؛ آفریدهٔ نخستینِ کشته‌شده‌ای که جهان زندهٔ جانوران و گیاهان از پیکرش پدید می‌آید. از این نظر، نمایندهٔ این اندیشهٔ ژرف‌اند که زندگی از مرگ برمی‌خیزد و حتی ویرانیِ کارِ اهریمن نیز به دست آفرینش نیک به پدیدآوردنِ زندگی بدل می‌شود.
روان گاو در نالهٔ خود، رنجِ آفرینش بی‌گناه و آسیب‌پذیر زیر یورش شر و آرزوی پاسداری، عدالت و نظم درست را مجسم می‌کند؛ فریادی که در کهن‌ترین سرودهای این سنت صدا یافته است. گئوش اوروان در مقام نگاهبان جانوران نیز حرمتِ زرتشتیِ آفرینش جانوری و تکلیف مقدسِ مراقبت از آفریدگان جهان، به‌ویژه گاوهایی را که زندگی انسان چنین به آن‌ها وابسته است، مجسم می‌سازد. در همهٔ این جنبه‌ها، گاو نخستین و روانش چهره‌هایی با اهمیتی ژرف‌اند؛ نمودِ زندگیِ برخاسته از قربانی، رنج و فریادِ آفرینش نیک و وظیفهٔ مراقبت از جهان جانوران. آن‌ها در شمار ژرف‌ترین و کهن‌ترین تصویرهای کیهان‌شناسی ایرانی جای دارند: گاوِ یکتاآفریده که مرگش بذر جهان زنده را می‌پراکند، و روان گاو که ناله و نگاهبانی‌اش ژرف‌ترین ارزش‌های سنت را بیان می‌کند؛ حرمت زندگی و مراقبت از آفریدگان زمین.
گاو نخستین و کردها
کیهان‌شناسیِ گاو نخستین و روان گاو به میراث کهنِ دینیِ زرتشتی و ایرانی تعلق دارد؛ سنتی که کردها، به‌عنوان مردمی ایرانی‌تبار، با فارس‌ها و دیگر مردمان جهان ایرانی در آن سهیم‌اند. تصویرهای ژرفِ این کیهان‌شناسی در زیربنای سنت‌های دینی و عامیانهٔ سراسر منطقه جای دارند.
برای کردها، میراث کهن دینیِ ایرانی، از جمله کیهان‌شناسیِ حفظ‌شده در سنت زرتشتی، بخشی از پس‌زمینهٔ عمیقِ جهان فرهنگی و معنویِ آنان است. عناصری از این کیهان‌شناسی کهن، کشاکش آفرینش نیک با یورش شر و حرمتِ آفریدگان و عناصر جهان، در صورت‌های گوناگون در سنت‌های دینی منطقه ماندگارند؛ از جمله در دین‌های زنده‌ای که از میراث کهن ایرانی بهره می‌گیرند. درست و صادقانه آن است که گاو نخستین و روانش را بخشی از این میراث مشترکِ ایرانی و زرتشتی بدانیم، نه چهره‌ای منحصراً کردی؛ این کیهان‌شناسی به سنت کهنِ مشترکِ مردمان ایرانی تعلق دارد. کردها، به‌عنوان مردمی ایرانی‌تبار با ریشه‌های کهن در این جهان، در کنار دیگر وارثان سنت ایرانی در این میراث سهیم‌اند و اسطورهٔ گاو نخستین بخشی از آن است. پس با معرفی گاو نخستین و روان گاو، چهره‌ای از میراث مشترکِ کهن ایرانی را معرفی می‌کنیم که کردها نیز به‌عنوان مردمی ایرانی‌تبار وارث آن‌اند؛ یکی از تصویرهای ژرفِ کیهان‌شناسی‌ای که در زیربنای سنت‌های دینی منطقه جای دارد. حرمتِ جانوران و آفریدگان جهان که این چهره مجسم می‌کند، ارزشی فراگیر در جهان ایرانی و فراتر از آن است.
بحث‌ها و برداشت‌های نادرست
آیا گاو نخستین و گئوش اوروان یکی‌اند؟ با هم پیوندی نزدیک دارند، اما می‌توان آن‌ها را از هم بازشناخت. گاو نخستین، Gavaevodata، گاو آغازینِ جسمانی، همان آفریدهٔ یکتاآفریده است؛ گئوش اوروان، روان گاو، روح یا روان اوست. در سنت زرتشتیِ بسط‌یافتهٔ بندهش، گئوش اوروان روانِ گاو نخستین است. بااین‌حال، در کهن‌ترین متن‌ها رابطهٔ این دو کمتر روشن تعریف شده و روان گاو در سرودهای زرتشت شاید معنایی تا اندازه‌ای مستقل، به‌عنوان روان آفرینش جانوری، داشته باشد. در مجموعِ سنت، این دو در کنار هم فهمیده می‌شوند: گاو نخستین و روانش، پیکر و روحِ سرچشمهٔ حیات جانوری.
آیا این روایتی تاریخی از چگونگی پیدایش جانوران است؟ خیر؛ اسطورهٔ گاو نخستین روایتی دینی و کیهان‌شناختی است؛ بخشی از درک زرتشتی از آفرینش و کشاکش کیهانیِ نیکی و بدی، نه گزارشی عینی یا علمی از خاستگاه گونه‌ها. بهتر است آن را در چارچوب بینش دینیِ این سنت، روایتی اسطوره‌ای و نمادین با معنایی ژرف بدانیم که حقیقت‌هایی دربارهٔ زندگی، قربانی و مراقبت از آفرینش بیان می‌کند. منبع اصلیِ اسطورهٔ بسط‌یافته، بندهش، مجموعه‌ای از دانش کیهان‌شناسیِ زرتشتی، است که از اوستای کهن‌تر و آموزه‌های منسوب به زرتشت بهره می‌گیرد.
