Inleiding
Sinjar (Koerdisch: Şingal, ook Shingal) is een stad en district in Noordwest-Irak, aan de voet van het Sinjargebergte nabij de Syrische grens. Het is het historische thuisland van de jezidi’s, een Koerdischtalige religieuze minderheid, en is tegenwoordig vooral bekend als de plaats waar de Islamitische Staat (ISIS) in 2014 genocide pleegde. Meer dan een decennium later blijft het een omstreden, slechts gedeeltelijk herbouwd district, waarvan veel inwoners nog steeds ontheemd zijn.
Dit is het nieuwste artikel in onze geografische reeks over steden en plaatsen in de regio: waar ze liggen, wie er de macht heeft, wie er woont en waarom ze van belang zijn voor de Koerdische geschiedenis.
Kerngegevens
Gangbare naam: Sinjar
Koerdische naam: Şingal (Shingal)
Land: Irak — gouvernement Nineveh, noordwesten
Bevolking: District circa 166,000 (volkstelling van 2003); velen zijn nog ontheemd
Inwoners: Historisch een jezidische meerderheid, naast soennitische en sjiitische Arabieren en anderen
Ligging: Aan de voet van het Sinjargebergte, nabij de Syrische grens
Status: Betwist gebied; formeel onder Iraaks federaal gezag
Bekend om: De genocide van ISIS op de jezidi’s in 2014
Inhoud
Tijdlijn van belangrijke gebeurtenissen
Ligging en geografie
Sinjar ligt in het uiterste noordwesten van Irak, in het gouvernement Nineveh, net ten zuiden van de lange kam van het Sinjargebergte en dicht bij de grens met Syrië. De bergen, een door erosie opengebroken anticlinale plooi die ongeveer 100 kilometer van oost naar west loopt en tot circa 1,460 meter reikt, zijn heilig voor de jezidi’s en hebben door de geschiedenis heen in tijden van gevaar als toevluchtsoord gediend. Het district ligt op de droge vlakten van Boven-Mesopotamië, tussen Mosul in het oosten en de Syrische Jazira in het westen. Daardoor is het een strategisch kruispunt en een brug tussen de Koerdische gebieden van Irak en Syrië.
Inwoners en bevolking
Het district Sinjar telde ongeveer 166,000 inwoners bij de volkstelling van 2003. Historisch vormden jezidi’s er de meerderheid, naast soennitisch- en sjiitisch-Arabische gemeenschappen en, in de ruimere regio, christenen. De jezidi’s zijn een oude Koerdischtalige religieuze gemeenschap, wier geloof put uit zeer oude tradities van de regio. Na 2014 werd de bevolkingssamenstelling ontwricht: tienduizenden vluchtten, grote aantallen mensen werden vermoord of tot slaaf gemaakt en jaren later waren nog circa 200,000 jezidi’s ontheemd, velen in kampen in de Koerdische Regio van Irak. De terugkeer verloopt langzaam en is onvolledig, waardoor de huidige bevolking van het district veel kleiner is dan voorheen.
Geschiedenis
Sinjar is al millennia bewoond en wordt van oudsher verbonden met de jezidi’s, die de omliggende bergen als heilig beschouwen. Door de eeuwen heen werd de gemeenschap onder verschillende machthebbers herhaaldelijk vervolgd. De moderne stad groeide uit tot het centrum van het jezidische kerngebied in Irak. Van 2003 tot 2014 werd Sinjar bestuurd binnen de invloedssfeer van de Koerdische Regionale Regering (KRG) en woonden er jezidi’s, christenen en moslims naast elkaar. Die orde stortte in de zomer van 2014 in.
De genocide van 2014
In augustus 2014 trok ISIS Sinjar binnen terwijl de Koerdische peshmerga zich terugtrokken en de grotendeels ongewapende jezidische bevolking onbeschermd achterbleef. De strijders voerden een systematische campagne uit die de Verenigde Naties en veel regeringen als genocide hebben erkend: duizenden jezidische mannen werden vermoord en duizenden vrouwen en kinderen ontvoerd en tot slaaf gemaakt. Tienduizenden vluchtten de berg Sinjar op, waar zij zonder voedsel of water werden belegerd. Dit leidde tot internationale luchtaanvallen en een dringende reddingsoperatie. Velen werden gered via corridors die met hulp van Syrisch-Koerdische strijders waren geopend. Door de omvang van het verlies — duizenden doden, meer dan zesduizend tot slaaf gemaakte mensen en duizenden personen die jaren later nog vermist waren — werd Sinjar het symbool van een van de ernstigste gruweldaden van de eenentwintigste eeuw.
