Şêx Mend veya Mand Paşa, Şemsanî şeyh soyu ve yılanlarla ilişkilendirilen saygın bir Êzidî figürüdür. Yapı araştırmaları ve yeniden inşa raporları belirsiz Ortaçağ yaşamöyküsünü tamamlar.

Laleş ana tapınak avlusuna açılan oyma taş kapı; büyük bir ağaç ve yeşil yaprakların gölgesinde
Laleş ana tapınak avlusu girişi, Levi Clancy, 9 Eylül 2017. Hac bağlamıdır; Gedala’daki Mend tapınağı veya azizin portresi değildir. Levi Clancy · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons. Resized.

Aile ve kutsal soy

Birgül Açıkyıldız-Şengül’ün envanteri Mend’i Şemsanî alt grubuna yerleştirir; Şeyh Fahreddin’in oğlu ve Xatûna Feqra’nın kardeşi olarak tanıtır. [1] Bu ilişkiler dinî hafıza ve kalıtsal şeyh aileleriyle ilgilidir. Kutsal kimlik, saygın soy ve modern biyografik tarih aynı bilgi türü değildir.

Belirsiz kronoloji

Envanter, Antakya ve Halep çevresinde Eyyûbîlere hizmet eden Kürt emir anlatısını Şeref Han Bitlisî’ye dayandırır. Suriye’de XIII. yüzyıla ilişkin geleneği aktarırken aziz ve Bozan yapısı için XIV. yüzyılı önerir. [1] Bu, kesin kronoloji vermez. Selahaddin’in Hakkâriye alayını komuta ettiği veya belgeli biçimde “Kürtlerin emiri” atandığı iddiaları adı ve tarihi belirli kaynak ister.

Kara yılanın anlamları

Peter Nicolaus, Hawerîleri din değiştirmekten alıkoyan dönüşüm hikâyesi dahil, Mend ile kara yılan bağını kaydeder. Şeyh ailelerine atfedilen yılan ve yılan sokması üzerindeki güçleri tartışır. [2] Bunlar dinî anlatı ve inançlardır; kanıtlanmış bağışıklık veya tıbbî etki değildir. Araştırma yılanın çelişkili anlamlarını da gösterir.

Birbirinden ayrı ziyaretgâhlar

Bozan’da Şeyh Adi yapısının yanındaki küçük dikdörtgen türbe, içte beşik tonoz ve dışta düz çatıyla tanımlanır. [1] Laleş ve Şengal ayrı yerlerdir. Nicolaus 2003’te aramasına rağmen Mend’in Laleş ziyaretgâhı yanındaki yılan dolu mağara söylentisini doğrulayamadı. [2] Bir yapının adı mezarı, kuruluş tarihini veya farklı raporların aynı yeri anlattığını kanıtlamaz. Bozan yapısı yaklaşık 3,3 × 2,7 metredir. [1]

Jedaly’de belgelenen yıkım

RASHID International, Yazda ve EAMENA’nın 2019 raporu Şengal’deki Jedaly alanını inceler. Yazda topluluk anlatısını sunar; EAMENA uydu görüntülerini karşılaştırır. Bildirilen yıkım günü 24 Ağustos 2014’tür. Ekim 2013, Ağustos 2014 ve Kasım 2015 görüntüleri sivri çatılı ziyaretgâhın kaybolmasını ve bitişik yapının değişmesini gösterir. [3] Bildirilen gün ile gözlem tarihleri ayrılmalıdır.

2021’de yeniden açılış

Nadia’s Initiative, 13 Nisan 2021’de Gedala’daki yeniden yapılan Mend tapınağının Êzidî yılbaşından önce açıldığını duyurdu. Din görevlileri ve sakinler kutsama törenine katıldı. İbadet alanı ve sıhhî tesisler Nabu NGO ortaklığı ve ALIPH finansmanıyla yapıldı. [4] Bu, toplumsal kullanımın dönüşünü belgeler; bütün Ortaçağ anlatılarını veya binanın bugünkü durumunu doğrulamaz.

Bahzani’deki ayrı ziyaretgâh

2019 incelemesi Mand’ın Bahzani ziyaretgâhını Jedaly’den ayrı ele alır. Bildirilen yıkım günü 15 Ağustos 2014’tür; 2013’te görülen sivri çatılı küçük bina Ekim 2016 görüntülerinde yoktur. Fotoğraflar yeniden yapılan ziyaretgâhı Nisan 2018’de gösterir. [3] Bu, Gedala’nın 2021 açılışından farklı bir yerde, daha önce gerçekleşmiş yeniden yapımdır.

Kaynaklar ve ek okumalar

  1. Birgül Açıkyıldız-Şengül and the Mesopotamia survey team, The Yazidi mausoleums in Bozan, especially the Sheikh Mand Pacha entry; family traditions, architectural description and uncertain dating.
  2. Peter Nicolaus, The Serpent Symbolism in the Yezidi Religious Tradition and the Snake in Yerevan, Iran and the Caucasus 15 (2011), pp. 49–72, especially pp. 54–58; public full text uploaded by the author. DOI: 10.1163/157338411X12870596615359.
  3. RASHID International, Yazda and EAMENA, Destroying the Soul of the Yazidis (2019), pp. 62–65 and 90–91: separate Sheikh Mand sites at Jedaly and Bahzani.
  4. Nadia’s Initiative, Nadia’s Initiative Rehabilitates and Reopens Sheikh Mand Temple, 13 April 2021: Gedala reopening, Nabu NGO and ALIPH funding.