پێشەکی
زیارەتی لالش یەکێکە لە پیرۆزترین کردەوەکانی ئایینی ئێزدی، ئەو گەشتەی هەر ئێزدییەک ئاواتەخوازە لانی کەم جارێک لە ژیانیدا بیکات بۆ پیرۆزترین شوێنی ئایینەکەی. دۆڵە پیرۆزەکەی لالش، کە لە دۆڵێکی شاخاوی لە باکووری عێراقدا هەڵکەوتووە، دڵی ڕۆحانیی جیهانی ئێزدییە، شوێنی مەزارەکەی شێخ عەدیی ڕێزلێگیراو و زۆر زیارەتگا و کانیی پیرۆز؛ زیارەتکردنی ئەوێ یەکێکە لە قووڵترین دەربڕینەکانی پابەندیی ئێزدییان بە ئایینەکەیان.
زیارەتەکە بە ڕێوڕەسمگەلی جوان و پڕمانادا تێکچڕاوە: بە پێی پەتی ڕۆیشتن بەسەر زەوی پیرۆزدا، پەڕینەوە بە پردە پیرۆزەکەدا کە جیهانی دنیایی لە جیهانی خودایی جیا دەکاتەوە، سەردانکردنی مەزاری شێخ عەدی و زیارەتگای پیرەکان و ڕێزگرتن لە کانییە پیرۆزەکان کە ئاوەکانیان لە ناوەندی ئایینەکەدان. شوێنکەوتنی ڕێڕەوی زیارەتکار بە لالشدا واتە چوونە ناو دڵی زیندووی ئایینی ئێزدی و بینینی پابەندیی یەکێک لە دێرینترین و خۆڕاگرترین ئایینەکانی جیهانی کوردی.
ئەم گەشتە پیرۆزە لە سەردانێک بۆ شوێنێکی پیرۆز زیاترە؛ کردەوەیەکی نوێبوونەوە و سەر بە کۆمەڵەکە بوون و گەڕانەوە بۆ سەرچاوەی ئایینەکەیە. بۆ گەلێک کە ئەوەندە زۆر ڕووبەڕووی چەوساندنەوە و ئاوارەیی بووەتەوە، زیارەتی لالش هەروەها جەختکردنەوەیە لە ناسنامە و مانەوە، کۆبوونەوەی کۆمەڵە پەرتەوازەکە لە پیرۆزترین شوێنەکەی و نوێکردنەوەی ئەو پەیوەندییانەی ئێزدییەکانیان لە ماوەی سەدەکانی سەختیدا پێکەوە گرتووە. تێگەیشتن لە زیارەتی لالش واتە تێگەیشتن لە شتێکی بنەڕەتی سەبارەت بە ڕۆحی ئێزدی.
ناوەڕۆک
زیارەتی لالش چییە؟
زیارەتی لالش ئەو گەشتە پیرۆزەیە کە ئێزدییەکان بۆ دۆڵە پیرۆزەکەی لالش لە باکووری عێراق دەیکەن، پیرۆزترین شوێنی ئایینەکەیان و شوێنی مەزاری شێخ عەدی. ئەرک و ئاواتە قووڵەکەی هەر ئێزدییەکە کە لانی کەم جارێک لە ژیانیدا ئەم زیارەتە بکات؛ ئەوانەی لە شوێنێک دەژین کە دەتوانن بگەنە دۆڵەکە، هەوڵ دەدەن هەموو ساڵێک بۆ کۆبوونەوە مەزنەکەی پاییز، جەژنی جەماعە، بگەڕێنەوە. زیارەتەکە زنجیرەیەک ڕێوڕەسمی پیرۆز لەخۆ دەگرێت کە لە وێستگە پیرۆزەکانی دۆڵەکەدا ئەنجام دەدرێن: بە پێی پەتی ڕۆیشتن بەسەر زەوی پیرۆزکراودا، پەڕینەوە بە پردە پیرۆزەکەدا، سەردانکردنی مەزار و زیارەتگاکان و ڕێزگرتن لە کانییە پیرۆزەکان. یەکێکە لە گرنگترین کردەوەکانی پابەندیی ئایینی لە ئایینی ئێزدیدا و زۆرجار لە ڕووی گرنگییەوە بەو زیارەتانە دەچوێنرێت کە ئایینەکانی دیکە بە نرخ دەیانزانن.
