مێژووی ئاشوورییەکان: ئیمپراتۆری، زمان و ناسنامەی نوێ

ئەم مێژووە بازرگانیی کۆن، ئیمپراتۆری، نیشتەجێبوونی دواتر و کۆمەڵگە زیندووەکان دەگرێتەوە.

بازرگانی و ئیمپراتۆری

هایكۆک لە سەردەمی ئاشووریی کۆن، نزیک 2000–1600 پێش زایین، بازرگانانی ئاشور و تۆڕی ئەناتۆلیا دەکۆڵێتەوە. قوماش، قەڵایی، گرێبەست و نامەی خێزان بەڵگەی بازرگانی و یاسا دەدەن. [9] دواتر ئیمپراتۆریی سەدەی هەشت لە ناوەندەکانی ئاشور و نەینەوا و هەولێر فراوانتر بوو. پرۆژەی Empire Builders نامەی پاشا و کاربەدەستان بۆ لێکۆڵینەوەی بەڕێوەبردن پێشکەش دەکات. [1]

ڕووخانی ئیمپراتۆری

کرۆنیکی بابلی گرتنی ئاشور لەلایەن مادەکان لە 614 پێش زایین و پەیمان لەگەڵ نابۆپۆلاسار تۆمار دەکات. لە 612 ماد و بابل نەینەوایان گەمارۆ دا و تاڵان کرد. دەسەڵات لە حەڕان بەردەوام بوو؛ هەوڵی گەڕاندنەوە بە پشتیوانیی میسر لە 609 سەرنەکەوت. [2] ناوی نەتەوەی ئەمڕۆ جێگای ناوی گەلانی کۆن ناگرێتەوە.

نیشتەجێبوون و سریانی

پرۆژەی کتێبخانەی ئاشوربانیپاڵ نیشتەجێبوونی دواتری نەینەوا لە سەردەمە هێلێنیستی و پارتی و ساسانی و شوێنەواری سەرەتای ئیسلام تۆمار دەکات. [3] بیت مەردوثۆ سریانی بە جۆرێکی ئارامیی پەیوەست بە ئەدێسا دەناسێنێت، بە ئەدەبی ئایینی و مێژوویی و زانستی. وەرگێڕانەکانی لە گواستنەوەی زانستی یۆنانی بۆ عەرەبی گرنگ بوون. [10]

زمانی ئەمڕۆ

پرۆژەی کامبریج زاراوە نوێئارامییەکانی مەسیحی و جوولەکە لە عێراق و ئێران و تورکیا بەڵگەدار دەکات. سورێت ناوێکی باوە؛ ئاشوورییە مەسیحییەکان بە ئینگلیزی Assyrianیش دەڵێن. ئاوارەیی و لەدەستدانی زمان گرنگن. [4] ناوی کۆمەڵگە، پۆلی زمان و ڕەچەڵەکی تاکە خێزان هەمان پرسیار نین.

میسیۆن و نەتەوەگەری

بێکەر میسیۆنە ئەمریکییەکانی ئێرانی سەدەی نۆزدە، قوتابخانە و چاکسازیی ئایینی دەکۆڵێتەوە. کۆمەڵگە زانیاریی پەرتووکە پیرۆزەکان و شوێنەوارناسی بۆ هۆشیاریی نەتەوەیی بەکار هێنا. [5] ئەمە بە بانگەشەی دروستکردنی هەڕەمەکیی گەل لەلایەن بەریتانیا کورت ناکرێتەوە.

کۆمەڵگە و میرات

ماڵکۆ گرنگیی سەردانی شوێنە کۆنەکان و هونەر و یادەوەری ڕوون دەکاتەوە. [6] کاسەم و جاکسۆن لە 2017 لەگەڵ 106 بەشدار لە عێراق و دیاسپۆرا کار کردوون: ئاوارەیی، پەراوێزخستن و خێزان هەستی پەیوەستبوون بە شوێن شێوە دەدەن. هەندێک خۆیان بە کلدانی یان سریانی ناساندووە. [7] دەوڵەت و میرات و ناسنامەی نوێ پێویستیان بە لێکجیاکردنەوە هەیە.

سەرچاوەکان و خوێندنەوەی زیاتر

1. Assyrian Empire Builders, ORACC/UCL–LMU project description: eighth-century royal correspondence and administration.
2. Fall of Nineveh Chronicle, BM 21901, years 12–17; primary text in translation adapted from Grayson and Glassner, Livius.
3. Ashurbanipal Library Project, Areas of Nineveh: later occupation and archaeological context.
4. University of Cambridge, North-Eastern Neo-Aramaic Database Project: introduction, recordings and dialect research.
5. Adam H. Becker, Revival and Awakening (2015), University of Chicago Press overview and contents.
6. Helen Malko, The Assyrians of South West Asia: Modern People, Ancient Past, University of Helsinki, community heritage perspective.
7. Niveen Kassem and Mark Jackson, Cultural Trauma and its Impact on the Iraqi Assyrian Experience of Identity, Social Identities 26/3 (2020), 388–402; accepted manuscript, methods and findings.
8. Jl FilpoC, winged figure from Ashurnasirpal II’s palace at Nimrud, 17 February 2022, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.
9. Nancy Highcock, The Old Assyrian Period (ca. 2000–1600 B.C.), Metropolitan Museum of Art, 2017.
10. Beth Mardutho, The Syriac Institute, History of Syriac: origins, literature and translation traditions.