Destpêk
Drvaspa di kevneşopiya Zerdeştî û Îranî de yazataya kerî û hespan e: hebûna xwedayî ya qenc ku navê wê tê wateya «ya ku hespan saxlem diparêze», parêzvana dewar, pez û hespan ku keriyan di tenduristiyê de diparêze û li cîhana heywanan dinêre.
Di dîtina Ahura Mazda, Xudanê Zana, de Drvaspa hebûna xwedayî ye ku heywanên jiyana gel pê ve girêdayî bû diparêze, dewar û pez û bi taybetî hesp, û tenduristî û başiya wan diparêze. Leheng û padîşahên mezin ên efsaneyan gazî wê dikin, ji wê alîkarî û dilovaniyê dixwazin, û ew di strana xwe ya pîroz de di nav Yaştan de tê rêzgirtin.
Wek hebûnên din ên xwedayî yên kevneşopiya Zerdeştî, Drvaspa girêdayî mîrata kevnar a hevpar a olî û mîtolojîk a gelên Îranî ye, kevneşopiyek ku Kurd bi Faris û gelên din ên cîhana Îranî re parve dikin. Naskirina Drvaspayê tê wateya rûbirûbûna bi rêzgirtina Zerdeştî ya ji cîhana heywanan û jiyana şivantiyê re, hebûna xwedayî ya qenc ku kerî û hespan di tenduristiyê de diparêze û li heywanên jiyan pê ve girêdayî bû dinêre.
Naverok
Lehengên efsaneyan gazî wê dikin
Drvaspa kî ye?
Drvaspa di kevneşopiya Zerdeştî de yazata, an hebûna xwedayî, ya kerî û hespan e, yek ji hebûnên xwedayî yên qenc ku Ahura Mazda ji bo parastina afirandina baş afirandine. Navê wê tê wateya ya ku hespan saxlem diparêze, an ya xwedî hespên bihêz û saxlem, û ew parêzvana dewar, pez û hespan e, hebûna xwedayî ku keriyan di tenduristiyê de diparêze û li cîhana heywanan dinêre ku jiyana gel pê ve girêdayî bû. Di kevneşopiya pîroz de Drvaspa wek hebûna xwedayî ya bihêz û pîroz tê pesindan ku pez û keriyan, dewarên mezin û biçûk, saxlem diparêze û ji bo alîkariya bawermendan komên hespan li ber erebeyan girê dide. Leheng û padîşahên mezin ên efsaneyan, wek Huşeng, Cemşîd, Ferîdûn, Key Xusrew û Guştasp, gazî wê dikin û ji bo kar û serkeftinên xwe alîkarî û dilovaniya wê dixwazin. Ew bi hebûnên din ên xwedayî yên cîhana heywanan re têkildar e û di strana xwe ya pîroz de di nav Yaştan de tê rêzgirtin. Wek yazataya kerî û hespan, ya ku pez saxlem diparêze, Drvaspa di nav hebûnên xwedayî yên cîhana şivantiyê ya dîtina Zerdeştî de cihekî qenc digire.
Wateya navê wê
Navê Drvaspa wek ya ku hespan saxlem diparêze, an ya xwedî hespên bihêz û saxlem, tê famkirin, ji hêmanên bi wateya saxlem an bihêz û hesp. Bi vî awayî nav wê wek hebûna xwedayî ya bi tenduristî û saxlemiya hespan re, û bi awayekî berfirehtir bi kerî û cîhana heywanan re, têkildar nîşan dide.
Ev wate bingehê taybetmendiya wê ye, ji ber ku Drvaspa hebûna xwedayî ye ku tenduristî û saxlemiya hesp û keriyan diparêze, parêzvana heywanên ku jiyana şivantiyê pê ve girêdayî bû. Hesp di cîhana kevnar a Îranî de xwedî rêzeke taybet bû, ji bo bedewî, hêz û bikêrhatina xwe di aşitî û şer de bi nirx dihat dîtin, û xwedîkirin, lênêrîn û tenduristiya hespan mijarên pir girîng bûn; lewma hebûneke xwedayî ku navê wê bi xwe wê wek parêzvana hespên saxlem nîşan dide, nirxa kûr a ji van heywanan re datîne nîşan dide. Bi awayekî berfirehtir, Drvaspa ya ku kerî û pez di tenduristiyê de diparêze ye, parêzvana cîhana heywanan. Di kevneşopiya paşîn de nav bi formên wek Drvasp an Goshorun xuya dike û strana wê bi navekî bi dewaran re girêdayî hat binavkirin. Wateya nav bi vî awayî taybetmendiya wê ya bingehîn eşkere dike: hebûna xwedayî ku hesp û keriyan di tenduristî û saxlemiyê de diparêze, parêzvana qenc a heywanên jiyan pê ve girêdayî bû. Famkirina wateya nav tê wateya famkirina taybetmendiya wê, parêzvana hesp û keriyên saxlem, parêzvana cîhana heywanan.
