پێشەکی
مۆرکرن تەعمیدی پیرۆزی ئایینی ئێزدییە، یەکێک لە گرنگترین ڕێوڕەسمەکانی گواستنەوە لە قۆناغێکەوە بۆ قۆناغێکی دیکەی ژیان کە بەهۆیانەوە کەسێک وەک ئەندامی ئایین و کۆمەڵگەی ئێزدی مۆر دەکرێت. بە ئاوی پیرۆزی کانییە پیرۆزەکانی دۆڵی لالش، پێش هەموویان کانیا سپی، کانیی سپی، جێبەجێ دەکرێت؛ ڕێوڕەسمەکە بریتییە لە ڕشتنی سێ جار ئاوی پیرۆز بەسەر سەردا، کە نیشانەی چوونەناوی ئێزدییەکەیە بۆ ئایینەکە و وەک ئەندامێکی کۆمەڵگە و خزمەتکارێکی نەریتی پیرۆز تەرخانی دەکات.
ڕێوڕەسمەکە بە قووڵترین جوگرافیا و گەردوونناسیی پیرۆزی ئایینی ئێزدییەوە بەستراوە، چونکە کانیی سپیی لالش بە سەرچاوەیەکی سەرەتایی و زۆر پیرۆزی ئاو دادەنرێت کە لە تێڕوانینی ئێزدی بۆ خوڵقاندندا ناوەندییە. تەعمیدکرن بە ئاوەکەی پەیوەستبوونە بە ناوەندی پیرۆزی ئایینەکە. ناوی مۆرکرن لە نەریتەکەدا بە مانای مۆرکردنە، کە ئەو مانایە دەردەبڕێت کە کەسێک لە ڕێگەی ڕێوڕەسمەکەوە لە ئایینەکەدا مۆر دەکرێت، بە نیشانەیەکی ناسڕێنەوە وەک ئێزدی دەناسرێت و بە کۆمەڵگەی گەلەکەوە دەبەسترێتەوە.
ئایینی ئێزدی ئایینێکی زیندووە کە ئەمڕۆ کورد لە نیشتمانەکانی ئێزدی و لە دیاسپۆرادا پەیڕەوی دەکەن، و مۆرکرن هەر ڕێوڕەسمێکی بەرزەنرخ و پێویستی ژیانی ئێزدییە. ئەم باسە بە ڕێزەوە و لە چوارچێوەی خودی ئایینەکەدا تەعمید و کانییە پیرۆزەکان وەک یەکێک لە ڕێوڕەسمە ناوەندییەکانی ئایینی ئێزدی وەسف دەکات. ڕێوڕەسمێکە کە هەر ئەندامێکی نوێ بە دۆڵە پیرۆزەکەی لالش، ئاوە پیرۆزەکانی خوڵقاندن و کۆمەڵگە و ئایینی گەلی ئێزدی دەبەستێتەوە؛ یەکێک لە پڕماناترین ڕێوڕەسمەکانی ئەم ئایینە کۆنە.
ناوەڕۆک
ڕێوڕەسمێکی گواستنەوەی قۆناغی ژیان
مۆرکرن چییە؟
مۆرکرن، زاراوەیەکی کوردی کە لە نەریتەکەدا بە مانای مۆرکردنە، ڕێوڕەسمی تەعمیدی ئایینی ئێزدییە؛ بەهۆیەوە کەسێک وەک ئەندامێکی ئایین و کۆمەڵگەی ئێزدی تەرخان و مۆر دەکرێت. بە ئاوی پیرۆزی کانییە پیرۆزەکانی لالش، پێش هەموویان کانیا سپی، کانیی سپی، جێبەجێ دەکرێت، و لە بنەڕەتدا بریتییە لە ڕشتنی سێ جار ئاوی پیرۆز بەسەر سەری ئەو کەسەدا کە تەعمید دەکرێت. ڕێوڕەسمەکە هاوشێوەیی ڕوونی لەگەڵ تەعمیدی ئایینەکانی دیکە هەیە، و ئەو ئێزدییانەی لە نزیک لالش دەژین، زۆرجار وشەی تەعمیدی بۆ بەکار دەهێنن. باشترە لە منداڵیدا جێبەجێ بکرێت، بەڵام لە هەر قۆناغێکی ژیاندا دەکرێت؛ مۆرکرن لە گرنگترین ڕێوڕەسمەکانی گواستنەوەی قۆناغی ژیانی ئێزدییە، کە چوونەناوی کەسەکە بۆ ئایین و کۆمەڵگە و تەرخانکردنی وەک خزمەتکارێکی نەریتی پیرۆز دیاری دەکات.