پیرۆزترین شوێنی ئێزدییەکان
لالش ناوەندی ڕۆحانیی ئایینی ئێزدییە، شوێنێکی خاوەن پیرۆزیی بێوێنە و باڵا. بە پێی نەریتەکە، لێرەیە کە فریشتەی تاووس دابەزی بۆ ئەوەی بەرەکەت بە زەوی ببەخشێت؛ هەر لێرەشە کە پیرە مەزنەکە، شێخ عەدی، ژیا و فێرکاریی کرد و نێژرا و مەزارەکەی بووە ناوەندی دۆڵە پیرۆزەکە. لە دەوروبەریدا زیارەتگای پیرەکان و حەوت فریشتەکە هەن؛ گومبەتە کۆنییە شیارەدارەکانیان لە نێوان دارەکانی دۆڵەکەدا بەرز دەبنەوە و هەریەک شوێنێکی ڕێزلێگرتنە.
لالش لە تێگەیشتنی ئێزدیدا ئەوەندە پیرۆزە کە نەریتەکە هەندێک لە تایبەتمەندییەکانی بە پیرۆزترین شوێنەکانی ناوچە فراوانترەکەوە دەبەستێتەوە؛ دۆڵەکە بە شوێنێکی خاوەن هێزی ڕۆحانیی باڵا دادەنرێت، ناوەندی خودی جیهانی پیرۆز. بۆ ئێزدییەکان، لالش تەنها زیارەتگایەک نییە، بەڵکو خاڵی یەکگەیشتنی ئاسمان و زەوییە، ئەو شوێنەی هێزی خودایی دەستی لە جیهان داوە و پیرەکان تێیدا نیشتەجێن. هەروەها پەناگەیەکە: لە ماوەی سەدە درێژەکانی چەوساندنەوەدا، ئێزدییەکان لە دۆڵە پیرۆزەکەدا هەم دڵنەواییی ڕۆحانی و هەم پاراستنی جەستەیییان ویستووە؛ دۆڵەکەش وەک ناوەندی بەردەوامی ئایین و ناسنامەکەیان ماوەتەوە. زیارەتکردنی لالش واتە هاتن بۆ خودی دڵی جیهانی ئێزدی.
خاڵە سەرەکییەکان
زیارەتی لالش یەکێکە لە پیرۆزترین کردەوەکانی ئایینی ئێزدی.
هەر ئێزدییەک ئاواتەخوازە لانی کەم جارێک لە ژیانیدا زیارەتەکە بکات.
لالش پیرۆزترین شوێنی ئێزدییەکان و شوێنی مەزاری شێخ عەدییە.
زیارەتکاران بە پێی پەتی بەسەر زەوی پیرۆزدا دەڕۆن و بە پردە پیرۆزەکەی سیلاتدا دەپەڕنەوە.
کانییە پیرۆزەکان، کانی سپی و زمزم، لە ناوەندی ڕێوڕەسمەکاندان.
کۆبوونەوە مەزنەکەی زیارەت، جەژنی جەماعەی پاییزە.
زانیارییە خێراکان
شوێن: دۆڵە پیرۆزەکەی لالش، باکووری عێراق
ئایین: ئێزدییەتی، ئایینێکی دێرینی کوردی
زیارەتگای ناوەندی: مەزاری شێخ عەدی کوڕی موسافیر
ئەرک: لانی کەم جارێک لە ژیاندا، ئەگەر بکرێت
کۆبوونەوەی مەزن: جەژنی جەماعەی پاییز
پردی پیرۆز: پردەکەی سیلات کە بە پێی پەتی بەسەریدا دەپەڕنەوە
کانییە پیرۆزەکان: کانی سپی (کانیا سپی) و زمزم
ڕێوڕەسمی سەرەکی: بە پێی پەتی ڕۆیشتن بەسەر زەوی پیرۆزدا
ئەعمید: ڕێوڕەسمی مۆرکرن لە کانی سپی
مانا: نوێبوونەوە و پابەندیی ئایینی و گەڕانەوە بۆ سەرچاوە
پردە پیرۆزەکەی سیلات
یەکێک لە پڕماناترین وێستگەکانی زیارەت، پەڕینەوەیە بە پردەکەی سیلاتدا، پردێکی بچووک لە دۆڵی لالش کە گرنگییەکی هێماییی قووڵی هەیە. پردەکە سنووری نێوان جیهانی ناپیرۆز و دنیایی و فەزای پیرۆزی دۆڵەکە دیاری دەکات؛ پەڕینەوە بەسەریدا واتە گواستنەوە لە جیهانی ئاساییەوە بۆ ئامادەییی خودایی. لە تێگەیشتنی ئێزدیدا، پردەکە هەروەها مانایەکی هەیە کە دەگاتە کۆتاییی سەردەم، کاتێک ڕۆڵێکی لە تێپەڕینی ڕۆحەکاندا دەبێت؛ ئەم باوەڕە هاوشێوەیییەکی بەرچاوی لەگەڵ پردە پیرۆزەکەی نەریتە دێرینە ئێرانییە پەیوەندیدارەکەدا هەیە.
