Destpêk
Spenta Mainyû yek ji têgehên herî kûr û navendî yên ramana zerdeştî ye: ruhê bibereket, pîroz û afirîner ê Ahûra Mazda, ku Xwediyê Zana bi wî jiyan, başî û afirandina baş derdixe holê; ruhê bibereket ê ku berevajiyê wî yê bi temamî dijber ruhê wêranker ê xerabiyê ye.
Di dîtina pêxember Zerdeşt de, wek di sirûdên herî kevnar de tê vegotin, Spenta Mainyû, ruhê bibereket, ruhê afirîner û pîroz e ku Ahûra Mazda bi wî di cîhanê de kar dike û hemû tiştên baş diafirîne. Ew bi temamî li dijî ruhê wêranker an xerab, Ehrîmen, radiweste. Di drama mezin a her du ruhan de, ku di bingeha cîhanê de ye, ruhê bibereket başî, jiyan û rastî hilbijart, lê yê din xerabî, mirin û derew hilbijart.
Wek têgehên din ên kevneşopiya zerdeştî, Spenta Mainyû aîdî mîrata hevpar a kevnar a olî û mîtolojîk a gelên îranî ye; kevneşopiyek ku Kurd bi Farisan û gelên din ên cîhana îranî re parve dikin. Naskirina Spenta Mainyû tê wateya hevdîtinê bi dilê dîtina zerdeştî ya afirandin û nîzama exlaqî bixwe re: ruhê bibereket û afirîner ê ku başî û jiyan bi wî tên cîhanê.
Naverok
Spenta Mainyû çi ye?
Spenta Mainyû, bi wateya ruhê bibereket an ruhê pîroz, ruhê afirîner û pîroz ê Ahûra Mazda ye. Xwediyê Zana bi wî jiyan û başiyê diafirîne û di cîhanê de kar dike. Ew wek aliyek an heyîneke ji Xwediyê Zana bixwe derketî tê têgihiştin. Di hînkirina pêxember Zerdeşt de Ahûra Mazda bi ruhê bibereket û afirîner afirandina baş derdixe holê: hemû tiştên baş, zindî û rast. Spenta Mainyû berî her tiştî bi dijberiya xwe ya ruhê wêranker an xerab tê pênasekirin, berevajiyê ku ew di sirûdên herî kevnar de li hember wî tê danîn. Ruhê bibereket başî, jiyan û rastiyê hilbijêre; ruhê wêranker, Ehrîmen, xerabî, mirin û derewê hilbijêre. Ev dijberiya her du ruhan, yê bibereket û yê wêranker, di bingeha dîtina zerdeştî ya cîhanê û nîzama wê ya exlaqî de radiweste. Bi vî awayî Spenta Mainyû ruhê afirîner, pîroz û bibereket ê başiyê ye; rêya ku Xwediyê Zana bi wê diafirîne û mînaka hilbijartina başiyê li ser xerabiyê.
Wateya nav
Navê Spenta Mainyû ji du beşan pêk tê: spenta, bi wateya bibereket, pîroz, sûdbexş an zêdeker, heman peyva ku ji bo nemirên pîroz û afirandina baş tê bikaranîn; û mainyu, bi wateya ruh, hiş an zihniyet, ji reheke bi ramanê re têkildar. Nav bi hev re ruhê bibereket, ruhê pîroz an zihniyeta sûdbexş tê wateyê.
Ev wate di navenda têgehê de ye; çimkî Spenta Mainyû ruhê bibereket û pîroz e, zihniyet an ruhê afirîner û sûdbexş ê ku başî û jiyan bi wî derdikevin holê. Peyva mainyu, ruh, wateya hiş an zihniyetê jî hildigire: helwest an awayekî hebûnê. Ji ber vê yekê ruhê bibereket, bi wateyekê, helwest an zihniyeta baş û afirîner e, li hember zihniyeta wêranker a ruhê xerab. Cotbûna spenta, bibereket û pîroz, bi mainyu, ruh, re nîşan dide ku ev ruhê baş, pîroz û afirîner e: awayê hebûnê yê sûdbexş ê ku jiyan û başiyê derdixe holê. Di kevneşopiya paşîn de ruhê bibereket bi Ahûra Mazda bixwe re ji nêz ve hat yek dîtin; her du wek yek hatin têgihiştin. Bi vî awayî wateya nav xwezaya bingehîn a Spenta Mainyû eşkere dike: ruhê bibereket û pîroz, zihniyeta afirîner û sûdbexş a ku afirandina baş bi wê peyda dibe. Têgihiştina wateya nav têgihiştina têgehê ye: ruhê bibereket ê başî û jiyanê, ruhê pîroz û afirîner ê Xwediyê Zana.