کانییە پیرۆزەکانی لالش
لە ناوەندی ڕێوڕەسمی مۆرکرندا کانییە پیرۆزەکانی دۆڵە پیرۆزەکەی لالش هەن، پیرۆزترین شوێنی ئایینی ئێزدی و شوێنی پەرستگای شێخ عەدی. گرنگترینیان کانیا سپی، کانیی سپییە، کە ئاوەکانی بە بەرزترین ئاستی پیرۆزی و پاکی دادەنرێن. لە تێڕوانینی ئێزدی بۆ خوڵقاندندا، کانیی سپی سەرچاوەیەکی سەرەتاییە و لە ناوەندی باوەڕی ئایینەکە بۆ سەرەتای جیهان جێی هەیە؛ ئاوەکانی بە تەواو پاک و پیرۆز دادەنرێن، ئاوی نموونەیی بۆ ڕێوڕەسمە پیرۆزەکانی ئایینەکە.
لە تەنیشت کانیی سپی، ئەو کانییە هەیە کە پێی دەوترێت زمزم و وای دادەنرێت تەنها کەمێک لەو کەمتر پیرۆزە؛ ئاوەکەی ئەویش دەکرێت لە ڕێوڕەسمە پیرۆزەکاندا بەکار بهێنرێت. ئەم کانییانەی لالش، و پێش هەموویان کانیا سپی، لە ناوەندی جوگرافیای پیرۆزی ئایینی ئێزدیدان و ئاوەکانیان لە تەعمید و ڕێوڕەسمە گەورەکانی سەرداندا بەکار دەهێنرێن. لە نەریتەکەدا کانیی سپی بە پیرۆزترین نهێنییەکانی خوڵقاندنەوە بەستراوە؛ سەرچاوەیەکی ئاوی پیرۆز کە لە بنەچەی سەرەتاییی جیهانەوە هەڵدەقوڵێت. کەواتە تەعمیدکرن بە ئاوی کانیی سپی پەیوەستبوونە بە خودی ناوەندی گەردوونی پیرۆزی ئایینی ئێزدی، ئەو سەرچاوە پیرۆزەی بەپێی نەریتەکە ئاوەکانی جیهان لێوە سەرچاوە دەگرن. کانییەکانی لالش لە پیرۆزترین تایبەتمەندییەکانی خاکە پیرۆزەکەی ئێزدین، و ئاوەکانیان بۆ ڕێوڕەسمی مۆرکرن و تەرخانکردنی ئێزدییەکە بۆ ئایینەکە پێویستن.
خاڵە سەرەکییەکان
مۆرکرن تەعمیدی ئێزدییە، ڕێوڕەسمێکی ناوەندیی گواستنەوەی قۆناغی ژیان.
ناوەکە لە نەریتەکەدا بە مانای مۆرکردنی کەسێکە لەناو ئایینەکەدا.
بە ئاوی پیرۆزی کانییەکانی لالش جێبەجێ دەکرێت.
گرنگترین کانی کانیا سپی، کانیی سپییە.
ئاوی پیرۆز سێ جار بەسەر سەردا دەڕژێنرێت.
کەسەکە وەک ئەندامێکی کۆمەڵگەی ئێزدی مۆر دەکات.
زانیارییە خێراکان
ناو: مۆرکرن (مۆرکردن)؛ تەعمیدی ئێزدی
نەریت: ئێزدی، ئایینی کوردە ئێزدییەکان
کانیی پیرۆز: کانیا سپی، کانیی سپیی لالش
کانیی دووەم: زمزم، کە کەمێک کەمتر پیرۆزە
ڕێوڕەسمەکە: ڕشتنی سێ جار ئاوی پیرۆز بەسەر سەردا
شوێن: باشترە لە لالش بێت، پیرۆزترین شوێنی ئێزدی
جێبەجێکەر: سەرپەرشتیارێک لە خێزانێکی شێخ یان پیر
کات: باشترە لە منداڵیدا بێت؛ لە هەر تەمەنێکدا دەکرێت
مانا: چوونەناو ئایین و کۆمەڵگە
لە کاتی دووریدا: دەکرێت ئاوی پیرۆز بۆ کۆمەڵە دوورەکان ببرێت
ڕێوڕەسمی تەعمید
ڕێوڕەسمی مۆرکرن لە شێوە بنەڕەتییەکەیدا بە ڕشتنی سێ جار ئاوی پیرۆزی کانییە پیرۆزەکە بەسەر سەری ئەو کەسەدا جێبەجێ دەکرێت کە تەعمید دەکرێت. ئاوەکە لە کانیا سپی، کانیی سپی، یان لە کانیی زمزم وەردەگیرێت، ئاوە پیرۆزەکانی لالش. ڕێوڕەسمەکە لەلایەن کەسێکەوە جێبەجێ دەکرێت کە لە خێزانێکی شێخ یان پیرە و سەرپەرشتیاری کانییەکە لە لالشە؛ یەکێک لە کەسایەتییە ئایینییەکان کە ئەرکە پیرۆزەکانی دۆڵە پیرۆزەکەیان پێ سپێردراوە.