پەڕینەوە بە پردەکەی سیلاتدا بە ڕێزێکی زۆرەوە ئەنجام دەدرێت. زیارەتکاران پێڵاوەکانیان دادەکەن، چونکە زەوی ئەوبەر پیرۆزە و دەبێت بە پێی پەتی بەسەریدا بڕۆن؛ هەروەها لە جۆگەکەی کە پردەکە بەسەریدا دەڕوات دەستیان دەشۆن و پێش چوونە ناو فەزای پیرۆز خۆیان پاک دەکەنەوە. لە کۆبوونەوە مەزنەکەی پاییزدا هەزاران کەس بە پردەکەدا دەپەڕنەوە؛ بە پێی نەریتەکە، پێش چوون بۆ مەزاری شێخ عەدی، چەند جارێک بەسەریدا دەڕۆن و مەشخەڵی داگیرساو هەڵدەگرن و سروودە پیرۆزەکان دەڵێن. بەمەش پەڕینەوەکە ڕێوڕەسمێکی گواستنەوە و پاکبوونەوەیە، بەجێهێشتنی جیهانی دنیایی و چوونە ناو پیرۆزی؛ یەکێکە لە سۆزدارترین ساتەکانی تەواوی زیارەتەکە، کاتێک زیارەتکار لە جیهانی ڕۆژانەوە هەنگاو دەنێتە ناو پیرۆزترین حەریمی ئایینەکە.
مەزاری شێخ عەدی
خاڵی ناوەندیی زیارەتەکە و تەواوی دۆڵەکە زیارەتگای شێخ عەدییە، چاکسازە مەزنەکەی سەدەی دوازدەیەم کە شێوەی بە ئایینی ئێزدی بەخشی و مەزارەکەی لە دڵی لالشدایە. سەردانکردن و ڕێزگرتن لەم مەزارە ئامانجی سەرەکیی زیارەتەکەیە، ئەو مەبەستەی گەشتی زیارەتکار بەرەو ئەو دەچێت. زیارەتگاکە بە ژوورە پیرۆزەکانی و لووتکە کۆنییە شیارەدارەکەی پیرۆزترین بینای جیهانی ئێزدییە؛ لە ناوەوە و دەوروبەریدا مەزار و زیارەتگای پیرەکانی دیکە هەن، لەوانە چەندێک لە حەوت فریشتەکە کە لە ئایینەکەدا ڕێزیان لێ دەگیرێت.
لە مەزارەکە و زیارەتگاکانی دەوروبەریدا، زیارەتکاران کردەوەی پابەندیی ئایینی ئەنجام دەدەن کە ڕێزگرتنیان دەردەبڕن و بەرەکەت دەخوازن. بەردەرگا پیرۆزەکانی دەرگاکان ماچ دەکەن و ئاگادارن هەرگیز پێیان لەسەر دانەنێن؛ لە ژوورە تاریک و پیرۆزەکاندا پڵیتەکانی چرای ڕۆن دادەگیرسێنن، بڵێسەکان هێمای ڕووناکیی خودایین. لە زیارەتگاکاندا لە قوماشە ڕەنگاوڕەنگەکان گرێ دەدەن، هەر گرێیەک دوعایەک یان ئاواتێکە؛ ئەو گرێیانەش دەکەنەوە کە ئەوانی دیکە بەستوویانن، بە نیشانەی ئازادکردنی دوعا و بەرەکەتەکان. ئەم کردەوانە کە لە دڵە پیرۆزەکەی لالشدا ئەنجام دەدرێن، زیارەتکار بە پیرەکە و پیرەکان و نەریتە قووڵەکەی ئایینەکەوە دەبەستنەوە؛ یەکێکن لە بە نرخترین کردەوە ئایینییەکانی زیارەتەکە.
