Inleiding
Silvan, bij Koerden bekend als Farqîn en in de middeleeuwse wereld als Mayyafariqin, is vandaag een bescheiden districtsstad in de provincie Diyarbakir. Duizend jaar geleden was zij echter een koninklijke hoofdstad: de zetel van de Marwaniden, de Koerdische dynastie die Diyar Bakr bestuurde in de bloeitijd die soms het Koerdische Intermezzo wordt genoemd.
Dit is het vierde deel van onze geografische reeks over Groot-Koerdistan. Het sluit direct aan op ons portret van Diyarbakir (Amed): de Marwaniden bestuurden beide steden en Mayyafariqin was hun kroonjuweel. Wie in Silvan staat, staat in het centrum van een van de eerste grote Koerdische staten.
Kerngegevens
Gangbare naam: Silvan
Koerdische naam: Farqîn
Historische namen: Mayyafariqin (Arabisch); Martyropolis (Grieks); Np’rkert (Armeens); Mayperqiṭ (Syrisch)
Regio: Bakur (Noord-Koerdistan)
Provincie: Provincie Diyarbakir, Turkije
Bevolking van het district: Ongeveer 86.000 (2022); het district wordt bewoond door Koerden
Beroemd als: Hoofdstad van de Koerdische Marwanidendynastie (10e–11e eeuw)
Nabije bezienswaardigheid: De Malabadibrug, waarvan de naam in het Koerdisch “huis van Badh” betekent
Bekend om: Het Marwanidische en Artuqidische erfgoed en het diepe laatantieke christelijke verleden als Martyropolis
Inhoud
Oorsprong: Martyropolis, de stad van de martelaren
Neergang: Seltsjoeken, Artuqiden en Ajjoebiden
Tijdlijn van belangrijke gebeurtenissen
Oorsprong: Martyropolis, de stad van de martelaren
Lang voordat zij een Koerdische hoofdstad was, was de plaats een versterkte laatantieke stad aan de Romeins-Perzische grens. De Grieken kenden haar als Martyropolis, de “stad van de martelaren”. Die naam hangt samen met bisschop Marutha van Mayyafariqin, een beroemde geleerde, arts en diplomaat die als Byzantijns gezant aan het Sassanidische hof diende. Hij verzamelde er relieken van christenen die waren gedood tijdens de vervolgingen onder de Perzische koning Shapur II. De stad was een belangrijk vroeg centrum van de Syrisch-christelijke wereld.
Sommige onderzoekers hebben Silvan ook aangewezen als mogelijke locatie van Tigranakert, de stad die de Armeense koning Tigranes de Grote in de eerste eeuw v.Chr. stichtte. Door de concurrerende kandidaat Arzan en het ontbreken van doorslaggevend bewijs blijft deze identificatie echter betwist.
De Marwanidische hoofdstad
De bloeitijd begon in 983, toen Badh ibn Dustak, een Koerdisch stamhoofd uit de Humaydi-stammenbond, in de bronnen herinnerd als voormalige herder die krijgsheer werd, Mayyafariqin innam tijdens de chaos na de dood van de Boejidische heerser Adud al-Dawla. Vanuit deze basis bouwden zijn opvolgers het Marwanidische emiraat op, dat op zijn hoogtepunt Mayyafariqin, Amid (Diyarbakir), Cizre, Akhlat en een groot deel van de Jazira beheerste.
Onder de lange regering van Nasr al-Dawla Ahmad (1011–1061) werd Mayyafariqin een bloeiende hofstad, beroemd om haar bouwwerken, bibliotheken en bescherming van geleerden en dichters. Ongeveer een eeuw lang was zij een hoofdstad van Koerdische macht. Wij vertellen het volledige dynastieke verhaal in ons afzonderlijke artikel over de Marwanidendynastie.
Een centrum van geleerdheid
Het prestige van Mayyafariqin overleefde de dynastie in het geschreven woord. De lokale historicus Ibn al-Azraq al-Fariqi, in de vroege 12e eeuw in de stad geboren, schreef de Tarikh Mayyafariqin wa-Amid, de “Geschiedenis van Mayyafariqin en Amid”. Deze uitvoerige kroniek blijft een van de allerbelangrijkste bronnen voor de geschiedenis van de Marwaniden en de middeleeuwse Koerdische wereld. Zonder zijn werk zou veel van deze periode voor ons verloren zijn.
Neergang: Seltsjoeken, Artuqiden en Ajjoebiden
De Marwanidische onafhankelijkheid eindigde in de jaren 1080, toen de Seltsjoekse sultan Malik-Shah I Mayyafariqin innam. Rond 1085 was de dynastie ten einde; haar laatste vorst behield alleen Cizre. De Artuqiden volgden en hun heerser bouwde rond 1157 de Grote Moskee van Silvan, een monumentaal gebouw met een rijk uitgewerkt portaal waarvan de vorm mogelijk een eerdere kerk ter plaatse weerspiegelt. De Ajjoebiden en vervolgens het Mongoolse Il-kanaat beheersten de stad, waarna Mayyafariqin geleidelijk van hoofdstad tot provinciecentrum terugviel.