Xalên sereke
Drvaspa yazataya Zerdeştî ya kerî û hespan e.
Navê wê tê wateya ya ku hespan saxlem diparêze, an ya xwedî hespên bihêz.
Ew dewar, pez û hespan diparêze û keriyan di tenduristiyê de digire.
Leheng û padîşahên mezin ên efsaneyan ji bo alîkariyê gazî wê dikin.
Ew bi hebûnên din ên xwedayî yên heywanan re li cîhana heywanan dinêre.
Ew di strana xwe ya pîroz de di nav Yaştan de tê rêzgirtin.
Agahiyên kurt
Nav: Drvaspa (ya ku hespan saxlem diparêze); paşê Drvasp
Wate: Ya xwedî hespên bihêz an saxlem; parêzvana hespên saxlem
Rol: Yazataya kerî, dewar û hespan
Saxlem diparêze: Pez, kerî, dewarên mezin û biçûk
Gazî wê dikin: Huşeng, Cemşîd, Ferîdûn, Key Xusrew, Guştasp
Têkildar e bi: Hebûnên xwedayî yên cîhana heywanan
Strana pîroz: Goş / Drvasp Yaşt (Yaşta 9)
Di salnameyê de: Bi roja 14em a cîhana heywanan re girêdayî
Xweza: Hebûneke xwedayî ya qenc a cîhana şivantiyê
Mîrat: Kevneşopiya hevpar a olî û mîtolojîk a Îranî
Parêzvana kerî û hespan
Rola yekem û herî diyarker a Drvaspayê parastina kerî û hespan e, hebûna xwedayî ku pez û keriyan saxlem diparêze û li dewar û hespên ku jiyana şivantiyê pê ve girêdayî bû dinêre.
Di kevneşopiya Zerdeştî de Drvaspa hebûna mezin a xwedayî ya kerî û hespan e, wek ya bihêz û pîroz tê pesindan ku pez, kerî, dewarên mezin û biçûk saxlem diparêze û li heywanan û başiya wan dinêre. Di cîhanekê de ku jiyana gel bi dewar, pez û hespên wan ve girêdayî bû, tenduristî û saxlemiya van heywanan ji her tiştî girîngtir bû û Drvaspa hebûna xwedayî ye ku wan diparêze û saxlem digire, parêzvana keriyan û parêzvana hespên saxlem. Tê gotin ku ew ji bo alîkariya bawermendan komên hespan li ber erebeyan girê dide, hebûna xwedayî ku hêz û leza hespan ji bo alîkariya kesên gazî wê dikin tîne. Ev rola parêzvana kerî û hespan diyarkertirîn aliyê Drvaspayê ye, hebûna xwedayî ya qenc ku heywanên jiyan pê ve girêdayî bû diparêze û di tenduristî û saxlemiyê de digire. Drvaspa herî zêde wek ya ku pez û keriyan saxlem diparêze, û bi taybetî hespan, tê rêzgirtin, parêzvana jiyana şivantiyê û cîhana heywanan a dîtina Zerdeştî.
Lehengên efsaneyan gazî wê dikin
Taybetmendiyeke berbiçav a Drvaspayê ew e ku leheng û padîşahên mezin ên efsaneyan gazî wê dikin û ji bo kar û serkeftinên xwe alîkarî û dilovaniya wê dixwazin, wek di strana wê ya pîroz de tê vegotin.