Xalên sereke
Spenta Mainyû ruhê bibereket an ruhê pîroz tê wateyê.
Ew ruhê afirîner û pîroz ê Ahûra Mazda ye ku ew bi wî başiyê diafirîne.
Ew wek aliyek an heyîneke ji Xwediyê Zana bixwe derketî tê têgihiştin.
Berevajiyê wî yê bi temamî dijber ruhê wêranker an xerab, Ehrîmen, e.
Di drama her du ruhan de wî başî, jiyan û rastî hilbijart.
Ew ruhê ku afirandina baş bi wî peyda dibe ye.
Agahiyên kurt
Nav: Spenta Mainyû (ruhê bibereket, ruhê pîroz)
Wate: Ruh / zihniyeta bibereket, pîroz an sûdbexş
Xweza: Ruhê afirîner û pîroz ê Ahûra Mazda
Têkilî: Aliyek an heyîneke ji Xwediyê Zana bixwe derketî
Bi wî: Ahûra Mazda jiyan û başiyê diafirîne
Berevajî: Ruhê wêranker an xerab, Ehrîmen (Angra Mainyû)
Di drama ruhan de: Başî, jiyan û rastî hilbijart
Çavkaniya sereke: Gatha, sirûdên herî kevnar ên Zerdeşt
Kevneşopiya paşîn: Bi Ahûra Mazda bixwe re ji nêz ve yek tê dîtin
Mîrat: Kevneşopiya hevpar a olî û mîtolojîk a îranî
Ruhê afirîner ê Xwediyê Zana
Wateya ewil û herî bingehîn a Spenta Mainyû ruhê afirîner ê Ahûra Mazda ye: ruhê bibereket û pîroz ê ku Xwediyê Zana bi wî afirandina baş derdixe holê û di cîhanê de kar dike.
Di hînkirina pêxember de Ahûra Mazda bi ruhê bibereket û afirîner hemû tiştên baş, zindî û rast diafirîne: ezman û av, erd û nebat, ajalên baş û mirovên durust. Ruhê bibereket rê û awayê kiryara afirîner a Xwediyê Zana ye; hêza pîroz û afirîner a ku başî û jiyan bi wê derdikevin cîhanê. Ahûra Mazda bi vî ruhî jî di cîhanê û di durustan de amade ye û hebûna wî di hundirê wan de ye; ew di afirandina baş de û bi rêya wê kar dike. Bi vê wateyê Spenta Mainyû aliyê afirîner ê Xwediyê Zana ye, ruhê bibereket ê ku ew bi wî afirandina baş peyda dike û di hundirê wê de karê xwe didomîne. Ev rola ruhê afirîner dilê têgehê ye: ruhê bibereket û pîroz ê ku Xwediyê Zana bi wî afirandina baş diafirîne û didomîne. Ew dîtina zerdeştî ya afirandinê wek xebata ruhê bibereket, pîroz û afirîner vedibêje: derketina başî û jiyanê bi hêza afirîner a Xwediyê Zana. Spenta Mainyû, wek ruhê afirîner ê Ahûra Mazda, rêya ku afirandina baş bi wê peyda dibe ye; ruhê bibereket û pîroz ê li çavkaniya hemû tiştên baş û zindî yên cîhanê.
Drama her du ruhan
Spenta Mainyû berî her tiştî bi dijberiya xwe ya ruhê wêranker an xerab tê pênasekirin, di drama mezin a her du ruhan de ku pêxember Zerdeşt di sirûdên herî kevnar de wek bingeha nîzama exlaqî ya cîhanê derxist holê.