باشترە تەعمید لە خودی لالش، لە کانییە پیرۆزەکە، جێبەجێ بکرێت، و لە نەریتەکەدا هەموو ئەو ئێزدییانەی بە ئەندازەی پێویست نزیک دەژین، لەوێ جێبەجێی دەکەن. بەڵام بۆ ئەوانەی دوور لە دۆڵە پیرۆزەکە دەژین، دەکرێت ئاوی کانییە پیرۆزەکەیان بۆ ببرێت، تا ڕێوڕەسمەکە لە هەر شوێنێک بن، جێبەجێ بکرێت؛ پیرۆزیی کانییەکە لەگەڵ ئاوەکەیدا دەگوازرێتەوە. باشترە تەعمید لە منداڵیدا جێبەجێ بکرێت، کە لە نەریتەکەدا زۆرجار لە تەمەنی بچووکی منداڵدا دەکرێت، هەرچەند ئەگەر پێشتر نەکرابێت، لە هەر قۆناغێکی ژیانی کەسەکەدا دەکرێت. ڕێوڕەسمەکە کەسی و پیرۆزە، و سەرپەرشتیارە پیرۆزەکە بۆ ئەو کەسە جێبەجێی دەکات کە تەعمید دەکرێت و نیشانەی مۆرکردنیەتی لەناو ئایینەکەدا. بەهۆی ئەم کردەوە سادە و قووڵە، ڕشتنی سێ جار ئاوی پیرۆز بەسەر سەردا، ئێزدییەکە تەرخان دەکرێت و بە کۆمەڵگەی ئایینەکەوە دەبەسترێتەوە.
ڕێوڕەسمێکی گواستنەوەی قۆناغی ژیان
مۆرکرن یەکێکە لە ڕێوڕەسمە ناوەندییەکانی گواستنەوەی قۆناغی ژیانی ئایینی ئێزدی؛ لەو ڕێوڕەسمانەیە کە قۆناغەکانی ژیانی ئێزدییەک و چوونەناوی کەسەکە بۆ کۆمەڵگە دیاری دەکەن. نەریتی ئێزدی زنجیرەیەک لەم ڕێوڕەسمانەی گواستنەوەی قۆناغی ژیانی تێدایە، لەوانە یەکەم بڕینی مەراسیمیی قژی منداڵێکی بچووک، بەستەری برا یان خوشکی ئاخیرەت کە ئێزدییەک بە برا یان خوشکێکی ڕۆحانی دەبەستێتەوە، و ڕێوڕەسمەکانی هاوسەرگیری و مردن. لە نێو ئەمانەدا تەعمیدی مۆرکرن جێگەیەکی ناوەندی هەیە وەک ئەو ڕێوڕەسمەی کە کەسێک لەناو ئایینەکەدا مۆر دەکات.
لە ڕێگەی تەعمیدەوە ئێزدییەکە بە فەرمی دەکرێتە ئەندامی کۆمەڵگەی ئایینەکە و لە نەریتەکەدا وەک خزمەتکارێکی نەریتی پیرۆز و کەسایەتییە پیرۆزەکانی تەرخان دەکرێت. ڕێوڕەسمەکە نیشانەی چوونەناوی کەسەکەیە بۆ ئایینەکە و بە کۆمەڵگەی گەلەکەوە دەیبەستێتەوە، بە ئایینی باوباپیرانی و دۆڵە پیرۆزەکەی لالش و کانییە پیرۆزەکانی پەیوەستی دەکات. کەواتە مۆرکرن وەک ڕێوڕەسمێکی گواستنەوەی قۆناغی ژیان گرنگییەکی قووڵی لە ژیانی ئێزدییەکدا هەیە؛ ئەو کردەوە پیرۆزەی بەهۆیەوە لەناو ئایینەکەدا مۆر دەکرێت و وەک ئەندامێکی تەواوی کۆمەڵگەی ئێزدی دەناسرێت. لە پڕماناترین و بەرزەنرخترین ڕێوڕەسمەکانە کە شێوە بە ڕەوتی ژیانی ئێزدییەک دەدەن، و سەرەتای جێگەی کەسەکە لەناو کۆمەڵگەی ئایینەکەدا دیاری دەکات.