Di strana pîroz a ji Drvaspayê re taybetkirî de, rêzek leheng û padîşahên mezin ên efsaneyan wek kesên ji wê re qurban dikin û alîkarî û dilovaniya wê dixwazin tên şirovekirin. Di nav wan de padîşah û lehengên destpêkê wek Huşeng û Cemşîd, Ferîdûn yê ejdehakuşt, Key Xusrew yê padîşahê mezin û Guştasp yê piştgirê padîşahî yê baweriyê hene; her yek ji Drvaspayê bexşîşek dixwest. Mînak, Key Xusrew wek kesekî tê şirovekirin ku alîkariya wê dixwaze da dijminê Tûranî têk bibe û tola zilmên li malbata wî hatine kirin hilîne. Ev leheng wek kesên qurbanên dewlemend dikin û ji Drvaspayê bexşîşa serketin, serkeftin û alîkariyê di karên xwe yên mezin de dixwazin tên şirovekirin. Gazîkirina wê ji aliyê lehengên efsaneyan ve cihê Drvaspayê wek hebûneke xwedayî ya bihêz û qenc nîşan dide, ku mezintirîn kesayetiyên rabirdûya efsaneyî ji bo alîkarî û dilovaniyê lê digerin. Têkiliya Drvaspayê bi lehengên efsaneyan re, ku di karên xwe de alîkariya wê dixwazin, taybetmendiyeke berbiçav a strana wê ye û hebûna xwedayî ya kerî û hespan bi kiryarên mezin ên padîşah û lehengên efsaneyî ve girê dide. Wek hebûneke xwedayî ku mezintirîn lehengên efsaneyan gazî wê dikin û alîkarî û dilovaniya wê dixwazin, Drvaspa di kevneşopiya Zerdeştî û Îranî de cihekî berbiçav digire.
Parêzvana cîhana heywanan
Drvaspa bi hebûnên din ên xwedayî yên cîhana heywanan re têkildar e û ew bi hev re li heywanan dinêrin û wan diparêzin, beşeke qenc a afirandina baş.
Di dîtina Zerdeştî de cîhana heywanan, û bi taybetî heywanên qenc wek dewar, pez û hesp, beşeke baş û bi nirx a afirandina Xudanê Zana ye û gelek hebûnên xwedayî bi parastin û başiya wan re têkildar in. Drvaspa bi hebûnên din ên xwedayî yên cîhana heywanan re têkildar e û bi hebûna xwedayî ya heywanan çêdike û hebûna xwedayî ya giyana dewaran re tê gazîkirin; ev her sê bi hev re li cîhana heywanan dinêrin û wê diparêzin. Ev Drvaspayê bi rêzgirtina berfirehtir a Zerdeştî ya ji heywanên qenc re û lênêrîna pêwîst ji wan re ve girê dide, ku herwiha di mîta gayê destpêkê û giyana dewaran de û di nemirê pîroz Vohu Manah de tê dîtin, ku di kevneşopiyê de serperiştiya dewaran dike. Lênêrîn û parastina heywanên qenc nirxeke girîng a kevneşopiyê ye û Drvaspa, wek ya ku kerî û hespan saxlem diparêze, hebûneke sereke ya xwedayî ya vê lênêrînê ye. Ev rola parêzvana cîhana heywanan Drvaspayê bi rêzgirtina berfirehtir a Zerdeştî ya ji heywanên qenc û jiyana şivantiyê re ve girê dide, hebûna xwedayî ku bi hevalên xwe re li heywanên jiyan pê ve girêdayî bû dinêre û wan diparêze. Wek parêzvana cîhana heywanan ku kerî û hespan saxlem diparêze, Drvaspa di nav hebûnên xwedayî yên afirandina baş de cihê xwe yê qenc digire.
Di strana xwe de tê rêzgirtin
Drvaspa di strana xwe ya pîroz de di nav Yaştan, stranên hebûnên xwedayî, de tê rêzgirtin, ku di wê de ew tê pesindan û alîkariya wê tê xwestin û bîra gazîkirina wê ji aliyê lehengên efsaneyan ve diparêze.