Di parçeyeke navdar û kûr a Gathayan, sirûdên herî kevnar ên kevneşopiyê, de pêxember behsa du ruhên destpêkê, yê bibereket û yê wêranker, dike. Di destpêka hebûnê de her yekî hilbijartineke bingehîn kir: ruhê bibereket başî, jiyan û rastî hilbijart, û ruhê wêranker xerabî, mirin û derew hilbijart. Ruhê bibereket, Spenta Mainyû, ruhê wêranker, Ehrîmen an Angra Mainyû, wek berevajiyê xwe yê bi temamî dijber ragihîne; ew di raman, peyv û kiryarê de li dijî hev in. Ev drama her du ruhan dîtina kûr a zerdeştî ya avahiya exlaqî ya cîhanê vedibêje, ku tê de başî û xerabî ji bingehê ve dijber in û gerdûn meydana têkoşîna wan e. Her du ruh mînakên bingehîn ên hilbijartina di navbera başî û xerabiyê de ne: ruhê bibereket mînaka hilbijartina başî, jiyan û rastiyê ye û ruhê wêranker temsîla hilbijartina xerabiyê ye. Ev dijberiya ruhê bibereket û ruhê wêranker yek ji ramanên herî kûr û bi bandor ên kevneşopiyê ye; bingeha têgihiştina zerdeştî ya başî û xerabiyê û hilbijartina exlaqî ya ku li ber her kesî tê danîn e. Drama her du ruhan, bi Spenta Mainyû wek ruhê bibereket ê başiyê, bi vî awayî di navenda girîngiya têgehê de ye: dijberiya mezin a başî û xerabiyê di bingeha cîhanê de.
Hilbijartina başî û jiyanê
Aliyekî kûr ê drama her du ruhan ev e ku di dilê xwe de ew derbarê hilbijartinê ye: hilbijartina bingehîn a di navbera başî û xerabiyê de ku ruhê bibereket û ruhê wêranker her yekî kir, û ji her kesî tê xwestin ku ew jî bi dorê bike.
Di dîtina pêxember de her du ruhên destpêkê her yekî bi azadî hilbijartin kir. Ruhê bibereket başî, jiyan û rastî hilbijart, ruhê wêranker xerabî, mirin û derew hilbijart. Ev hilbijartina destpêkê mînak û nimûneya bingehîn a hilbijartina ku ji her mirovî tê xwestin ku di navbera başî û xerabiyê de bike ye; di navbera rêya ruhê bibereket û rêya ruhê wêranker de. Bi vê wateyê Spenta Mainyû bi tenê ruhê afirîner ê Xwediyê Zana nîne; ew mînaka hilbijartina rast e, hilbijartina başî, jiyan û rastiyê ya ku ji her kesî tê xwestin ku wê bişopîne. Dîtina zerdeştî girîngiyeke mezin dide vê hilbijartina azad a exlaqî; çimkî cîhan meydana têkoşîna di navbera başî û xerabiyê de ye û her kes bi hilbijartinên xwe li aliyekî an yê din cih digire. Ew xwe bi ruhê bibereket û başiyê re an bi ruhê wêranker û xerabiyê re dike yek. Bi vî awayî hilbijartina başî û jiyanê ya ku Spenta Mainyû temsîl dike mînakek ji bo jiyana exlaqî ya her kesî ye; hilbijartina başiyê ya ruhê bibereket nimûneya hilbijartina durust e. Ev girîngîdayîna hilbijartinê yek ji aliyên herî kûr û ji aliyê exlaqî ve xurt ên têgehê ye: ruhê bibereket wek mînaka hilbijartina azad a başiyê li ser xerabiyê, ku di dilê jiyana exlaqî û dîtina zerdeştî ya berpirsiyariya mirovan de ye.
Ruhê afirandina baş
Spenta Mainyû, wek ruhê bibereket û afirîner, bi afirandina baş ve girêdayî ye û wê diparêze: cîhana başî û jiyanê ya ku Xwediyê Zana bi wî derdixe holê.
Di kevneşopiyê de ruhê bibereket parêzvan û domînerê afirandina baş e: ezman, av, erd, nebat û durust, hemû tiştên baş û zindî yên cîhanê. Xwediyê Zana bi ruhê bibereket û Ameşa Spentayan, nemirên pîroz ên ku bi wî re ji nêz ve girêdayî ne, afirandina baş diafirîne, didomîne û li dijî êrîşa ruhê wêranker diparêze. Di hin têgihiştinan de ruhê bibereket bi nemirên pîroz re ji nêz ve têkildar e an çavkaniya wan e; ruhê bibereket û nemirên pîroz bi hev re rêyên ku Xwediyê Zana bi wan kar dike ne. Bi vî awayî ruhê bibereket di domandin û parastina afirandina baş de roleke berdewam digire; ew ne bi tenê wê derdixe holê, lê didomîne û berevaniyê jê dike. Ev rola ruhê afirandina baş aliyê berdewam û domandina jiyanê yê Spenta Mainyû vedibêje: ruhê bibereket ê ku ne bi tenê diafirîne, lê cîhana başî û jiyanê diparêze û didomîne. Spenta Mainyû, wek ruhê afirandina baş, bi tevahiya cîhana başiyê ve girêdayî ye; ruhê bibereket û pîroz ê ku afirandina baş bi wî tê derxistin holê, domandin û parastin li dijî xerabiyê, di têkoşîna mezin de ku li gor dîtina zerdeştî dê bi serkeftina başiyê bi dawî bibe.