Het moderne Silvan / Farqîn
Onder de Ottomanen en de Turkse Republiek bleef de stad een districtscentrum. Veel inwoners verkiezen nog de oudere naam Farqîn. Zoals veel van het Koerdische zuidoosten raakte Silvan betrokken bij het hernieuwde Koerdisch-Turkse conflict, met ernstige confrontaties en avondklokken in 2015. Vandaag is het een door Koerden bewoond district van ongeveer 86.000 mensen. De middeleeuwse grandeur is teruggebracht tot enkele monumenten en de grote brug die nog de naam van de dynastiestichter draagt.
Tijdlijn van belangrijke gebeurtenissen
Late oudheid — Versterkte grensstad, bekend als Martyropolis.
ca. 410 — Bisschop Marutha is actief; de stad is een Syrisch-christelijk centrum.
983 — Badh ibn Dustak neemt Mayyafariqin in en vestigt Marwanidisch bestuur.
1011–1061 — Bloeitijd onder Nasr al-Dawla Ahmad.
ca. 1085 — De Seltsjoeken nemen de hoofdstad in; de Marwanidendynastie eindigt.
ca. 1157 — De Artuqiden bouwen de Grote Moskee van Silvan.
1260 — De stad komt onder het Mongoolse Il-kanaat en raakt in verval.
2015 — Confrontaties en avondklokken tijdens het hernieuwde Koerdisch-Turkse conflict.
Debatten en controverses
Twee kwesties vragen om eerlijkheid. Eerst de antieke identiteit: de populaire claim dat Silvan het Armeense Tigranakert is, is slechts een van verschillende wetenschappelijke voorstellen, zonder doorslaggevend bewijs. Daarnaast de gelaagde bevolking: als Martyropolis was de stad een groot christelijk centrum en in het ruimere district woonden Armeniërs en Assyriërs wier gemeenschappen tijdens de genocide van 1915 werden vernietigd of verdreven, lang voordat het huidige district met Koerdische meerderheid vorm kreeg. De Marwaniden zelf worden in middeleeuwse bronnen en modern onderzoek duidelijk als Koerdische dynastie aangeduid, maar hun rijk was multi-etnisch en zij schreven en sloegen munten in het Arabisch. Deze feiten samen erkennen is eerlijker dan de stad tot één verhaal te reduceren.
Nalatenschap en betekenis
Wie vandaag door Silvan reist, kan gemakkelijk voorbijgaan aan wat zij ooit was. Toch is haar belang voor de Koerdische geschiedenis moeilijk te overschatten: Mayyafariqin was een Koerdische koninklijke hoofdstad toen weinig volken in de regio een eigen staat hadden en bracht in Ibn al-Azraq een van de eerste grote historici van de Koerdische wereld voort. De nabije Malabadibrug, “het huis van Badh”, draagt nog stilzwijgend de naam van de herder die koning werd.
Verwante plaatsen en onderwerpen
De Marwanidendynastie: het volledige verhaal van het Koerdische koninkrijk waarvan dit de hoofdstad was. Diyarbakir (Amed), de andere grote stad van de Marwaniden. Cizre en het emiraat Botan, het laatste toevluchtsoord van de dynastie. Hasankeyf, stroomafwaarts aan de Tigris. Bitlis en de bredere wereld van de Koerdische emiraten.
Veelgestelde vragen
Waar ligt Silvan?
Silvan (Koerdisch Farqîn, historisch Mayyafariqin) is een districtsstad ten noordoosten van Diyarbakir, in de provincie Diyarbakir, in het Koerdische zuidoosten van Turkije: de streek die Koerden Bakur noemen.
Waarom is Silvan belangrijk voor de Koerdische geschiedenis?
Het was de hoofdstad van de Marwaniden, een Koerdische dynastie die Diyar Bakr van de late 10e tot de late 11e eeuw bestuurde. Mayyafariqin was hun koninklijke zetel en het hoogtepunt van een van de eerste grote Koerdische staten.
Wat betekent “Malabadi”?
De Malabadibrug bij Silvan ontleent haar naam aan Badh ibn Dustak, de stichter van de Marwaniden. Malabadi betekent in het Koerdisch ongeveer “huis van Badh”.
Is Silvan het oude Tigranakert?
Sommige onderzoekers identificeren Silvan met de Armeense stad Tigranakert, maar Arzan is een concurrerende kandidaat en het bewijs is niet sluitend. De identificatie blijft dus betwist.
Bronnen en verdere lectuur
De Marwanidendynastie — Kurdish-History.com
Marwanidendynastie (Diyar Bakr) — Wikipedia
Silvan, Diyarbakır — encyclopedie Wikipedia