Di nav Yaştên pîroz, stranên ji hebûnên xwedayî yên cihêreng re taybetkirî, de yek ji Drvaspayê re ye; wê wek parêzvana bihêz û pîroz a keriyên saxlem dipesinîne û qurbanên ku lehengên mezin ên efsaneyan ji wê re kirine vedibêje. Ev stran, ku em li vir bi rêza şayî edebiyata pîroz a kevneşopiyê nav dikin û rêzê lê digirin bê ku gotinên wê dubare bikin, pesna Drvaspayê û bîra gazîkirina wê ji aliyê padîşah û lehengên alîkariya wê dixwestin ve diparêze. Stran herwiha bi navekî bi dewar û cîhana heywanan re girêdayî hat naskirin, ku têkiliya nêzîk a Drvaspayê bi heywanên qenc û hebûnên xwedayî yên cîhana heywanan re nîşan dide; û rojeke mehê jî bi vê koma hebûnên xwedayî re girêdayî bû. Rêzgirtina Drvaspayê di strana wê ya pîroz de cihê wê wek hebûneke xwedayî ya qenc û bihêz a kerî û hespan nîşan dide, ku di helbesta pîroz a kevneşopiyê de tê pesindan û gazîkirin. Berî her tiştî di vê strana pîroz de ye ku pesn û bîra Drvaspayê tên parastin, hebûna xwedayî ya kerî û hespan ku di nav hebûnên xwedayî yên dîtina Zerdeştî de tê rêzgirtin.
Sembolîzm û wate
Drvaspa berî her tiştî rêzgirtina Zerdeştî ya ji cîhana heywanan û jiyana şivantiyê re temsîl dike, hebûna xwedayî ya qenc ku kerî û hespan saxlem diparêze û li heywanên jiyan pê ve girêdayî bû dinêre. Wek parêzvana hesp û keriyên saxlem, ew lênêrîna şayî heywanên qenc û nirxa ji wan re datîne nîşan dide.
Drvaspa herwiha rêza taybet a ji hespê re di cîhana kevnar a Îranî de û xwestina alîkariya xwedayî ji bo karên jiyanê bi gazîkirina wê ji aliyê lehengên efsaneyan ve temsîl dike. Di vê yekê de ew cîhana şivantiyê û lehengiyê ya kevneşopiyê û rêzgirtina ji heywanên qenc re nîşan dide. Di hemû van de Drvaspa di nav hebûnên xwedayî yên qenc ên kevneşopiya olî ya Îranî de ye, ku lênêrîna cîhana heywanan, parastina tenduristiya kerî û hespan û xwestina alîkariya xwedayî temsîl dike. Ew yazataya kerî û hespan e, ku lehengên efsaneyan gazî wê dikin û di strana xwe de tê rêzgirtin, yek ji kesayetiyên qenc ên mîrata olî ya ku Kurd bi mîratgirên din ên kevneşopiya Îranî re parve dikin, bi giyana dewaran di mîta gayê destpêkê de û rêzgirtina berfirehtir a ji cîhana heywanan re têkildar. Dîtina lênêrîna şayî heywanên qenc ku ew temsîl dike yek ji nirxên nerm û mayînde yên kevneşopiyê ye.
Drvaspa û Kurd
Drvaspa, wek hebûnên din ên xwedayî yên kevneşopiya Zerdeştî, girêdayî mîrata kevnar a hevpar a olî û mîtolojîk a gelên Îranî ye, kevneşopiyek ku Kurd, wek gelekî Îranî, bi Faris û gelên din ên cîhana Îranî re parve dikin. Rêzgirtina ji cîhana heywanan û jiyana şivantiyê re beşeke mîrata kûr a tevahiya herêmê ye.
Ji bo Kurdan, ku beşeke mezin a jiyana wan a kevneşopî bi heywanxwedîkirin û jiyana şivantiyê li çiya û deştan ve girêdayî bûye, rêzgirtina kevnar a Îranî ya ji heywanên qenc û lênêrîna wan re xwedî dengvedaneke taybet e, beşeke paşxaneya kûr a cîhana wan a çandî û giyanî. Nirxên ku Drvaspa temsîl dike, lênêrîna kerî û hespan, parastina cîhana heywanan û xwestina alîkariya xwedayî ji bo karên jiyanê, beşeke mîrata berfireh in ku li tevahiya cîhana Îranî tê parvekirin, xwedî dengvedaneke mayînde ji bo gelekî ku ji demeke dirêj ve bi jiyana şivantiyê ve girêdayî ye. Rast û durust e ku Drvaspa wek beşeke vê mîrata hevpar a Îranî û Zerdeştî bê famkirin, ji ber ku ew kesayetiyeke tenê Kurd nîne; ew girêdayî kevneşopiya kevnar a olî ya hevpar a gelên Îranî ye. Wek gelekî Îranî bi rehên kevnar di vê cîhanê de, Kurd bi mîratgirên din ên kevneşopiya Îranî re vê mîratê parve dikin, ku hebûna xwedayî ya kerî û hespan beşeke wê ye. Lewma di pêşkêşkirina Drvaspayê de em kesayetiyeke mîrata kevnar a hevpar a Îranî pêşkêş dikin ku Kurd mîratgirên wê ne, hebûna xwedayî ya qenc ku kerî û hespan saxlem diparêze û li cîhana heywanan dinêre, ku lênêrîna wê ya ji heywanên qenc re di nav nirxên nerm ên dîtina olî de ye ku bingehê kevneşopiyên herêmê pêk tîne.
