Wie is Sara Omar?
Sara Omar, in het Koerdisch سارا عومهر, is een Koerdisch-Deense schrijfster, dichteres en mensenrechtenactiviste, geboren op 21 augustus 1986 in Sulaymaniyah in Iraaks Koerdistan. Zij is de eerste internationaal erkende vrouwelijke romanschrijver uit de Koerdische Regio van Irak, en haar debuutroman Dødevaskeren («De dodenwasser», 2017) werd een literair fenomeen in Denemarken: er werden meer dan 100,000 exemplaren verkocht en Deense media prezen het als «de MeToo van moslimvrouwen».
Zij schrijft in het Deens over eergerelateerd geweld, vrouwelijke genitale verminking, gedwongen huwelijken en het patriarchale misbruik van vrouwen in conservatieve Koerdisch-islamitische gemeenschappen. Haar werk leverde haar enkele van de meest prestigieuze Deense literatuur- en mensenrechtenprijzen op, maar ook ernstige doodsbedreigingen waardoor zij in Kopenhagen politiebescherming kreeg.
Kernpunten
Geboren op 21 augustus 1986 in Sulaymaniyah, Iraaks Koerdistan; Deens staatsburger sinds 2001.
Debuutroman Dødevaskeren (2017) verkocht meer dan 100,000 exemplaren in Denemarken en won de Lezersboekenprijs van 2018.
Het vervolg Skyggedanseren (2019) won in 2020 De Gyldne Laurbær, een van de meest prestigieuze Deense literatuurprijzen.
Schrijft in het Deens over eergerelateerd geweld, vrouwelijke genitale verminking, gedwongen huwelijken en patriarchaal misbruik van vrouwen.
Leeft onder politiebescherming; ambassadrice van DIGNITY, de Deense Vrouwenvereniging, Crossing Borders en GAPF.
Feiten in het kort
Volledige naam: Sara Omar
Naam in de moedertaal: سارا عومهر, Koerdisch
Geboren: 21 augustus 1986
Geboorteplaats: Sulaymaniyah, Iraaks Koerdistan
Staatsburgerschap: Denemarken, sinds 2001
Achtergrond: Koerdisch; opgegroeid tijdens de Iran-Irakoorlog en de Anfal-genocide
Beroep: Romanschrijfster, dichteres, columniste en mensenrechtenactiviste
Tijdperk: Hedendaags, 2004 tot heden
Opleiding: BSc politieke wetenschappen
Bekend om: Dødevaskeren (2017); het doorbreken van taboes rond geweld tegen vrouwen
Belangrijkste werken: Dødevaskeren (2017), Skyggedanseren (2019)
Uitgever: Politikens Forlag
Belangrijkste prijzen: Lezersboekenprijs (2018), Prijs voor Vrijheid van Meningsuiting (2018), Mensenrechtenprijs van het Deens Instituut voor Mensenrechten (2019), De Gyldne Laurbær (2020)
Vertalingen in: Zweeds, Noors, Servisch, Macedonisch en Frans
Inhoudsopgave
Belangrijkste prestaties en bijdragen
Tijdlijn en belangrijke gebeurtenissen
Nalatenschap en culturele invloed
Verwante personen, plaatsen en onderwerpen
Jeugd en afkomst
Sara Omar werd op 21 augustus 1986 geboren in Sulaymaniyah in de Koerdische Regio van Irak. Zij groeide op tijdens de Iran-Irakoorlog (1980–1988), die rechtstreeks overging in de Golfoorlog van 1990–1991. Als klein kind woonde zij rond Halabja tijdens de chemische aanval van 16 maart 1988, een van de zwaarste gruweldaden van Saddam Husseins Anfal-campagne tegen Koerden. Veel familieleden kwamen om in de bredere Anfal-genocide van de late jaren 1980. De oorlogen die haar jeugd vormden zouden later de achtergrond van haar romans worden.
Zij vluchtte als jonge tiener uit Iraaks Koerdistan en kwam in 2001 op vijftienjarige leeftijd in Denemarken aan. Daar maakte zij haar middelbare school af en ging naar de universiteit. Zij begon met rechten, stapte later over naar politieke wetenschappen en behaalde een BSc.