Sembolîzm û wate
Spenta Mainyû berî her tiştî ruhê bibereket û afirîner ê başiyê temsîl dike: hêza pîroz û afirîner a ku Xwediyê Zana bi wê jiyan, başî û afirandina baş derdixe holê. Wek ruhê afirîner ew dîtina zerdeştî ya afirandinê wek xebata ruhê bibereket û pîroz û çavkaniya hemû tiştên baş û zindî temsîl dike.
Spenta Mainyû her wiha dijberiya mezin a başî û xerabiyê temsîl dike: ruhê bibereket li hember ruhê wêranker û hilbijartina bingehîn a exlaqî di navbera wan de, hilbijartina başî, jiyan û rastiyê li ser xerabî, mirin û derewê. Di vê yekê de ew dilê dîtina exlaqî ya zerdeştî û mînaka hilbijartina rast a ku li ber her kesî tê danîn temsîl dike. Wek ruhê afirandina baş jî ew derxistina holê, domandin û berevaniya cîhana başiyê temsîl dike. Di van hemûyan de Spenta Mainyû di nav têgehên herî kûr û navendî yên kevneşopiya olî ya îranî de ye; ew ruhê afirîner ê başiyê, dijberiya başî û xerabiyê, mînaka hilbijartina rast û ruhê afirandina baş temsîl dike. Ew ruhê bibereket û pîroz e, ruhê afirîner ê Xwediyê Zana û mînaka hilbijartina başiyê, ku di kevneşopiyê de bi Ahûra Mazda bixwe re ji nêz ve yek tê dîtin; yek ji prensîbên herî kûr ên mîrata olî ya ku Kurd bi mîratgirên din ên kevneşopiya îranî re parve dikin. Nîşana bi bask a baweriyê, Feraveher, û tevahiya dîtina afirandina baş bi ruhê bibereket û afirîner ve girêdayî ne.
Spenta Mainyû û Kurd
Spenta Mainyû, wek têgehên din ên kevneşopiya zerdeştî, aîdî mîrata hevpar a kevnar a olî û mîtolojîk a gelên îranî ye. Kurd, wek gelekî îranî, vê kevneşopiyê bi Farisan û gelên din ên cîhana îranî re parve dikin. Dîtina ruhê afirîner ê başiyê û têkoşîna exlaqî ya başî û xerabiyê beşek ji mîrata kûr a tevahiya herêmê ye.
Ji bo Kurdan mîrata olî ya kevnar a îranî, di nav wê de dîtina zerdeştî ya ruhê bibereket û afirîner û têkoşîna mezin a başî û xerabiyê, beşek ji paşxaneya kûr a cîhana wan a çandî û ruhî ye. Ramanên kûr ên ku Spenta Mainyû temsîl dike, ruhê afirîner ê başiyê, dijberiya başî û xerabiyê û hilbijartina exlaqî ya di navbera wan de, beşên mîrata fireh a exlaqî û olî ya ku di cîhana îranî de tê parvekirin in; ramanên ku dengvedana wan herî kûr û mayînde ye. Têgihiştina Spenta Mainyû wek beşek ji vê mîrata hevpar a îranî û zerdeştî, li şûna têgeheke bi tenê kurdî, rastgo û durust e; ew aîdî kevneşopiya hevpar a kevnar a olî ya gelên îranî ye. Kurd, wek gelekî îranî ku di vê cîhanê de rehên wan kevnar in, li kêleka mîratgirên din ên kevneşopiya îranî di vê mîrata ku ruhê bibereket û afirîner beşek ji wê ye de hevpar in. Ji ber vê yekê, dema em Spenta Mainyû didin nasîn, em têgehekê ji mîrata hevpar a kevnar a îranî didin nasîn ku Kurd mîratgirên wê ne: ruhê bibereket û afirîner ê başiyê yê ku di nav prensîbên herî kûr ên dîtina olî ya ku di bin bingeha kevneşopiyên herêmê de ye de ye. Dîtina ruhê afirîner ê başiyê û hilbijartina exlaqî ya di navbera başî û xerabiyê de mîrateke bi girîngiya gerdûnî û mayînde ye.