مانای ئاوی پیرۆز
بەکارهێنانی ئاوی پیرۆزی کانییە پیرۆزەکە لە خودی ناوەندی مانای مۆرکرندا جێی هەیە. ئاو، و پێش هەموویان ئاوی کانیا سپی، کانیی سپیی لالش، لە ئایینی ئێزدیدا جێگەیەکی زۆر پیرۆزی هەیە. لە نەریتەکەدا کانیی سپی سەرچاوەیەکی سەرەتایی و زۆر پیرۆزە، بە نهێنییە پیرۆزەکانی خوڵقاندنەوە بەستراوە، و ئاوەکانی بەرزترین ئاستی پاکی و پیرۆزییان هەیە. تەعمیدکرن بە ئەم ئاوە واتە سەرچاوە پیرۆزەکەی ژیان کەسەکە دەگرێتەوە و بە ناوەندی پیرۆزی ئایینەکەوە دەبەسترێتەوە.
پیرۆزیی ئاو مانا قووڵەکەی بە ڕێوڕەسمی تەعمید دەبەخشێت وەک کردەوەیەکی پاککردنەوە، تەرخانکردن و پەیوەستکردن. ئاوی پیرۆز کە بەسەر سەردا دەڕژێنرێت، ئەو کەسەی تەعمید دەکرێت پاک و تەرخان دەکات، لەناو ئایینەکەدا مۆری دەکات و وەک ئێزدی دەیناسێنێت. بە وەرگرتنی ئاو لە پیرۆزترین کانیی پیرۆزترین دۆڵی ئایینەکە، ڕێوڕەسمەکە کەسەکە بە خودی ناوەندی جیهانی پیرۆزی ئێزدی دەبەستێتەوە، بە سەرچاوە پیرۆزەکە کە بەپێی نەریتەکە ئاوەکانی خوڵقاندن لێیەوە هەڵدەقوڵێن. کەواتە مانای ئاوی پیرۆز لە مانای ڕێوڕەسمەکە جیا ناکرێتەوە: لە ڕێگەی پیرۆزیی ئاوی کانیی سپییەوە تەعمید کارە پیرۆزەکەی جێبەجێ دەکات و ئێزدییەکە بە ئایین و کۆمەڵگە و سەرچاوە پیرۆزەکەی ژیان لە ناوەندی ئایینەکەیدا دەبەستێتەوە. ڕێزگرتن لە کانییە پیرۆزەکان و ئاوەکانیان لە جوانترین تایبەتمەندییەکانی ئایینی ئێزدییە.
تەعمید و گەڕانەوەی ڕزگاربووان
لە ساڵانی دواییدا ڕێوڕەسمی مۆرکرن مانایەکی دیکەی قووڵ و کاریگەری لە ژیانی کۆمەڵگەی ئێزدیدا وەرگرتووە، پەیوەست بە گەڕانەوەی ڕزگاربووانی ئەو چەوساندنەوە و جینۆسایدەی بەسەر ئێزدییەکاندا هات. دوای ئەو کارەساتەی بەسەر گەلی ئێزدیدا هات، کە زۆر کەس کوژران و زۆری دیکە، بە تایبەتی ژن و منداڵ، دەستگیر کران و بە دیل هێڵرانەوە، کۆمەڵگەکە بە ڕێوڕەسمە پیرۆزەکانی ئایینەکە پێشوازی لەوانە کردووە کە ئازاد دەکرێن و دەگەڕێنەوە؛ تەعمید لە کانییە پیرۆزەکانی لالش بووەتە هێمایەکی ناسێنەری ئەم گەڕانەوەیە بۆ ماڵەوە.