آیا گاو نخستین چهره‌ای مشخصاً کردی است؟ خیر؛ او به میراث مشترکِ کهنِ دینیِ زرتشتی و ایرانی تعلق دارد؛ سنتی که کردها با فارس‌ها و دیگر مردمان جهان ایرانی در آن سهیم‌اند، و چهره‌ای منحصراً کردی نیست. کردها، به‌عنوان مردمی ایرانی‌تبار، در کنار همسایگانشان در این میراث گسترده و کهن شریک‌اند که کیهان‌شناسیِ گاو نخستین بخشی از آن است.
موضوعات مرتبط
اهورامزدا: خداوند دانایی که گاو نخستین را آفرید
اهریمن: مینوی بد که یورشش گاو را کشت
کیومرث: نخستین انسان، آفریده‌شده در کنار گاو نخستین
امشاسپندان: جاودانان مقدسِ آفرینش نیک
زرتشت: پیامبری که نالهٔ گاو در سرودهایش آمده است
آناهیتا: ایزد آب‌ها، موجود دیگری از آفرینش نیک
فرشگرد: نوسازیِ نهایی که آفرینش را بازمی‌سازد
فرشگرد و نوزایی: درمان جهانِ آماج یورش شر
پرسش‌های متداول
گاو نخستین در اسطورهٔ زرتشتی چیست؟
گاو نخستین، که در اوستایی Gavaevodata، به معنای گاوِ یکتاآفریده، نام دارد، نخستین گاو در کیهان‌شناسی زرتشتی، یکی از نخستین آفریدگان مادیِ اهورامزدا و سرچشمه‌ای است که تمامیِ حیات جانوریِ سودمند از آن تبار می‌گیرد. در کیهان‌شناسی بندهش، او در نخستین عصر آرمانیِ جهان آفریده شد و هنگامی که مینوی بد، اهریمن، به آفرینش نیک تاخت، کشته شد؛ پس از آن، جانوران و گیاهان جهان از پیکرش پدید آمدند.
گئوش اوروان چیست؟
گئوش اوروان، به معنای روان گاو، روح یا روانِ گاو نخستین است. هنگامی که گاو در یورش مینوی بد کشته شد، روانش نابود نشد؛ به جایگاه‌های آسمانی برآمد و در آنجا بر رنجِ راه‌یافته به جهان نالید و نگاهبانی طلب کرد. گئوش اوروان سپس نقشِ روحِ نگاهبانِ گاوها و جانوران سودمند را بر عهده گرفت و از آفرینش جانوریِ برخاسته از گاو نخستین مراقبت کرد.
چه چیزهایی از پیکر گاو نخستین پدید آمد؟
در سنت بندهش، جهان زندهٔ جانوران و گیاهان از گاو نخستینِ کشته‌شده پدید آمد. از گوهر پاک‌شدهٔ او، که در جایگاه ماه پالوده شد، جفت‌های بسیار از گونه‌های فراوانِ جانوران به وجود آمدند؛ و از پیکر، مغز استخوان و بخش‌های گوناگونش، انواع بسیارِ غله و گیاهان شفابخش روییدند. بدین‌سان مرگ گاو، هرچند کارِ شر بود، به تدبیر آفرینش نیک سرچشمهٔ زندگی بر زمین شد.
نالهٔ روان گاو چیست؟
نالهٔ روان گاو بخش مشهوری است که در گات‌ها، کهن‌ترین سرودهای متون مقدس زرتشتیِ منسوب به زرتشت، حفظ شده است. در آن، روان گاو در پیشگاه اهورامزدا و موجودات مینوی فریاد برمی‌آورد؛ از خشونت و آشفتگی جهان و نداشتن نگاهبان درمانده است. انجمن مینوی پاسخ می‌دهد و پس از مدتی نگاهبانی گماشته می‌شود؛ پس فریاد آفرینش رنج‌دیده با تدبیر خداوند دانا پاسخ می‌گیرد.
چرا گاو نخستین در آیین زرتشتی مهم است؟
اهمیت گاو نخستین از آن روست که در کیهان‌شناسی زرتشتی در مبدأ حیات جانوری جای دارد و اسطوره‌اش درون‌مایه‌هایی ژرف را مجسم می‌کند: پیدایش زندگی از قربانی و مرگ، رنج آفرینش نیک زیر یورش شر و تکلیف مقدسِ مراقبت از جانوران. حرمت گاوها و توجه به آسایش جانوران در سنت زرتشتی، در کیهان‌شناسی گاو نخستین و روانِ نگاهبانش، گئوش اوروان، ریشه دارد.
آیا گاو نخستین چهره‌ای کردی است؟
گاو نخستین به میراث مشترکِ کهنِ دینیِ زرتشتی و ایرانی تعلق دارد؛ سنتی که کردها با فارس‌ها و دیگر مردمان جهان ایرانی در آن سهیم‌اند، و چهره‌ای منحصراً کردی نیست. کردها، به‌عنوان مردمی ایرانی‌تبار با ریشه‌های کهن در این جهان، در کنار همسایگانشان در این میراث شریک‌اند که کیهان‌شناسی گاو نخستین بخشی از آن است. حرمت جانوران که این چهره مجسم می‌کند، ارزشی فراگیر در سراسر منطقه است.