کانییە پیرۆزەکان
ئاو لە ئایینی ئێزدیدا پێگەیەکی زۆر پیرۆزی هەیە و دوو کانیی پیرۆز لە ناو لالشدا لە ناوەندی ڕێوڕەسمەکانی زیارەتەکەدان. یەکەمیان کانی سپی، کانیا سپی، کانییەکی پاکە کە بینایەکی گومبەتدار داپۆشیوە؛ لە نەریتەکەدا باوەڕی وا هەیە کە ئاوەکانی خودی سەرچاوەی ئافراندن بەرجەستە دەکەن. لەم ئاوە پیرۆزانەدایە کە ڕێوڕەسمی ئێزدیی مۆرکرن، ئەعمیدێکی پیرۆز، ئەنجام دەدرێت، بە تایبەتی بۆ منداڵانی کۆمەڵەکە؛ هەر لێرەشە کە لە جەژنە مەزنەکەی پاییزدا شتە پیرۆزەکانی ئایینەکە ئەعمید دەکرێن. ئەم کانییە ئەوەندە گرنگە کە ئێزدییەکانی دوور لە لالش ئاوەکەی بۆ خۆیان دەهێنن تا ئەعمیدە پیرۆزەکە ئەنجام بدرێت.
دووەمیان زمزمە، جۆگەیەکی پیرۆز کە لە ئەشکەوتێک لە نزیک ئەو ژوورەی بە شێخ حەسەنەوە پەیوەندیدارە، لە قووڵاییی زیارەتگاکەدا لە بەردەوە هەڵدەقوڵێت. ئاوەکانی ئەویش بە پیرۆز دادەنرێن و زیارەتکاران ڕێزیان لێ دەگرن. کانییە پیرۆزەکانی لالش بە ئاوە پاکەکانیان کە لە زەوی پیرۆزەوە هەڵدەقوڵێن، یەکێکن لە ڕێزلێگیراوترین تایبەتمەندییەکانی دۆڵەکە؛ ڕێزگرتنی قووڵی ئێزدییان بۆ ئاو وەک سەرچاوەی ژیان و پاکی و کەناڵێکی پیرۆزی دەردەبڕن. خواردنەوەی ئەم ئاوانە، ئەعمیدکران تێیاندا یان بردنیان وەک بەرەکەت یەکێکن لە کردەوە بە نرخەکانی زیارەتەکە کە زیارەتکار لە سەرچاوەی ئایینەکەدا بە کانییە پیرۆزەکانەوە دەبەستنەوە.
ڕێوڕەسمەکانی زیارەتکار
جگە لە وێستگە مەزنەکان، زیارەتی لالش پڕە لە ڕێوڕەسم کە پابەندیی ئایینی و خۆشیی کۆمەڵایەتیی ئێزدییان دەردەبڕن. لە سەرانسەری دۆڵە پیرۆزەکەدا زیارەتکاران بە پێی پەتی دەڕۆن، چونکە هەموو زەوی لالش پیرۆزە و نابێت بە پێڵاو بەسەریدا بڕۆن؛ ئەمە بەردەوام بە جەستە پیرۆزیی شوێنەکەیان بیر دەخاتەوە. لە کۆبوونەوە مەزنەکەی پاییز، جەژنی جەماعە، ڕێوڕەسمەکان بە تەواوترین شێوە دەردەکەون: ڕێپێوانە پیرۆزەکان بە دۆڵەکەدا دەسووڕێنەوە، قوربانی پێشکەش دەکرێت، لەوانە بە پێی نەریتەکە قوربانیکردنی گایەک لە زیارەتگای شێخ شەمس؛ مۆسیقا پیرۆزەکەی قەوواڵەکانیش زەوی پیرۆز پڕ دەکات.