کاتێک ڕزگاربووان دوای دیلی بۆ لای گەلەکەیان دەگەڕێنەوە، لە لالش بە تەعمید لە کانیی سپی و زمزم پێشوازییان لێ دەکرێت؛ شۆردنێکی پیرۆز کە نیشانەی گەڕانەوەی ڕۆحانییانە بۆ ئایینەکە و گەڕاندنەوەی جێگەیان لەناو کۆمەڵگەدا. ڕێبەرانی ئایینەکە، لەوانە میر و ئەنجومەنی ڕۆحانی، پابەندییەکی بەڕێز و جدییان پاراستووە بۆ ئەوەی بە شکۆ و بەو ڕێوڕەسمە پیرۆزانە پێشوازی لە هەر ڕزگاربووێکی گەڕاوە بکەن کە ناسنامە و کەرامەتیان وەک ئێزدی دووبارە پشتڕاست دەکەنەوە. لەم ڕووەوە ڕێوڕەسمە کۆنەکەی مۆرکرن بووەتە هێمایەکی بەهێزی چاکبوونەوە، پەیوەستبوون و بەردەوامیی ئایین و کۆمەڵگەی ئێزدی بەناو ئازارەکاندا؛ ئاوی پیرۆزی کانییە پیرۆزەکە لە گومبووان پێشوازی دەکات بۆ گەڕانەوە بۆ باوەشی گەل و ئایینەکەیان. لە کاریگەرترین دەربڕینە هاوچەرخەکانی مانای تەعمیدی ئێزدییە.
هێما و مانا
مۆرکرن ڕێزگرتنە قووڵەکەی ئێزدی لە ئاوی پیرۆز و کانییە پیرۆزەکانی لالش وەک سەرچاوەکانی پاکی و تەرخانکردن و ژیان دەنوێنێت. بە وەرگرتنی ئاوی تەعمید لە کانیا سپی، کانیی سپی، کە لە نەریتەکەدا بە سەرچاوەیەکی سەرەتایی بەستراو بە نهێنییەکانی خوڵقاندن دادەنرێت، ڕێوڕەسمەکە ئەو کەسەی تەعمید دەکرێت بە ناوەندی پیرۆزی گەردوونی ئێزدی و سەرەتای پیرۆزی ئاوەکانی جیهان دەبەستێتەوە. تەعمید ئەو بیرۆکەیە دەنوێنێت کە بوون بە ئێزدی واتە ئەم ئاوی پیرۆزە کەسەکە دەگرێتەوە و مۆری دەکات و بە سەرچاوە پیرۆزەکەی ژیان لە ناوەندی ئایینەکەدا دەیبەستێتەوە.
ڕێوڕەسمەکە هەروەها بابەتە قووڵەکانی پەیوەستبوون، تەرخانکردن و بەردەوامی دەنوێنێت. لە ڕێگەی مۆرکرنەوە ئێزدییەکە لەناو ئایین و کۆمەڵگەدا مۆر دەکرێت، دەکرێتە ئەندامێکی گەلەکە و خزمەتکارێکی نەریتی پیرۆز، و بە ئایینی باوباپیران و دۆڵە پیرۆزەکە و کانییەکانیەوە دەبەسترێتەوە. لە ڕۆڵی هاوچەرخی ڕێوڕەسمەکەدا بۆ پێشوازیکردن لە ڕزگاربووانی گەڕاوە، ئەم مانایەی پەیوەستبوون ڕەهەندێکی بەهێزی دیکە وەردەگرێت و تەعمید دەبێتە هێمای چاکبوونەوە و گەڕانەوە بۆ باوەشی کۆمەڵگە. کەواتە تەعمید بەستنەوەی هەر ئێزدییەک بە ئایین و کۆمەڵگە و سەرچاوە پیرۆزەکەی ژیان دەنوێنێت، مۆرکردنی کەسەکە لەناو نەریتە پیرۆزەکەی گەلەکەیدا. یەکێکە لە پڕماناترین و جوانترین ڕێوڕەسمەکانی ئایینی ئێزدی، کە بە ڕشتنی سادەی ئاوی پیرۆز ئەو بەستەرە قووڵە دەردەبڕێت کە لە نێوان ئێزدییەکە و کۆمەڵگەکەی و کانییە پیرۆزەکانی ناوەندی ئایینەکەیدا هەیە.
مۆرکرن و کورد
مۆرکرن ڕێوڕەسمێکی ئایینیی دیار و تایبەت بە کوردە، یەکێک لە ڕێوڕەسمە ناوەندییەکانی ئایینی ئێزدی، کە کورد پەیڕەوی دەکەن و یەکێک لە گرنگترین لقەکانی میراتی ئایینیی گەلی کورد پێک دەهێنێت. دۆڵە پیرۆزەکەی لالش و کانییە پیرۆزەکانی، کە لە ناوەندی ڕێوڕەسمەکەدان، لە نیشتمانی ئێزدیدان و تەعمید بەشێکی بەرزەنرخی ئایینە زیندووەکەی کوردە ئێزدییەکانە.
