گۆڤاری مێژووی کورد
1586 وتار بە سۆرانی بەردەستە.
فوئاد حسێن، لەدایکبووی 1947، سیاسەتوان و ئەکادیمیستێکی کوردی عێراق لە PUK، لە 2020ەوە وەزیری دەرەوەی عێراق بووە؛ دیپلۆماتێکی پلەبەرزی کورد کە بۆ چەندین ساڵ سەرۆکی دەفتەری جەلال تاڵەبانیش بووە.
وتارەکە بخوێنەوە لەتیف ڕەشید، لەدایکبووی 1944، سیاسەتوانێکی کوردی عێراق لە PUK، لە تشرینی یەکەمی 2022 بوو بە سەرۆککۆماری عێراق؛ سێیەم کوردە کە بەرزترین پۆستی عێراق دەگرێتە دەست و جێگەی بەرهەم ساڵحی گرتەوە.
وتارەکە بخوێنەوە دەنگیر میر محەمەد فیرات (1943-2021)، سیاسەتوانێکی کورد و خەڵکی ڕوها، هاودامەزرێنەری حیزبی AKPی تورکیا و جێگری سەرۆکی حیزبەکە بوو؛ بۆ چەندین ساڵ پلەبەرزترین کورد لە حیزبی فەرمانڕەوای تورکیادا بوو.
وتارەکە بخوێنەوە ئەحمەد تورک، لەدایکبووی 1942، سیاسەتوانێکی کوردی تورکیا و خەڵکی ماردینە کە درێژترین ماوەی خزمەتی هەیە و زۆرترین ڕێزی لێ دەگیرێت لە نێو کەسایەتییە سیاسییە کوردەکانی تورکیادا؛ پەرلەمانتارێک کە لە ڕێگەی چەند حیزبێکەوە کار کردووە و پێنج دەیەی بۆ مافە دیموکراسییەکانی کورد تەرخان کردووە.
وتارەکە بخوێنەوە تۆسینێ ڕەشید شاعیر و کەسایەتییەکی کولتووریی کوردی سووریایە، خەڵکی ناوچەی جەزیرە، کە بەشداریی لە نەریتی ئەدەبی و کولتووریی کوردی لە سووریا و لە دیاسپۆرای کوردیدا کردووە.
وتارەکە بخوێنەوە ئەسکەرێ بۆییک شاعیرێکی کوردی سووریایە لە ناوچەی جەزیرە، کە بەشداریی لە نەریتی ئەدەبیی کوردیی کرمانجی لە سووریادا کردووە ــ بە بەردەوامکردنی میراتی شیعریی جەگەرخوێن و جیهانی ئەدەبیی کوردانی سووریا.
وتارەکە بخوێنەوە عادل قەرەشۆلی (لەدایکبووی 1936)، شاعیری کوردی سووریا کە لە لایپزیگ نیشتەجێیە، بە عەرەبی و ئەڵمانی شیعر دەنووسێت ــ یەکێک لە بەناوبانگترین کەسایەتییە کەلتوورییە عەرەب و کوردەکانی ئەڵمانیا و پردێک لە نێوان ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوا.
وتارەکە بخوێنەوە ییتسحاک مۆردەخای (لەدایکبووی 1944)، ژەنەڕاڵ و سیاسەتمەداری کوردی ئیسرائیل، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل بوو (1996-1999) ــ یەکێک لە بەرزترین پۆستەکان کە لە مێژوودا کەسێکی کوردڕەچەڵەک لە دەوڵەتی ئیسرائیلدا گرتبێتی.
وتارەکە بخوێنەوە تاهیر ئێلچی (1966-2015)، سەرۆکی کۆمەڵەی پارێزەرانی دیاربەکر، لە کاتی بەیاننامەیەکی ڕۆژنامەوانیدا دەربارەی پاراستنی منارەیەکی مێژوویی بە تەقە کوژرا ــ و بوو بە هێمای داکۆکیکردنی یاسایی کورد و هەوڵدان بۆ ئاشتی.
وتارەکە بخوێنەوە عەبدولباسەت سەیدا (لەدایکبووی 1956)، سیاسەتمەدار و ئەکادیمیستی کوردی سووریا، لە ساڵی 2012 سەرکردایەتیی ئەنجومەنی نیشتمانیی سووریای کرد ــ و بوو بە یەکەم کورد کە لە ماوەی شەڕی ناوخۆی سووریادا سەرکردایەتیی دەستەیەکی گەورەی ئۆپۆزسیۆنی سووریا بکات.
وتارەکە بخوێنەوە تۆفی موسیوەند (1943-2021)، داهێنەر و نەشتەرگەری کوردی ئێرانی-کەنەدی لە کرماشان، پەمپی میکانیکیی دڵی داهێنا کە ژیانی هەزاران نەخۆشی دڵی لە سەرانسەری جیهان ڕزگار کردووە ــ یەکێک لە دەستکەوتە زانستییە گەورەکانی کورد.
وتارەکە بخوێنەوە ئەمیر حەسەنپوور (1943-2017)، زانای کوردی ئێرانی-کەنەدی، «نەتەوەخوازی و زمان لە کوردستان»ی نووسی ــ بەرهەمی بنەڕەتیی ئەکادیمی دەربارەی سیاسەتی زمانی کوردی ــ و پێشەنگی توێژینەوەی میدیای کوردی بوو.