زیارەتکاران چرای ڕۆن و مەشخەڵی بێژمار دادەگیرسێنن تا دۆڵەکە لە شەوانی پاییزدا بە بڵێسەی پیرۆز بدرەوشێتەوە؛ هەروەها لە ژەمە کۆمەڵایەتییەکاندا هاوبەشن، نانی جەژن دەنانەوە و قوربانی پێشکەش دەکەن و خێر دەبەخشن. زۆرێکیان سەردانی گۆڕی ئەندامانی بنەماڵەکەشیان دەکەن و لە دارەکانی ئاوات لە گردەکانی دەوروبەر پەڕۆی باریکی ڕەنگاوڕەنگ دەبەستن. لە ڕێگەی هەموو ئەم ڕێوڕەسمانەوە، زیارەتەکە لە هەمان کاتدا کردەوەیەکی پابەندیی ئایینیی پڕ ڕێز و کۆبوونەوەیەکی خۆشی تەواوی کۆمەڵەکەیە؛ پێکەوەهاتنی گەلە پەرتەوازەکەی ئێزدی لە پیرۆزترین شوێنەکەیاندا بە یەکگرتوویی و جەژن. زیارەتکار بە نوێبوونەوە لە ئایین و سەر بە کۆمەڵەکە بووندا لالش بەجێ دەهێڵێت، دوای ئەوەی گەڕاوەتەوە بۆ خودی سەرچاوەی ژیانی ئایینیی ئێزدی و بۆ ماوەیەک لە دڵی جیهانەکەیاندا بە تەواوی کۆمەڵەکەی باوەڕداران پەیوەست بووەتەوە.
هێما و مانا
زیارەتی لالش قووڵترین بابەتەکانی ئایینی ئێزدی بەرجەستە دەکات: پاکی و پابەندیی ئایینی و گەڕانەوە بۆ سەرچاوەی پیرۆز. ڕێوڕەسمەکانی پاکبوونەوە، بە پێی پەتی ڕۆیشتن بەسەر زەوی پیرۆزدا، خۆشۆردن لە جۆگە پیرۆزەکە و ئەعمید لە کانییە پیرۆزەکان، ڕێزگرتنی ئێزدییان بۆ پاکی و گواستنەوە لە جیهانی دنیاییەوە بۆ پیرۆزی دەردەبڕن. پەڕینەوە بە پردەکەی سیلاتدا ڕوونترین شێوەی هێمایی بە ئەم گواستنەوەیە دەبەخشێت؛ بەجێهێشتنی جیهانی ناپیرۆز و چوونە ناو ئامادەییی خودایی لە پیرۆزترین شوێنی ئایینەکە کە پیرەکە، شێخ عەدی، ناوەندییەتی.
زیارەتەکە هەروەها یەکگرتوویی و مانەوەی گەلی ئێزدی بەرجەستە دەکات. بە کۆبوونەوە لە لالش، بە تایبەتی بۆ جەژنە مەزنەکەی پاییز، کۆمەڵە پەرتەوازەکە دەگەڕێتەوە بۆ پیرۆزترین شوێنەکەی و ئەو پەیوەندییانەی ئایین و سەر بە کۆمەڵەکە بوون نوێ دەکاتەوە کە لە ماوەی سەدەکانی سەختی و چەوساندنەوەدا پێکەوە گرتوویەتی. بەمەش زیارەتەکە هێندەی کردەوەیەکی پابەندیی ئایینی، جەختکردنەوەیە لە ناسنامە و مانەوە؛ گەڕانەوەی تەواوی گەلەکەیە بۆ ماڵەوە و سەرچاوەی ئایینەکەی. بۆ ئایینێک کە ئەوەندە زۆر ڕووبەڕووی ئاوارەیی و هێرش بووەتەوە، ئەم گەڕانەوەیە بۆ دۆڵە پیرۆزەکە و ئەم نوێبوونەوەی کۆمەڵەکە لە ناوەندە پیرۆزەکەیدا، مانایەکی قووڵی بەردەوامی و خۆڕاگریی هەیە. لە زیارەتی لالشدا، ئێزدییەکان نەوە دوای نەوە جەخت لە پابەندیی خۆیان بە پیرەکان و پەیوەندیی نەبڕاوەیان بە پیرۆزترین شوێنی ئایینە دێرینەکەیان دەکەنەوە.
زیارەتەکە و کوردەکان
زیارەتی لالش یەکێکە لە نەریتە مەزنە ئایینییەکانی جیهانی کوردی، چونکە ئێزدییەکان گەلێکی کوردن و ئێزدییەتی یەکێکە لە ئایینە ڕەسەنەکانی نێو کورد کە لە نێویاندا سەری هەڵداوە. دۆڵە پیرۆزەکەی لالش لە خاکە کوردییەکانی باکووری عێراقدایە؛ زیارەتەکە لە هەمان کاتدا کە نەریتێکی ئێزدییە، نەریتێکی بە قووڵی کوردیشە کە لە جوگرافیای ئایینیی کوردستاندا تێکچڕاوە.