Nîqaş û têgihiştinên şaş
Ma Spenta Mainyû heman Ahûra Mazda ye an heyîneke cuda ye? Ev pirseke nazik e ku gelek li ser hatiye nîqaşkirin. Di sirûdên herî kevnar de ruhê bibereket ruhê afirîner ê ku Ahûra Mazda bi wî kar dike ye û bi Xwediyê Zana ve ji nêz ve girêdayî ye. Di kevneşopiya paşîn de ruhê bibereket bi Ahûra Mazda bixwe re hat yek dîtin; her du wek yek hatin têgihiştin, bi vî awayî Xwediyê Zana ruhê bibereket e. Di vê têgihiştinê de Spenta Mainyû aliyê afirîner an hebûna Xwediyê Zana bixwe ye, ne xwedayekî serbixwe ye. Hingê dijberî di navbera Ahûra Mazda, wek ruhê bibereket, û ruhê wêranker, Ehrîmen, de ye. Têkiliya rast di dirêjahiya dîroka kevneşopiyê de bi awayên cuda hatiye têgihiştin û mijareke bi kûrahiya teolojîk û nîqaşa zanistî ye.
Ma drama her du ruhan zerdeştiyê dualîst dike, li şûna yekxwedaperestiyê? Ev yek ji pirsên mezin di lêkolîna kevneşopiyê de ye. Zerdeştî Xwedayekî yekane û herî bilind, Ahûra Mazda, çavkaniya hemû başiyan, piştrast dike. Lê her wiha dijberiya kûr a ruhê bibereket û yê wêranker û rastiya têkoşîna di navbera başî û xerabiyê de derdixe holê. Têgihiştinên cuda derketine: hin li ser serweriya bêkêmasî ya Xwedayê yekane disekinin, bi ruhê bibereket wek aliyê wî yê afirîner û ruhê xerab wek dijberekî kêmtir ê ku mehkûmî têkçûnê ye; yên din girîngiyê didin dijberiya her du ruhan. Helwesta rastgo ev e ku kevneşopî serweriya Xwedayê yekane û rastiya têkoşîna exlaqî bi hev re digire, û têkiliya rast a ruhan bi awayên cuda hatiye têgihiştin û hê jî mijara ramana dewlemend a teolojîk e. Ya zelal ev e ku başî serdest e û dê di dawiyê de serbikeve, di Fraşokeretî, nûkirinê, de.
Ma Spenta Mainyû têgeheke taybet a kurdî ye? Na; wek têgehên din ên kevneşopiya zerdeştî, ew aîdî mîrata hevpar a kevnar a olî ya îranî ye. Ev kevneşopiyek e ku Kurd bi Farisan û gelên din ên cîhana îranî re parve dikin, ne têgeheke bi tenê kurdî ye. Kurd, wek gelekî îranî, li kêleka cîranên xwe di vê mîrata fireh û kevnar a ku Spenta Mainyû beşek ji wê ye de hevpar in.
Mijarên têkildar
Ahûra Mazda: Xwediyê Zana, ku bi ruhê bibereket re yek tê dîtin
Ehrîmen: ruhê wêranker, berevajiyê ruhê bibereket
Ameşa Spenta: nemirên pîroz, ku bi ruhê bibereket re ji nêz ve têkildar in
Zerdeşt: pêxemberê ku drama her du ruhan hîn kir
Aşa Vahîşta: nemirê pîroz ê rastiyê, hevkarê ruhê baş
Vohû Manah: nemirê pîroz ê Hişê Baş
Fraşokeretî: serkeftina dawî ya başiyê di nûkirinê de
Feraveher: nîşana bi bask a baweriyê û afirandina baş
Pirsên pir tên pirsîn
Di zerdeştiyê de Spenta Mainyû çi ye?