Historische context
Sara Omar groeide op op het kruispunt van drie samenkomende tragedies: de Iran-Irakoorlog, Saddam Husseins chemische campagnes tegen Koerdische burgers en de stelselmatige vervolging van Koerden in de bredere regio. Halabja en de Anfal-genocide vormen het morele fundament van haar schrijven.
Zij werd volwassen in Denemarken toen het publieke debat draaide om immigratie, islam en vrijheid van meningsuiting, vooral na de controverse rond de Mohammed-cartoons van 2005–2006. Haar romans zouden midden in die debatten belanden, waarin de vraag wie religieuze en culturele praktijken mag bekritiseren uitzonderlijk beladen is.
Belangrijkste prestaties en bijdragen
Literaire werken
Sara Omars debuutroman Dødevaskeren («De dodenwasser») werd op 30 november 2017 door Politikens Forlag uitgegeven. Het vertelt het verhaal van Frmesk, een naam die «traan» betekent in het Koerdisch: een Koerdisch meisje wier reis van haar geboorte in Sulaymaniyah in 1986 naar een ziekenhuisbed in Denemarken in 2016 voert. Daar ontmoet zij een jonge Koerdische geneeskundestudente die klemzit tussen een controlerende vader en haar eigen ambities. De roman verkocht in Denemarken meer dan 100,000 exemplaren, een buitengewoon aantal voor een literair debuut in een land met minder dan zes miljoen inwoners. Deense recensenten noemden het «de MeToo van moslimvrouwen».
Het vervolg, Skyggedanseren («Schaduwdanser»), verscheen op 26 november 2019 en zette Frmesks verhaal voort. Beide romans verschenen bij Politikens Forlag en zijn vertaald in het Zweeds, Noors, Servisch, Macedonisch en Frans. In december 2020 noemde het Franse tijdschrift Le Point de roman Dødevaskeren een van de dertig belangrijkste boeken die dat jaar in Frankrijk verschenen.
Eerder in haar loopbaan publiceerde Omar in 2006 bij The Voices het essay «Den konfliktfyldte unge i et samfund, der er ligeglad», in 2014 een gedicht in het literaire tijdschrift Kritiker en het gedicht «Barndommens tavshed» («De stilte van de kindertijd») in de Deense PEN-bundel Ord på flugt (2016).
Thema’s en activisme
Omar schrijft in het Deens over onderwerpen waarvoor zij naar eigen zeggen taboes moest doorbreken om ze gedrukt te krijgen: eergerelateerd geweld, vrouwelijke genitale verminking, gedwongen huwelijken, incest, seksueel geweld, sociale controle en het patriarchale misbruik van vrouwen in conservatieve Koerdisch-islamitische gemeenschappen. Sinds 2004 schrijft zij ook kritische essays in media uit het Midden-Oosten over de rechten van vrouwen, kinderen, mensen met een beperking en homoseksuelen. Jarenlang gebruikte zij daarbij een mannelijk pseudoniem om vergelding te vermijden.
Haar literaire werk is niet los te zien van haar activisme. Zij is ambassadrice van DIGNITY, het Deense instituut tegen marteling, de Deense Vrouwenvereniging, jongerenorganisatie Crossing Borders en de Zweedse organisatie GAPF, die tegen eergerelateerd geweld strijdt. Zij nam deel aan campagnes van Amnesty International en Danner, het Deense netwerk van vrouwenopvanghuizen.
Na de publicatie van Dødevaskeren kreeg Omar ernstige doodsbedreigingen en leeft zij nu onder politiebescherming, iets waarover zij openlijk in Deense en internationale media sprak. Zij noemt zichzelf een «agnostische moslim» en heeft gezegd dat haar boodschap universeel is: zij gaat over geweld tegen vrouwen in elke gemeenschap waar dat wordt geduld, niet over de islam als geloof.