ئێزدییەتی و زیارەتە مەزنەکەی، وەک یەکێک لە ئایینە تایبەتمەندەکانی جیهانی کوردی لە تەنیشت زۆرینەی موسڵمان و کەمینە ئایینییەکانی دیکە، بەشێکن لە فرەچەشنیی دەوڵەمەندی ئایینی کە میراتی کوردی پێ دەناسرێتەوە. دۆڵە پیرۆزەکەی لالش بە زیارەتگا دێرینەکان و کانییە پیرۆزەکانی یەکێکە لە گەنجینە ڕۆحانییەکانی کوردستان؛ زیارەتکردنیشی یەکێکە لە جوانترین و بەردەوامترین نەریتە ئایینییەکانی گەلی کورد. ڕێزگرتن لە زیارەتی لالش واتە ڕێزگرتن لە دەوڵەمەندیی ئایینیی جیهانی کوردی و ئایینە دێرین و خۆڕاگرەکەی ئێزدییەکان کە لە ماوەی هەموو تاقیکردنەوەکانی مێژوویاندا پابەندیی خۆیان بە دۆڵە پیرۆزەکەیان زیندوو ڕاگرتووە. یەکێکە لە گەنجینە زیندووەکانی میراتی کوردی و میراتە فراوانترە مرۆییەکە.
مشتومڕ و تێگەیشتنە هەڵەکان
ئایا زیارەتی لالش وەک حەجی ئایینەکانی دیکەیە؟ هاوشێوەیییەکی ڕاستەقینە هەیە و خودی ئێزدییەکانیش زۆرجار ئەم بەراوردە دەکەن: سەردانی لالش و ئەرکی ئەنجامدانی لانی کەم جارێک لە ژیاندا و گرنگیی باڵای لە ژیانی ئایینیدا وای دەکەن کە بە گشتی لە ڕووی گرنگییەوە بە زیارەتە مەزنەکانی ئایینەکانی دیکە بەراورد بکرێت. بەڵام ڕێوڕەسمەکانی زیارەتی ئێزدی بە تەواوی جیاوازن و ڕەگیان لە نەریتە تایبەتەکانی ئایینی ئێزدیدایە، بە پردە پیرۆزەکە و کانییە پیرۆزەکان و ڕێزگرتن لە شێخ عەدی و پیرەکان. هاوشێوەیییەکە یارمەتیدەرە بۆ گەیاندنی گرنگیی زیارەتەکە، بەڵام باشترە بە پێی خودی تایبەتمەندییەکانی تێی بگەین، وەک دەربڕینێکی بێوێنەی ئایینی ئێزدی.
ئایا ئەو ڕێزگرتنەی لە زیارەتگا و کانییەکان دەبینرێت واتە ئێزدییەکان بت یان زۆر خوا دەپەرستن؟ نەخێر؛ ئەمە تێگەیشتنێکی هەڵەیە کە بە نادادپەروەری دژ بە ئێزدییەکان بەکارهێنراوە. ئێزدییەتی ئایینێکی یەکتاپەرستە و باوەڕی بە یەک خوا هەیە، ئافرێنەری هەموو شتێک. ڕێزگرتن لە مەزاری شێخ عەدی و زیارەتگای پیرەکان و کانییە پیرۆزەکان ڕێزگرتنە لە پیرۆزی و بەرەکەت خواستنە لە ڕێگەیانەوە، نەک پەرستنی بت یان زۆر خوا، هەر وەک لە زۆر ئایینیشدا ڕێزگرتن لە پیر و شوێنی پیرۆز هەیە. ئەو ڕێزگرتنەی بۆ فریشتەی تاووس، سەرۆکی فریشتە پیرۆزەکان، دەردەبڕدرێت هەروەها ڕێزگرتنە لە بوونەوەرێکی خوداییی خێرخوا کە ویستی خوا جێبەجێ دەکات، نەک پەرستنی هیچ هێزێکی خراپ وەک بوختانکەران بە هەڵە بانگەشەیان کردووە. کردەوە ئایینییەکانی زیارەتەکە ئایینێکی یەکتاپەرست دەردەبڕن کە لە ڕێگەی پیرەکان و شوێنە پیرۆزەکانەوە ڕێز لە خوا دەگرێت.