Spenta Mainyû, bi wateya ruhê bibereket an ruhê pîroz, ruhê afirîner û pîroz ê Ahûra Mazda ye. Xwediyê Zana bi wî jiyan û başiyê diafirîne û di cîhanê de kar dike. Ew wek aliyek an heyîneke ji Xwediyê Zana bixwe derketî tê têgihiştin. Ew berî her tiştî bi dijberiya xwe ya ruhê wêranker an xerab, Ehrîmen, tê pênasekirin, di drama mezin a her du ruhan de ku di bingeha dîtina exlaqî ya zerdeştî ya cîhanê de ye.
Navê Spenta Mainyû çi tê wateyê?
Nav spenta, bi wateya bibereket, pîroz an sûdbexş, bi mainyu, bi wateya ruh, hiş an zihniyet, re dike yek. Bi vî awayî ruhê bibereket, ruhê pîroz an zihniyeta sûdbexş tê wateyê. Peyva mainyu wateya helwest an awayekî hebûnê hildigire; ji ber vê yekê ruhê bibereket zihniyeta baş û afirîner a ku başî û jiyan bi wê derdikevin holê ye, li hember zihniyeta wêranker a ruhê xerab.
Drama her du ruhan çi ye?
Di parçeyeke navdar a Gathayan, sirûdên herî kevnar, de pêxember Zerdeşt behsa du ruhên destpêkê, yê bibereket û yê wêranker, dike. Di destpêka hebûnê de her yekî hilbijartineke bingehîn kir: ruhê bibereket başî, jiyan û rastî hilbijart, û ruhê wêranker xerabî, mirin û derew hilbijart. Ruhê bibereket ruhê wêranker wek berevajiyê xwe yê bi temamî dijber ragihîne. Ev drama dîtina kûr a zerdeştî ya dijberiya başî û xerabiyê di bingeha cîhanê de vedibêje.
Ma Spenta Mainyû heman Ahûra Mazda ye?
Ev pirseke nazik e ku gelek li ser hatiye nîqaşkirin. Di sirûdên herî kevnar de ruhê bibereket ruhê afirîner ê ku Ahûra Mazda bi wî kar dike ye û bi wî ve ji nêz ve girêdayî ye. Di kevneşopiya paşîn de ruhê bibereket bi Ahûra Mazda bixwe re hat yek dîtin; her du wek yek hatin têgihiştin. Di vê têgihiştinê de Spenta Mainyû aliyê afirîner an hebûna Xwediyê Zana bixwe ye, ne xwedayekî serbixwe ye, û dijberî di navbera Ahûra Mazda, wek ruhê bibereket, û ruhê wêranker Ehrîmen de ye.
Spenta Mainyû çawa bi jiyana exlaqî re têkildar e?
Hilbijartina destpêkê ya her du ruhan, hilbijartina başiyê ya ruhê bibereket û hilbijartina xerabiyê ya ruhê wêranker, mînak û nimûneya bingehîn a hilbijartina ku ji her kesî tê xwestin ku di navbera başî û xerabiyê de bike ye. Bi vê wateyê Spenta Mainyû mînaka hilbijartina rast e: hilbijartina başî, jiyan û rastiyê. Dîtina zerdeştî girîngiyeke mezin dide vê hilbijartina azad a exlaqî, ku her kes bi wê xwe bi ruhê bibereket û başiyê re an bi ruhê wêranker û xerabiyê re dike yek.
Ma Spenta Mainyû têgeheke kurdî ye?
Spenta Mainyû aîdî mîrata hevpar a kevnar a olî ya zerdeştî û îranî ye; kevneşopiyek ku Kurd bi Farisan û gelên din ên cîhana îranî re parve dikin, ne têgeheke bi tenê kurdî ye. Kurd, wek gelekî îranî ku di vê cîhanê de rehên wan kevnar in, li kêleka cîranên xwe di vê mîrata ku ruhê bibereket û afirîner beşek ji wê ye de hevpar in. Dîtina ruhê afirîner ê başiyê û têkoşîna exlaqî ya ku ew temsîl dike xwedî girîngiyeke gerdûnî û mayînde ye.
Çavkanî û xwendina bêtir
Spenta Mainyû - Ansîklopediya Brîtanîka
Spenta Mainyû û her du ruh - nêrîna giştî
Ameşa Spenta û Spenta Mainyû - Ansîklopediya Cîhana Nû
Gatha û her du ruh (Yasna 30) - avesta.org
Kurdish-History.com: Ahûra Mazda