Mitanni was een belangrijk koninkrijk van de Late Bronstijd aan de bovenloop van de Khabur. Brieven, verdragen en opgravingen tonen zijn macht, met open vragen over taal, gebied en latere afstamming.
Een rijk met verschillende namen
Mitanni, ook Mittani, wordt daarnaast Hanigalbat en Naharina genoemd. Von Dassows abstract plaatst de vorming aan de boven-Khabur in de late zestiende eeuw v.Chr., onder vooral Hurritischsprekende bevolkingen met immigranten van voorbij de Zagros. In de vijftiende eeuw verwierf het een rijk over Noord-Mesopotamië, Syrië en Oost-Anatolië, als concurrent van Egypte. [1] Wisselende machtsgebieden zijn geen vaste moderne landsgrenzen.
Diplomatie in Amarna-brieven
In EA 17 noemt Tushratta Amenhotep III zijn diplomatieke broer, herinnert aan het huwelijk van zijn zus Kelu-Heba aan het Egyptische hof en vraagt om vriendschap en gezantenuitwisseling. Hij beschrijft de crisis na Artashumara’s moord en claimt een overwinning op vijanden uit Hatti. Geschenken omvatten strijdwagens, paarden, sieraden en gevangengenomen dienaren. [2] Dit is koninklijke zelfpresentatie, geen onafhankelijk oorlogsverslag of moderne nationaliteit van een koningin.
Taal en dynastie
Hurritisch, Akkadisch diplomatiek schrift en Indo-Arische elementen zijn verschillende soorten bewijs. EA 17 is Akkadisch. [2] Von Dassow bespreekt de toegeschreven rol van Indo-Arische sprekers en strijdwagens, zonder volkstelling of uniforme etnische heerserskaste vast te stellen. [1] Windfuhr onderscheidt Hurro-Urartisch van Indo-Europese talen en waarschuwt tegen genetische tabellen als taalstambomen. Koerdisch is Iraans; grammaticale of geografische naamgelijkenis maakt Hurritisch geen oud Koerdisch. [6]
Verdragen en geleidelijk machtsverlies
De Hettitische catalogus onderscheidt de Suppiluliuma–Shattiwaza-teksten, CTH 51–52, met Akkadische en Hettitische getuigen. [3] Later claimt Adad-nirari I dat hij Shattuara gevangen nam, onder ede terugstuurde en tribuut ontving. Diens zoon Wasashatta verschijnt als opstandeling die Hettitische hulp zocht. [4] Deze Assyrische koningsstem toont waarom één vast gedateerde vernietiging rond 1300 v.Chr. het verval te eenvoudig voorstelt.
Kemune en een later archief
Qasim, Puljiz en Pfälzners gezamenlijke team onderzocht Kemune in januari–februari 2022 na daling van het Mosul-stuwmeer. Het universiteitsbericht identificeert de stad voorzichtig als Zakhiku. Naast het in 2018 gedocumenteerde paleis kwamen versterkingen, een opslaggebouw en industriecomplex vrij. Vijf potten bevatten ruim 100 Midden-Assyrische tabletten van na de vernietiging van de Mitanni-gebouwen. Folie en grind beschermden de resten voor hernieuwde overstroming. [5] Het archief is geen vanzelfsprekende Mitanni-koningscorrespondentie.
Regionaal erfgoed en afstamming
Mitanni behoort tot de geschiedenis van plaatsen waar nu Koerden en andere gemeenschappen wonen. Dat verband vraagt geen ononderbroken nationale dynastie. Windfuhr benadrukt complexe relaties tussen taal, etniciteit, cultuur en genetische groepen. [6] Deze bronnen bewijzen geen vaste Hurritische percentages van Koerdische clannamen, exclusieve genetische afstamming of gedocumenteerde lijn van Mitanni-goden naar huidige religies. Vondstcontext, teksten en historische taalkunde bieden meer houvast dan gelijkenis alleen.
Bronnen en verder lezen
- Eva von Dassow, “Mittani and Its Empire”, The Oxford History of the Ancient Near East III (2022), pp. 455–528, DOI 10.1093/oso/9780190687601.003.0029; published chapter abstract consulted.
- Amarna letter EA 17, BM 29792, lines 1–54; K. C. Hanson, transliteration and adapted translation after Mercer and Moran, with source notes.
- Hethitologie Portal Mainz, Catalogue of Hittite Texts, CTH 51–52: paired Suppiluliuma–Shattiwaza treaties and language witnesses.
- Adad-narari I 03, RIMA 1 A.0.76.3, especially lines 4–34; A. Kirk Grayson (1987), digital edition adapted by Jamie Novotny and Nathan Morello, ORACC/RIAo.
- University of Freiburg, “A 3400-year-old city emerges from the Tigris River”, 30 May 2022; joint excavation report, building phases, later tablet archive and conservation.
- Gernot L. Windfuhr, “Iran vii. Non-Iranian Languages (1): Overview”, Encyclopaedia Iranica XIII/4 (2006; updated 2018), pp. 377–386; language classification and cautions on genes, languages and ethnicity.