Dîroka Aşûriyan bazirganiya kevn, împaratorî, niştecihiya paşîn û civakên zindî digire nav xwe.

Rolefa kevirî ji Nimrudê: kesayetiyeke rîhdirêj û baskdar li kêleka dareke şêwazkirî çokdayî ye
Kesayetiyeke parêzvan ji qesra Aşurnasirpalê II li Nimrudê, niha li Muzeya Brîtanî; li katalogê nêzî 875–860 BZ. Wêne: Jl FilpoC, 17ê Sibata 2022, CC BY-SA 4.0. Wêneya olî ya kevn e. [8] Photo: Jl FilpoC / Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0.

Ji bazirganî ber bi împaratoriyê

Lêkolîna Highcock li ser serdema Aşûrî ya kevn, nêzî 2000–1600 BZ, bazirganên Aşurê û torên Anatoliyê vedibêje. Qumaş, tin, peyman û nameyên malbatî şahidiya bazirganî û hiqûqê ne. [9] Gelek paşê, împaratoriya sedsala heştê BZ ji Aşur, Nînewa û Erbîlê derbas bû. Projeya Empire Builders nameyên padîşah û karmendan ji bo lêkolîna rêveberiyê pêşkêş dike. [1]

Dawiya împaratoriyê

Kronîka Babîlî girtina Aşurê ji aliyê Medan ve di 614 BZ û paşê hevpeymaniya Nabopolassar tomar dike. Di 612 de Med û Babîlî Nînewa dorpêç û talan kirin. Desthilat li Harranê berdewam bû; hewla vegirtinê bi alîkariya Misrê di 609 de serneket. [2] Ev rêzeşer e; navên neteweyên îroyîn nayên rasterast li şûna gelên kevn danîn.

Niştecihî û nivîsa Suryanî

Projeya Pirtûkxaneya Aşurbanipal niştecihiya paşîn a Nînewayê di serdemên Helenîstîk, Partî û Sasanî û şopên destpêka Îslamê tomar dike. [3] Enstîtuya Beth Mardutho Suryanî wek cureyeke Aramî ya bi Edessayê ve girêdayî û xwedî edebiyata teolojî, dîrok û zanistê nas dike. Wergerên wê di ragihandina zanîna Yewnanî bo Erebî de girîng bûn. [10] Ev dîrokeke guherbar e, ne valahiyeke bê mirov.

Zimanên îroyîn

Projeya Cambridge zaravayên Neo-Aramî yên Mesîhî û Cihûyan li Iraq, Îran û Tirkiyeyê belge dike. Sureth navekî gelemperî ye; Aşûriyên Mesîhî di Îngilîzî de Assyrian jî dibêjin. Koçberî û windabûna zimanê girîng in. [4] Navê civakê, cureya ziman û neseba her malbatê heman pirs nînin.

Mîsyon û neteweperwerî

Becker mîsyonên Amerîkî yên Îrana sedsala nozdehan, dibistan û nûkirina olî vedikole. Civak bi zanîna nivîsên pîroz û arkeolojiyê hişmendiya neteweyî pêş xist. [5] Ev lêkolîna çêbûna nasnameyê ye; wê nikare bi îdiaya ku karbidestên Brîtanî gel ji xwe çêkirine were kurtkirin.

Civak û mîras

Malko girîngiya serdanên cihên kevn, huner û bîranîna Aşûriyan vedibêje. [6] Kassem û Jackson di 2017 de bi 106 kesan li Iraq û diyasporayê xebitîn: koçberî, perawêzxistin û malbat hesta girêdanê şêwe didin. Hin beşdar xwe Keldanî an Suryanî nas kirin. [7] Nasnameya mirovên zindî divê bi gotinên wan were fêmkirin; dewlet, mîras û neteweperwerî têgînên cuda ne.

Çavkanî û xwendina zêdetir

  1. Assyrian Empire Builders, ORACC/UCL–LMU project description: eighth-century royal correspondence and administration.
  2. Fall of Nineveh Chronicle, BM 21901, years 12–17; primary text in translation adapted from Grayson and Glassner, Livius.
  3. Ashurbanipal Library Project, Areas of Nineveh: later occupation and archaeological context.
  4. University of Cambridge, North-Eastern Neo-Aramaic Database Project: introduction, recordings and dialect research.
  5. Adam H. Becker, Revival and Awakening (2015), University of Chicago Press overview and contents.
  6. Helen Malko, The Assyrians of South West Asia: Modern People, Ancient Past, University of Helsinki, community heritage perspective.
  7. Niveen Kassem and Mark Jackson, Cultural Trauma and its Impact on the Iraqi Assyrian Experience of Identity, Social Identities 26/3 (2020), 388–402; accepted manuscript, methods and findings.
  8. Jl FilpoC, winged figure from Ashurnasirpal II’s palace at Nimrud, 17 February 2022, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.
  9. Nancy Highcock, The Old Assyrian Period (ca. 2000–1600 B.C.), Metropolitan Museum of Art, 2017.
  10. Beth Mardutho, The Syriac Institute, History of Syriac: origins, literature and translation traditions.