Nîqaş û têgihiştinên şaş
Ma Drvaspa xwedawendeke cuda ye? Na; di têgihiştina Zerdeştî de Drvaspa yazata ye, yek ji hebûnên xwedayî yên qenc ku Xwedayê yekane, Ahura Mazda, ji bo parastina afirandina baş afirandine û wek wê hêjayî rêzgirtinê ye. Ew bi awayê herî baş wek hebûneke xwedayî ya ji Xwedayê yekane re xizmet dike tê famkirin, ne wek xwedawendeke serbixwe; yazataya kerî û hespan ku Xudanê Zana bi wê li cîhana heywanan dinêre û wê diparêze. Ev têgihiştin taybetmendiya bingehîn a yekxwedaperestî ya baweriyê diparêze, ku di wê de yazata amûrên lênêrîna afirandinê û rêzgirtina ji Xwedayê yekane re ne.
Ma Drvaspa hebûna xwedayî ya hespan, dewaran an giyana heywanan e? Ev pirseke balkêş e, ji ber ku kevneşopî hinek nezelaliyê nîşan dide. Navê wê wê wek parêzvana hespên saxlem nîşan dide, lê ew bi awayekî berfirehtir wek ya ku tenduristiya kerî û pez diparêze tê pesindan û bi hebûnên xwedayî yên dewaran û giyana heywanan re tê gazîkirin; strana wê jî bi navekî bi dewaran re girêdayî hat naskirin. Hin lêkolîner li ser têkiliya Drvaspayê bi van hebûnên din ên xwedayî yên cîhana heywanan re nîqaş kirine û taybetmendiya wê ya destpêkê ya tam mijara nîqaşa zanistî ye. Helwesta durust ew e ku Drvaspa hebûna xwedayî ya qenc a kerî û hespan e, ya ku heywanan saxlem diparêze, bi koma berfirehtir a hebûnên xwedayî yên cîhana heywanan re têkildar e û hesp bi taybetî di navê wê de tên diyarkirin. Têkiliya bi giyana dewaran re, wek di mîta gayê destpêkê de, vê girêdana nêzîk a hebûnên xwedayî yên cîhana heywanan nîşan dide.
Ma Drvaspa kesayetiyeke taybet a Kurd e? Na; wek hebûnên din ên xwedayî yên kevneşopiya Zerdeştî ew girêdayî mîrata kevnar a olî ya hevpar a Îranî ye, kevneşopiyek ku Kurd bi Faris û gelên din ên cîhana Îranî re parve dikin, ne kesayetiyeke tenê Kurd. Wek gelekî Îranî, Kurd bi cîranên xwe re vê mîrata berfireh û kevnar parve dikin, ku Drvaspa beşeke wê ye.
Mijarên têkildar
Ahura Mazda: Xudanê Zana ku Drvaspa jê re xizmet dike
Gayê destpêkê: heywanê yekem û giyana dewaran
Vohu Manah: nemirê pîroz ku serperiştiya dewaran dike
Anahita: yazataya avan ku leheng bi Drvaspayê re gazî wê dikin
Vayu: hebûna xwedayî ya bayê ku leheng bi Drvaspayê re gazî wê dikin
Aşî: yazataya xelatê ku hin lêkolîner bi Drvaspayê re girê didin
Key Xusrew: padîşahê mezin ku alîkariya Drvaspayê dixwest
Ferîdûn: lehengê ejdehakuşt ku ji Drvaspayê re qurban dikir
Pirsên Pir Tên Pirsîn
Di Zerdeştiyê de Drvaspa kî ye?