بۆ ئێزدییەکان، تەعمیدی مۆرکرن بابەتێکی ڕابردوو نییە، بەڵکو ڕێوڕەسمێکی زیندوو و پێویستی ئایینەکەیانە لە ئەمڕۆدا، کە بۆ ئەندامە نوێیەکانی کۆمەڵگە و لە سەردەمی ئێمەشدا بۆ ڕزگاربووانی گەڕاوە بۆ لای گەلەکەیان جێبەجێ دەکرێت. وەک یەکێک لە ڕێوڕەسمە ناوەندییەکانی یەکێک لە ئایینە زیندووەکانی جیهانی کوردی، مۆرکرن و ڕێزگرتن لە کانییە پیرۆزەکانی لالش بەشێکی بەنرخی میراتی ئایینی و کولتووریی کوردن و بەڵگەیەکن بۆ قووڵی و جوانی و تایبەتمەندیی نەریتی ئایینیی کورد. لە تەعمیدی ئێزدیدا، بە ئاوی پیرۆزی وەرگیراو لە کانییە پیرۆزەکانی پیرۆزترین دۆڵی ئایینەکە، میراتی ئایینیی کورد یەکێک لە پڕماناترین و کاریگەرترین ڕێوڕەسمەکانی خۆی پێشکەش دەکات؛ ڕێوڕەسمێک کە بە درێژایی نەوەکان گەلی ئێزدیی لەناو ئایینەکەیدا مۆر کردووە.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا تەعمیدی ئێزدی هەمان تەعمیدی مەسیحییە؟ ڕێوڕەسمی مۆرکرن هاوشێوەیی ڕوونی لەگەڵ تەعمیدی مەسیحی هەیە، بە تایبەتی لە بەکارهێنانی ئاوی پیرۆز کە بەسەر سەردا دەڕژێنرێت، و ئێزدییەکانی نزیک لالش زۆرجار وشەی تەعمیدی بۆ بەکار دەهێنن. توێژەران ئاماژە بە هاوشێوەییەکە دەکەن، و هاوشێوەییەکی ڕاستەقینە و جێی سەرنجە. بەڵام مۆرکرن ڕێوڕەسمێکی تایبەت بە ئێزدییە، کە ڕیشەی لە گەردوونناسیی پیرۆزی خودی ئایینی ئێزدی و ڕێزگرتنی لە کانییە پیرۆزەکانی لالشدا هەیە، و دەبێت لە چوارچێوەی خۆیدا وەک ڕێوڕەسمێکی ئایینی ئێزدی لێی تێبگەین، لەبری ئەوەی بە وەرگیراو لە ئایینێکی دیکە ببینرێت. باشترین تێڕوانین بۆ هاوشێوەییەکە لەگەڵ تەعمیدی مەسیحی ئەوەیە وەک هاوشێوەییەک لە نێوان دوو نەریتدا ببینرێت کە هەردووکیان بەکارهێنانی ئاوی پیرۆز بە پیرۆز دەزانن، نەک وەک بەڵگەی ئەوەی یەکێکیان لە ئەوی دیکەوە هاتووە.
ئایا دەبێت تەعمید لە لالش جێبەجێ بکرێت؟ باشترە، بەڵێ: ڕێوڕەسمەکە دەبێت لە لالش، لە کانییە پیرۆزەکە، جێبەجێ بکرێت و ئەو ئێزدییانەی بە ئەندازەی پێویست نزیک دەژین، لەوێ جێبەجێی دەکەن. بەڵام نەریتەکە ڕێگەی بۆ ئەوانەش داناوە کە دوور لە دۆڵە پیرۆزەکە دەژین: دەکرێت ئاوی کانییە پیرۆزەکەیان بۆ ببرێت، تا ڕێوڕەسمەکە لە هەر شوێنێک بن، جێبەجێ بکرێت. بەمە هەرچەند لالش و کانییەکانی لە ناوەندی ڕێوڕەسمەکەدان، پیرۆزیی ئاوی پیرۆز لەگەڵیدا دەگوازرێتەوە، و تەعمید بۆ ئەو ئێزدییانەش دەکرێت کە دوور لە دۆڵە پیرۆزەکە دەژین، لەوانە لە دیاسپۆرا، بە ئاوی هێنراو لە کانییە پیرۆزەکە.
