Mısır’daki yeğeniyle rekabet, kaleler üzerine anlaşmalar ve âlimlerin muhalefeti, İsmail’in 1239–45 yönetiminin sınırlarını açıklar.

Baalbek harabelerinin taş duvar ve merdivenler, sağda sütunlar ve arkada karlı dağlarla siyah beyaz görünümü
Baalbek, 1950; fotoğraf Willem van de Poll, Nationaal Archief, 255-6476. İsmail, 1245’te Dımaşk’ı teslim edince buraya çekildi. Fotoğraf coğrafi bağlamdır; teslimin kaydı değildir. Willem van de Poll / Nationaal Archief · CC0.

Sâlih unvanlı iki hükümdar

Dımaşklı İmâdüddin İsmail ile yeğeni Mısır hükümdarı Necmeddin Eyyûb aynı Sâlih unvanını taşıyordu. Rekabeti anlamak için ayrılmaları gerekir. [2] Salamah’ın tablosu, İsmail’in 1237’de başlayan ilk yönetimini 1239’daki dönüşünden ve 1245’e kadarki ikinci yönetiminden ayırır. [1] Kesintisiz 1237–45 ifadesi aradaki kopuşu gizler. Şehir, kişi ve hükümdarlık dönemi belirtilmelidir.

1239’da Dımaşk

Kök, İsmail’in Humus melikiyle Dımaşk’ı almasını 27 Eylül 1239’a tarihler. Eyyûb, oğlu Mugīs Fethuddin Ömer’i nâib bırakmıştı; oğlu kalede hapsedildi. [2] Bu değişim sonraki esir ve tanınma görüşmelerini açıklar. Dımaşk, Kahire ve Humus aynı hanedan içinde ayrı güç merkezleriydi. Bu somut iktidar değişimi sonraki müzakerelerin bağlamını oluşturur.

Safed ve ittifak

Gülsoy, Eyyûb’a karşı müttefik arayan İsmail’in Safed’i 1240’ta Templier şövalyelerine iade ettiğini anlatır. Yeniden inşa, Dımaşk–Akkâ yolundaki askerî ve ekonomik önemini artırdı. [3] Diplomatik taviz stratejik bir yeri etkiliyordu. Kesin Müslüman ve Hristiyan kampları bütün ittifakları açıklamaz; dinler arası işbirliği içeride muhalefetle karşılaşabiliyordu.

Âlimlerin muhalefeti

Kılıç’a göre Emeviyye Camii hatibi İzzeddin İbn Abdüsselâm İsmail’in adını hutbeden çıkardı ve hapsedildi. İbnü’l-Hâcib onu destekleyerek aynı hapse girdi. Halk baskısı, önce evde kalma emriyle serbest bırakılmalarına katkı yaptı. [4] Bu olay bütün âlim ve sakinlerin aynı fikirde olduğunu göstermez. Dinî otorite ile yönetim arasında himaye kadar zorlama da vardı.

Yenilgi ve teslim

Eyyûb’un kuvvetleri ve Hârizmli müttefikleri Ekim 1244’te Gazze yakınında Suriyeli Eyyûbî ve Frank koalisyonunu yendi. Ertesi yıl Dımaşk kuşatıldı. [2] Hureysât, Muînüddin Hasan b. Hameviyye’yi ve altı aylık kuşatmayı belirtir. [5] İsmail Ekim 1245’te görüşmelerle şehri teslim edip Baalbek’e çekildi. [2] Yönetimini bu çatışmada kaybetti; Dımaşk’ın bir Moğol fethiyle değil.

Mücadele sürdü

Hârizmliler sonra İsmail’in tarafına geçti; Kerekli Nâsır Dâvûd da katıldı. Dımaşk’ı geri alma girişimi başarısız oldu; İsmail yenilgiden sonra Halep’e kaçtı. [2] İttifaklar kalıcı ya da yalnız din ve hanedanla belirlenmiş değildi. Tarihli anlaşma ve dönüşler siyaseti açıklar. Bir hükümdarlığın sonu kendiliğinden ölüm tarihi sayılmamalıdır.

Kaynaklar ve ek okumalar

  1. Salah Adalaziz Salamah, Medina in the Ayyubid Period and the Shia Influence upon It (PhD, University of Leeds, 2008), Appendix 4, p. 306: separate Damascus reigns.
  2. Bahattin Kök, “el-Melikü’s-Sâlih, Eyyûb”, TDV İslâm Ansiklopedisi (2004): rivalry, 1239, 1244–45 and subsequent realignment.
  3. Ersin Gülsoy, “Safed”, TDV İslâm Ansiklopedisi (2008): transfer to the Templars in 1240 and rebuilding.
  4. Hulusi Kılıç, “İbnü’l-Hâcib”, TDV İslâm Ansiklopedisi (2000): the 1240 dispute, imprisonment and release.
  5. Muhammed Abdülkadir Hureysat, “Benî Hameviyye”, TDV İslâm Ansiklopedisi (1992): Muin al-Din Hasan and the siege of Damascus.