Drvaspa di kevneşopiya Zerdeştî de yazata, an hebûna xwedayî, ya kerî û hespan e, yek ji hebûnên xwedayî yên qenc ku Ahura Mazda afirandine. Navê wê tê wateya ya ku hespan saxlem diparêze û ew parêzvana dewar, pez û hespan e, hebûna xwedayî ku keriyan saxlem diparêze û li cîhana heywanan dinêre. Lehengên mezin ên efsaneyan ji bo alîkariyê gazî wê dikin û ew di strana xwe ya pîroz de di nav Yaştan de tê rêzgirtin.
Navê Drvaspa tê çi wateyê?
Navê Drvaspa wek ya ku hespan saxlem diparêze, an ya xwedî hespên bihêz û saxlem, tê famkirin, ji hêmanên bi wateya saxlem an bihêz û hesp. Ew wê wek hebûna xwedayî ya bi tenduristî û saxlemiya hespan û bi awayekî berfirehtir bi kerî û cîhana heywanan re têkildar nîşan dide. Hesp di cîhana kevnar a Îranî de xwedî rêzeke taybet bû, lewma hebûneke xwedayî ku nav wê wek parêzvana hespên saxlem nîşan dide nirxa kûr a ji van heywanan re datîne nîşan dide.
Kî gazî Drvaspayê dikirin?
Di strana wê ya pîroz de rêzek leheng û padîşahên mezin ên efsaneyan wek kesên ji Drvaspayê re qurban dikin û alîkarî û dilovaniya wê dixwazin tên şirovekirin, di nav de Huşeng, Cemşîd, Ferîdûn yê ejdehakuşt, Key Xusrew yê padîşahê mezin û Guştasp yê piştgirê padîşahî yê baweriyê. Mînak, Key Xusrew alîkariya wê dixwest da dijminê Tûranî têk bibe. Van lehengan qurbanên dewlemend dikirin û bexşîşa serketin û serkeftinê di karên xwe yên mezin de dixwestin.
Drvaspa çi diparêze?
Drvaspa kerî, dewar, pez û bi taybetî hespan diparêze û saxlem digire, dewarên mezin û biçûk bi hev re. Di cîhanekê de ku jiyana gel bi heywanên wan ve girêdayî bû, tenduristî û saxlemiya kerî û hespan ji her tiştî girîngtir bû û Drvaspa hebûna xwedayî ye ku wan diparêze û saxlem digire. Tê gotin ku ew ji bo alîkariya bawermendan komên hespan li ber erebeyan girê dide û hêz û leza hespan ji kesên gazî wê dikin re tîne.
Strana Drvaspayê çi ye?
Di nav Yaştên pîroz, stranên ji hebûnên xwedayî re taybetkirî, de yek ji Drvaspayê re ye; wê wek parêzvana bihêz û pîroz a keriyên saxlem dipesinîne û qurbanên ku lehengên mezin ên efsaneyan ji wê re kirine vedibêje. Stran herwiha bi navekî bi dewar û cîhana heywanan re girêdayî hat naskirin, ku têkiliya nêzîk a Drvaspayê bi heywanên qenc û hebûnên xwedayî yên cîhana heywanan re nîşan dide. Li vir navê wê bi rêz tê gotin û rêz lê tê girtin, bê ku gotinên wê dubare bikin.
Ma Drvaspa kesayetiyeke Kurd e?
Drvaspa girêdayî mîrata kevnar a olî ya hevpar a Zerdeştî û Îranî ye, kevneşopiyek ku Kurd bi Faris û gelên din ên cîhana Îranî re parve dikin, ne kesayetiyeke tenê Kurd. Wek gelekî Îranî bi rehên kevnar di vê cîhanê de û bi jiyaneke kevneşopî ku ji demeke dirêj ve bi heywanxwedîkirinê ve girêdayî ye, Kurd bi cîranên xwe re vê mîratê parve dikin, ku hebûna xwedayî ya kerî û hespan beşeke wê ye. Lênêrîna wê ya ji heywanên qenc re yek ji nirxên nerm ên kevneşopiyê ye.
Çavkanî û Xwendina Zêdetir
Drvaspa — Encyclopaedia Iranica
Goş Yaşt (Drvasp Yaşt) — Wikipedia
Melek û yazatayên Zerdeştî — avesta.org
Kurdish-History.com: Gayê destpêkê
Kurdish-History.com: Vohu Manah