وتارەکە بخوێنەوە عەلی ئەشرەف دەروێشیان (1941-2017)، نووسەری کوردی ئێران لە کرماشان، چیرۆکی کورت و ڕۆمانی بۆ داکۆکیکردن لە هەژاران و بێبەشکراوانی کوردستانی ئێران نووسی؛ دەنگێکی گەورەی ئەدەبی کۆمەڵایەتی بە فارسی.
وتارەکە بخوێنەوە نازەند بەگیخانی (لەدایکبووی 1964)، شاعیر و ئەکادیمییەکی کوردی بەریتانیا لە باکوور، بە کوردیی کورمانجی و ئینگلیزی شیعر دەنووسێت و توێژەرێکی پێشەنگی مافەکانی ژنانی کورد و توێژینەوەی جێندەرە.
وتارەکە بخوێنەوە بەختیار عەلی (لەدایکبووی 1966)، ڕۆماننووسێکی کوردی عێراق لە سلێمانی، بە شێوەیەکی بەرفراوان بە گەورەترین ڕۆماننووسی کوردی زیندوو دادەنرێت؛ بەرهەمە حەماسییە سۆرانییەکانی ڕیالیزمی جادویی لە ئاستی نێودەوڵەتیدا وەرگێڕدراون و بە بەرهەمەکانی گارسیا مارکێز بەراورد کراون.
وتارەکە بخوێنەوە بەژان ماتور (لەدایکبووی 1968)، شاعیری کوردی تورکیای خەڵکی مەڕەش، بە تورکی شیعر بە تینێکی ناوازەی ڕۆحانی و سیاسی دەنووسێت؛ یەکێکە لە شاعیرە هاوچەرخەکانی تورکیا کە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا زۆرترین دانپێدانانیان بەدەست هێناوە.
وتارەکە بخوێنەوە فەرهاد پیرباڵ (لەدایکبووی 1961)، ڕۆماننووس و زانای کوردی عێراقیی خەڵکی هەولێر، یەکێکە لە گرنگترین پەخشاننووسە هاوچەرخە کوردەکان؛ ڕۆمان و کورتەچیرۆکەکانی ڕەهەندگەلێکی نوێ دەخەنە ناو ئەدەبی چیرۆکیی کوردیی سۆرانی.
وتارەکە بخوێنەوە عەبدوڵڵا پەشێو (لەدایکبووی 1946)، شاعیری کوردی عێراقیی خەڵکی هەولێر، یەکێکە لە خۆشەویستترین شاعیرە کوردە سۆرانییەکان؛ شیعرە لیریکییەکانی لە خۆشەویستی و ئازادی و تاسەی کوردی گەیشتوونەتە ملیۆنان خوێنەر لە سەرانسەری جیهان.
وتارەکە بخوێنەوە لەیلا زانا (لەدایکبووی 1961)، یەکەم ژنی کورد کە بۆ پەرلەمانی تورکیا هەڵبژێردرا، دوای قسەکردن بە کوردی لە سوێندخواردنەکەیدا بۆ 10 ساڵ زیندانی کرا؛ بوو بە یەکێک لە ناودارترین زیندانییە سیاسییەکانی سەدەی 20.
وتارەکە بخوێنەوە ڤیان دەخیل (لەدایکبووی 1971)، ئەندامی کوردی ئێزدیی پەرلەمانی عێراق، لە 2014 بەهێزترین وتاری مێژووی پەرلەمانی عێراقی پێشکەش کرد؛ بەپاراوانە داوای لە جیهان دەکرد ئێزدییەکان لە جینۆسایدی داعش ڕزگار بکات.
وتارەکە بخوێنەوە جوان حاجۆ (لەدایکبووی 1957)، گۆرانیبێژی کوردی سووریای خەڵکی عەفرین، یەکێکە لە خۆشەویستترین مۆسیقاژەنە کوردە زیندووەکان؛ دەنگێکی بە هێزێکی ناوازە کە بۆ چوار دەیە لەسەر سەکۆکانی سەرانسەری جیهان مۆسیقای کوردی ئەدا کردووە.
وتارەکە بخوێنەوە نیزامەدین ئاریچ (لەدایکبووی 1956)، گۆرانیبێژ و فیلمسازی کوردی تورکیای خەڵکی دێرسیم، بە ئەدای مۆسیقای کوردی لە تورکیا بەربەستەکانی شکاند و کەژێی دەرهێنا؛ یەکێک لە یەکەم فیلمە درێژەکانی تورکیا بە زمانی کوردی.
وتارەکە بخوێنەوە عایشە شان (1938-1996)، ژنە گۆرانیبێژی کوردی تورکیای خەڵکی دێرسیم، یەکێک بوو لە مەزنترین گۆرانیبێژە فۆلکلۆرییە کوردەکانی سەدەی 20؛ بولبولی کوردستان کە دەنگی نەریتی مۆسیقای کوردیی پاراست و بڵاو کردەوە.
وتارەکە بخوێنەوە هونەر سەلیم (لەدایکبووی 1964)، فیلمسازی کوردی عێراقیی خەڵکی دهۆک، ڤۆدکا لیمۆ و فیلمەکانی دیکەی دەرهێنا کە لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ستایش کران و ژیانی کورد لە عێراق و دیاسپۆرایان گەیاندە جەماوەری سینەمای جیهان.
وتارەکە بخوێنەوە