ئایا هەموو ئێزدییەکان دەتوانن زیارەتەکە بکەن؟ لە بنەڕەتدا هەر ئێزدییەک ئاواتەخوازە لانی کەم جارێک لە ژیانیدا زیارەتی لالش بکات؛ ئەوانەی لە شوێنێک دەژین کە دەتوانن بگەنە دۆڵەکە، هەموو ساڵێک بۆ جەژنە مەزنەکەی پاییز دەگەڕێنەوە. لە کردەوەدا، دووریی زۆر کۆمەڵی ئێزدی لە دۆڵە پیرۆزەکە و شڵەژانەکانی ئاوارەیی و چەوساندنەوە وایان کردووە هەندێکیان نەتوانن ئەم ئاواتە بەدی بهێنن. بۆیە هەندێک ڕێوڕەسم، وەک ئەعمیدە پیرۆزەکە، دەکرێت لە شوێنی دیکەش بەو ئاوە ئەنجام بدرێن کە لە کانییە پیرۆزەکانەوە دەهێنرێت. بەڵام زیارەتی لالش هێشتا قووڵترین ئاواتی پابەندیی ئایینیی ئێزدییەکانە و کۆبوونەوە لە دۆڵە پیرۆزەکە باڵاترین دەربڕینی یەکگرتوویی و ئایینی کۆمەڵەکەیە.
بابەتە پەیوەندیدارەکان
لالش: دۆڵە پیرۆزەکە، ئامانجی زیارەت
شێخ عەدی: پیرە مەزنەکە کە مەزارەکەی لە لالشە
جەژنی جەماعە: کۆبوونەوە مەزنەکەی زیارەتی پاییز
تاووس مەلەک: فریشتەی تاووس کە بەرەکەتی بە لالش بەخشی
حەوت فریشتەکە: پیرەکان کە زیارەتگاکانیان لە دۆڵەکەدان
شێخ شەمس: ئەو پیرەی گا لە زیارەتگاکەیدا قوربانی دەکرێت
شێخ حەسەن: ئەو پیرەی زمزم لە نزیک ژوورەکەی هەڵدەقوڵێت
ئێزدییەتی: ئایینە دێرینە کوردییەکەی زیارەتکاران
پرسیارە باوەکان
زیارەتی ئێزدییان بۆ لالش چییە؟
زیارەتی لالش ئەو گەشتە پیرۆزەیە کە ئێزدییەکان بۆ دۆڵە پیرۆزەکەی لالش لە باکووری عێراق دەیکەن، پیرۆزترین شوێنی ئایینەکەیان و شوێنی مەزاری شێخ عەدی. هەر ئێزدییەک ئاواتەخوازە لانی کەم جارێک لە ژیانیدا ئەم زیارەتە بکات؛ ئەوانەی نزیک دۆڵەکە دەژین، هەموو ساڵێک بۆ جەژنی جەماعەی مەزنی پاییز دەگەڕێنەوە. زیارەتەکە ڕێوڕەسمی پیرۆز لە وێستگە پیرۆزەکانی دۆڵەکە لەخۆ دەگرێت، لەوانە بە پێی پەتی ڕۆیشتن و پەڕینەوە بە پردە پیرۆزەکەدا و سەردانکردنی مەزارەکە و ڕێزگرتن لە کانییە پیرۆزەکان.
بۆچی لالش بۆ ئێزدییەکان ئەوەندە پیرۆزە؟
لالش ناوەندی ڕۆحانیی ئایینی ئێزدییە. بە پێی نەریتەکە ئەو شوێنەیە کە فریشتەی تاووس دابەزی بۆ ئەوەی بەرەکەت بە زەوی ببەخشێت؛ هەروەها ئەو شوێنەیە کە چاکسازە مەزنەکە، شێخ عەدی، ژیا و فێرکاریی کرد و نێژرا. دۆڵەکە مەزارەکەی ئەو و زیارەتگای پیرەکان و حەوت فریشتەکەی تێدایە، بە گومبەتە کۆنییە تایبەتمەندەکانیان. لالش بە شوێنێکی خاوەن هێزی ڕۆحانیی باڵا و پەناگەیەک لە سەردەمەکانی چەوساندنەوەدا دادەنرێت و خودی دڵی جیهانە ئایینییەکەی ئێزدییەکانە.