Sinjar vandaag
Sinjar werd in 2015 in fasen op ISIS heroverd. Troepen die verbonden waren aan de Iraakse federale regering namen in 2017 formeel het gezag over het district over. Op papier valt het onder Iraaks federaal bestuur, maar in de praktijk is het een van de zwaarst gemilitariseerde en meest omstreden gebieden van Irak. Er is een lappendeken van gewapende groepen: het Iraakse leger, de Volksmobilisatietroepen (PMF), plaatselijke jezidische eenheden zoals de aan de PKK verbonden YBS en KRG-gezinde troepen zijn er aanwezig of strijden er om invloed. Een ‘Sinjarakkoord’ uit 2020 tussen Bagdad en Erbil moest het gewone bestuur en de veiligheid herstellen, maar de uitvoering is vastgelopen en de wederopbouw verloopt traag. Daardoor blijft een groot deel van het district beschadigd, zijn de voorzieningen beperkt en is een groot deel van de bevolking nog ontheemd.
Tijdlijn van belangrijke gebeurtenissen
Oudheid — Sinjar is een al lang bewoond centrum van het jezidische thuisland.
2003–14 — Sinjar wordt bestuurd binnen de invloedssfeer van de KRG; verschillende gemeenschappen leven er samen.
Aug. 2014 — ISIS verovert Sinjar; de genocide op de jezidi’s begint.
2015 — Koerdische en geallieerde troepen heroveren Sinjar in fasen.
2017 — Iraakse federale troepen nemen het gezag over het district over.
2020 — Bagdad en Erbil ondertekenen het Sinjarakkoord.
2024–26 — Duizenden mensen blijven vermist; terugkeer en wederopbouw blijven beperkt.
Debatten en controverses
Sinjar is op vrijwel elk vlak omstreden. De terugtrekking van de peshmerga in 2014 blijft diep verdelen: veel jezidi’s voelen zich in de steek gelaten, terwijl de KRG stelt dat haar lichtbewapende troepen werden overrompeld. Dat geschil beïnvloedt nog steeds de houding van jezidi’s tegenover Koerdische partijen. De Iraakse staat, de PMF, aan de PKK verbonden jezidische groepen en de KRG strijden om het gezag over het district, elk met eigen medestanders. Buurland Turkije heeft er luchtaanvallen uitgevoerd op aan de PKK verbonden doelen, waarbij soms plaatselijke strijders of burgers omkwamen. Er zijn ook pijnlijke interne spanningen, waaronder gemelde wraakacties tegen sommige soennitische Arabieren die van samenwerking met ISIS worden beschuldigd. Jezidi’s debatteren zelf over identiteit, veiligheid en de vraag of terugkeer naar Sinjar haalbaar of veilig is. Dit overzicht zet deze uiteenlopende perspectieven uiteen zonder de geschillen te beslechten.
Betekenis voor de Koerden
Voor jezidi’s en veel Koerden is Sinjar zowel een plaats van eeuwenlange verbondenheid als van diep trauma: het kerngebied van het jezidische volk en de plaats van een genocide die de wereld te laat erkende. Het is een krachtig symbool geworden van de kwetsbaarheid van minderheden in de regio en van de onopgeloste status van de betwiste gebieden tussen Bagdad en de Koerdische Regio. Het verhaal van Sinjar — overleven op een heilige berg, de strijd tegen ISIS en de lange, onvoltooide weg naar terugkeer — is inmiddels onlosmakelijk verbonden met de moderne Koerdische en jezidische ervaring.
Verwante plaatsen en onderwerpen
Mosul, de nabijgelegen stad die ISIS in 2014 veroverde.
Qamishli en de Syrisch-Koerdische gebieden aan de andere kant van de grens, waarvan de strijders hielpen een ontsnappingscorridor te openen. Ook verwant zijn de bredere jezidische gemeenschap, de betwiste gebieden van Noord-Irak en de strijd tegen ISIS.
Veelgestelde vragen
Waar ligt Sinjar?
Sinjar ligt in Noordwest-Irak, in het gouvernement Nineveh, aan de voet van het Sinjargebergte bij de Syrische grens, tussen Mosul en de Syrische Jazira.
Wie zijn de jezidi’s van Sinjar?
De jezidi’s zijn een oude Koerdischtalige religieuze minderheid die het Sinjargebergte als heilig beschouwt. Sinjar is van oudsher het kerngebied van de jezidische gemeenschap in Irak.
Wat gebeurde er in 2014 in Sinjar?
In augustus 2014 veroverde ISIS Sinjar en pleegde genocide op de jezidi’s: duizenden mannen werden vermoord, duizenden vrouwen en kinderen tot slaaf gemaakt en tienduizenden mensen die naar de berg waren gevlucht belegerd. De Verenigde Naties hebben deze daden als genocide erkend.
Wie heeft nu de macht in Sinjar?
Sinjar valt officieel onder Iraaks federaal gezag, maar blijft sterk omstreden. Het Iraakse leger, de PMF, aan de PKK verbonden jezidische eenheden en KRG-gezinde troepen zijn er allemaal aanwezig. Een akkoord uit 2020 om het bestuur te normaliseren is niet volledig uitgevoerd.
Bronnen en verdere literatuur
Artikel over Sinjar — Wikipedia
De genocide op jezidi’s door de Islamitische Staat — Wikipedia