ئێزدییەک لە کام قۆناغی ژیاندا تەعمید دەکرێت؟ باشترە تەعمید لە منداڵیدا جێبەجێ بکرێت، کە لە نەریتەکەدا زۆرجار لە تەمەنی بچووکی منداڵدا دەکرێت. بەڵام بە توندی بە یەک ساتەوە بەستراو نییە و ئەگەر پێشتر نەکرابێت، لە هەر قۆناغێکی ژیانی کەسەکەدا دەکرێت. ئەم نەرمونیانییە گرنگە، چونکە واتە ئێزدییەک کە بە هەر هۆکارێک لە منداڵیدا تەعمید نەکرابێت، هێشتا دەتوانێت دواتر ئەم ڕێوڕەسمە وەربگرێت، و بەشێکە لەوەی ڕێگە دەدات تەعمید ڕۆڵە کاریگەرەکەی لە پێشوازیکردن لەوانەدا بگێڕێت کە دوای دوورکەوتنەوەیان لە کۆمەڵگە بۆ لای دەگەڕێنەوە. مانای بنەڕەتیی ڕێوڕەسمەکە، مۆرکردنی کەسەکە لەناو ئایین و کۆمەڵگەدا، لە هەر قۆناغێکی ژیاندا جێبەجێ بکرێت، بەردەوامە.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
سەردانی لالش: دۆڵە پیرۆزەکە و کانییە پیرۆزەکانی
جەژنا جەماییە: جەژنی گەورەی سەردان کە تێیدا ڕێز لە کانییەکان دەگیرێت
شێخ عەدی: پیرۆزە گەورەکە کە پەرستگاکەی لە لالشە
فەقیر: زاهیدەکانی ئایینەکە کە بە لالشەوە بەستراون
تاووسگەڕان: ڕێپێوانی وێنە پیرۆزەکانی تاووس
میری ئێزدی: میرەکە کە پشتگیریی پێشوازیکردن لە ڕزگاربووان دەکات
جەژنا ئێزی: جەژنی ئێزی و ڕۆژووەکەی
ئایینی ئێزدی: ئەو ئایینەی مۆرکرن ڕێوڕەسمێکی ناوەندییەتی
پرسیارە باوەکان
مۆرکرن چییە؟
مۆرکرن، زاراوەیەکی کوردی کە لە نەریتەکەدا بە مانای مۆرکردنە، ڕێوڕەسمی تەعمیدی ئایینی ئێزدییە؛ بەهۆیەوە کەسێک وەک ئەندامێکی ئایین و کۆمەڵگەی ئێزدی تەرخان و مۆر دەکرێت. بە ئاوی پیرۆزی کانییە پیرۆزەکانی لالش، پێش هەموویان کانیا سپی، کانیی سپی، جێبەجێ دەکرێت و لە بنەڕەتدا بریتییە لە ڕشتنی سێ جار ئاوی پیرۆز بەسەر سەردا. یەکێکە لە ڕێوڕەسمە ناوەندییەکانی گواستنەوەی قۆناغی ژیانی ئایینی ئێزدی، کە چوونەناو کۆمەڵگە دیاری دەکات.
کانیا سپی چییە؟
کانیا سپی، کانیی سپی، گرنگترین لە کانییە پیرۆزەکانی دۆڵە پیرۆزەکەی لالشە، پیرۆزترین شوێنی ئایینی ئێزدی. ئاوەکانی بە بەرزترین ئاستی پیرۆزی و پاکی دادەنرێن، و لە تێڕوانینی ئێزدی بۆ خوڵقاندندا کانیی سپی سەرچاوەیەکی سەرەتاییە و لە ناوەندی باوەڕی ئایینەکە بۆ سەرەتای جیهان جێی هەیە. ئاوی پیرۆزەکەی لە ڕێوڕەسمی تەعمید و ڕێوڕەسمە گەورەکانی سەرداندا بەکار دەهێنرێت. ئەو کانییەی پێی دەوترێت زمزم، کە کەمێک کەمتر پیرۆزە، ئەویش دەکرێت بەکار بهێنرێت.