پردەکەی سیلات چییە؟
پردەکەی سیلات پردێکی بچووکە لە دۆڵی لالش کە سنووری نێوان جیهانی ناپیرۆز و دنیایی و فەزای پیرۆزی دۆڵەکە دیاری دەکات. پەڕینەوە بەسەریدا واتە گواستنەوە لە جیهانی ئاساییەوە بۆ ئامادەییی خودایی؛ لە باوەڕی ئێزدیشدا ڕۆڵێکی لە کۆتاییی سەردەمدا هەیە. زیارەتکاران پێش پەڕینەوە بەسەریدا پێڵاوەکانیان دادەکەن و دەستیان دەشۆن؛ لە جەژنە مەزنەکەدا پێش چوون بۆ مەزاری شێخ عەدی، بە پردەکەدا دەپەڕنەوە و مەشخەڵ هەڵدەگرن و سروود دەڵێن.
کانییە پیرۆزەکانی لالش چین؟
دوو کانیی پیرۆز لە ناو لالشدا لە ناوەندی زیارەتەکەدان. کانی سپی، کانیا سپی، کانییەکی پاکە کە ئاوەکانی بە بەرجەستەکەری سەرچاوەی ئافراندن دادەنرێن؛ لێرەیە کە ئەعمیدی ئێزدی، مۆرکرن، ئەنجام دەدرێت و ئاوەکانی بۆ ئێزدییەکانی دوور دەبردرێن. زمزم جۆگەیەکی پیرۆزە کە لە ئەشکەوتێک لە نزیک ژووری شێخ حەسەن لە بەردەوە هەڵدەقوڵێت. هەردووکیان زۆر ڕێزلێگیراون و ڕێزگرتنی ئێزدییان بۆ ئاو وەک سەرچاوەی ژیان و پاکی دەردەبڕن.
زیارەتکاران لە لالش چی دەکەن؟
زیارەتکاران بە پێی پەتی بەسەر زەوی پیرۆزدا دەڕۆن و بە پردە پیرۆزەکەی سیلاتدا دەپەڕنەوە و سەردانی مەزاری شێخ عەدی و زیارەتگای پیرەکان دەکەن؛ لەوێ بەردەرگا پیرۆزەکان ماچ دەکەن و چرای ڕۆن دادەگیرسێنن و وەک دوعا لە قوماشە ڕەنگاوڕەنگەکان گرێ دەدەن. ڕێز لە کانییە پیرۆزەکان دەگرن؛ لە جەژنی پاییزدا بەشداریی ڕێپێوانە پیرۆزەکان دەکەن و قوربانی پێشکەش دەکەن و لە ژەمە کۆمەڵایەتییەکاندا هاوبەشن و چرا و مەشخەڵی بێژمار دادەگیرسێنن و لە دارەکانی ئاوات پەڕۆی باریک دەبەستن. زیارەتەکە هەم پابەندییەکی ئایینیی پڕ ڕێز و هەم کۆبوونەوەیەکی خۆشی کۆمەڵەکەیە.
ئایا ئێزدییەکان دەبێت زیارەتەکە بکەن؟
چاوەڕوان دەکرێت هەر ئێزدییەک، ئەگەر بکرێت، لانی کەم جارێک لە ژیانیدا زیارەتی لالش بکات؛ ئەوانەی لە شوێنێک دەژین کە دەتوانن بگەنە دۆڵەکە، هەوڵ دەدەن هەموو ساڵێک بۆ جەژنی جەماعەی پاییز بگەڕێنەوە. لە کردەوەدا، دووریی زۆر کۆمەڵ لە لالش و شڵەژانەکانی ئاوارەیی و چەوساندنەوە وایان کردووە هەندێکیان نەتوانن ئەمە بکەن؛ هەندێک ڕێوڕەسمیش دەکرێت لە شوێنی دیکە بەو ئاوە ئەنجام بدرێن کە لە کانییە پیرۆزەکانەوە دەهێنرێت. بەڵام زیارەتەکە هێشتا قووڵترین ئاواتی پابەندیی ئایینیی ئێزدییەکانە.
سەرچاوە و خوێندنەوەی زیاتر
Feast of the Assembly (Cejna Cemaiye) - Wikipedia
Places of Pilgrimage - Eszter Spat (Central European University)
Pilgrimage to Lalesh - Peacock-Angel.org
Ain Baydha and the White Spring - Mapping Mesopotamian Monuments, Columbia University
The Yazidis: Faith, Sacred Lands, and Persecution - Young Pioneer Tours
Visiting Lalish, the Yezidi Holy Site - Voice of Guides
Mausoleum of Shaykh Shams - Mapping Mesopotamian Monuments, Columbia University