تەعمیدی ئێزدی چۆن جێبەجێ دەکرێت؟
تەعمید بە ڕشتنی سێ جار ئاوی پیرۆزی کانییە پیرۆزەکە بەسەر سەری ئەو کەسەدا جێبەجێ دەکرێت کە تەعمید دەکرێت. ئاوەکە لە کانیا سپی یان کانیی زمزم لە لالش وەردەگیرێت، و ڕێوڕەسمەکە کەسێک لە خێزانێکی شێخ یان پیر جێبەجێی دەکات کە سەرپەرشتیاری کانییەکەیە. باشترە لە خودی لالش جێبەجێ بکرێت، بەڵام بۆ ئەوانەی دوورن دەکرێت ئاوی پیرۆزیان بۆ ببرێت، تا ڕێوڕەسمەکە لە هەر شوێنێک بن، جێبەجێ بکرێت.
ئێزدییەکان کەی تەعمید دەکرێن؟
باشترە تەعمید لە منداڵیدا جێبەجێ بکرێت، کە لە نەریتەکەدا زۆرجار لە تەمەنی بچووکی منداڵدا دەکرێت. بەڵام بە توندی بە یەک ساتەوە بەستراو نییە و ئەگەر پێشتر نەکرابێت، لە هەر قۆناغێکی ژیانی کەسەکەدا دەکرێت. ئەم نەرمونیانییە واتە ئێزدییەک کە لە منداڵیدا تەعمید نەکرابێت، هێشتا دەتوانێت دواتر ڕێوڕەسمەکە وەربگرێت، و ڕێگە دەدات تەعمید ڕۆڵە کاریگەرەکەی لە پێشوازیکردن لەوانەدا بگێڕێت کە دوای دوورکەوتنەوەیان لە کۆمەڵگە بۆ لای دەگەڕێنەوە.
ئایا تەعمیدی ئێزدی وەک تەعمیدی مەسیحییە؟
ڕێوڕەسمی مۆرکرن هاوشێوەیی ڕوونی لەگەڵ تەعمیدی مەسیحی هەیە، بە تایبەتی لە ڕشتنی ئاوی پیرۆز بەسەر سەردا، و ئێزدییەکانی نزیک لالش زۆرجار وشەی تەعمیدی بۆ بەکار دەهێنن. توێژەران ئاماژە بە هاوشێوەییەکە دەکەن. بەڵام مۆرکرن ڕێوڕەسمێکی تایبەت بە ئێزدییە، کە ڕیشەی لە گەردوونناسیی پیرۆزی خودی ئایینەکە و ڕێزگرتنی لە کانییە پیرۆزەکانی لالشدا هەیە و دەبێت لە چوارچێوەی خۆیدا لێی تێبگەین. باشترین تێڕوانین بۆ هاوشێوەییەکە ئەوەیە وەک هاوشێوەییەک لە نێوان دوو نەریتدا ببینرێت کە هەردووکیان بەکارهێنانی ئاوی پیرۆز بە پیرۆز دەزانن.
تەعمید بۆچی بۆ ڕزگاربووانی گەڕاوە گرنگە؟
لە ساڵانی دواییدا تەعمید لە کانییە پیرۆزەکانی لالش بووەتە هێمایەکی ناسێنەری گەڕانەوەی ڕزگاربووە ئێزدییەکان بۆ ماڵەوە، کە دوای دیلی لەو چەوساندنەوەیەدا دەگەڕێنەوە کە کۆمەڵگەکە تووشی بوو. کاتێک ڕزگاربووان دەگەڕێنەوە، لە لالش بە تەعمید لە کانیی سپی و زمزم پێشوازییان لێ دەکرێت؛ شۆردنێکی پیرۆز کە نیشانەی گەڕانەوەی ڕۆحانییانە بۆ ئایینەکە و گەڕاندنەوەی جێگەیان لە کۆمەڵگەدا. ڕێبەرانی ئایینەکە بەڵێنیان داوە بە ئەم ڕێوڕەسمە پیرۆزانە پێشوازی لە هەر ڕزگاربووێکی گەڕاوە بکەن.
سەرچاوە و خوێندنەوەی زیاتر
ئێزدییەکان ii. چوونەناو ئایینی ئێزدی — Encyclopaedia Iranica
عەین بەیضا و کانیا سپی — Columbia MCID (نەخشەکێشانی یادگارەکانی میزۆپۆتامیا)
ئایینی ئێزدی: تەعمید (مۆرکرن) — Wikipedia
ئایینناسیی ئێزدی، نەریتی زارەکی و ڕێوڕەسم — Servant Group
جەژنی کۆبوونەوە (مۆرکرن و کانییەکان) — Wikipedia
پێشوازیکردن لە ڕزگاربووێکی ئێزدی بە تەعمیدی کانیی سپی — Kurdistan24