Prijzen en erkenning
Tot Sara Omars prijzen behoren:
Reisbeurs van Erik Hoffmeyer (2015)
Ytringsfrihedsprisen, Prijs voor Vrijheid van Meningsuiting (2018)
Årets Victor, Victor van het Jaar, toegekend door Ekstra Bladet (2018)
Artbeat-prijs (2018)
Læsernes Bogpris, Lezersboekenprijs (2018), voor Dødevaskeren
ELLE Style Awards: Vrouw van het Jaar (2019)
Literatuurprijs van de Martin Andersen Nexø-stichting (2019)
Mensenrechtenprijs van het Deens Instituut voor Mensenrechten (2019)
De Gyldne Laurbær, De Gouden Laurier (2020), voor Skyggedanseren
Zij opende in 2019 het Deense literatuurfestival Bogforum in Kopenhagen en hield in 2020 de openingstoespraak bij CPH:DOX. Zij maakt deel uit van het deskundigenadviespanel van de Arts & Globalization Communication Group.
Tijdlijn en belangrijke gebeurtenissen
1986 — Geboren op 21 augustus in Sulaymaniyah, Iraaks Koerdistan.
1988 — Woont in de regio Halabja tijdens de chemische aanval van 16 maart.
Late jaren 1980 — Anfal-genocide; veel familieleden worden gedood.
Late jaren 1990 — Vlucht als vluchteling uit Iraaks Koerdistan.
2001 — Komt op 15-jarige leeftijd in Denemarken aan, hervat haar opleiding en gaat later naar de universiteit.
2004 — Begint kritische essays in media uit het Midden-Oosten te schrijven, vaak onder een mannelijk pseudoniem.
2014 — Publiceert een gedicht in het Zweedse literaire tijdschrift Kritiker.
2016 — Draagt «Barndommens tavshed» bij aan de Deense PEN-bundel Ord på flugt.
2017 — Debuutroman Dødevaskeren verschijnt bij Politikens Forlag, 30 november.
2018 — Wint de Lezersboekenprijs, de Prijs voor Vrijheid van Meningsuiting, Victor van het Jaar en de Artbeat-prijs.
2019 — Wint de prijs van het Deens Instituut voor Mensenrechten, ELLE Style Awards Vrouw van het Jaar en de prijs van de Martin Andersen Nexø-stichting. Het vervolg Skyggedanseren verschijnt, 26 november. Opent Bogforum in Kopenhagen.
2020 — Skyggedanseren wint De Gyldne Laurbær. Houdt de openingstoespraak bij CPH:DOX. Le Point noemt Dødevaskeren een van de 30 belangrijkste boeken van het jaar in Frankrijk.
Debatten en misvattingen
Sara Omars werk riep felle reacties uit het hele politieke en religieuze spectrum op. Zij werd geëerd als onbevreesde stem voor vrouwenrechten en door sommigen als islamofoob veroordeeld. Zij wijst beide uitersten af en noemt zichzelf een «agnostische moslim» wier werk zich richt tegen geweld tegen vrouwen waar het ook voorkomt, eerder dan tegen de islam als geloof.
De bedreigingen hebben ertoe geleid dat zij sinds kort na de publicatie van Dødevaskeren onder politiebescherming in Denemarken leeft. Haar besluit om haar boeken op eigen kosten in het Koerdisch en Arabisch te vertalen om censuur in het Midden-Oosten te omzeilen toont hoe moeilijk het is de lezers te bereiken die haar werk het rechtstreeks inspireerden.
Zij wordt soms ten onrechte Deens-Noors genoemd. Zij is in werkelijkheid Koerdisch-Deens: haar romans zijn in het Noors vertaald, naast Zweeds, Servisch, Macedonisch en Frans, maar zij is Deens staatsburger en woont sinds 2001 in Denemarken.
Nalatenschap en culturele invloed
Sara Omar is de eerste internationaal erkende vrouwelijke romanschrijver uit de Koerdische Regio van Irak. Haar romans brachten de stem van een Koerdische vrouw in het centrum van de Scandinavische literaire cultuur en gaven veel vrouwen, vooral moslimvrouwen en Koerdische vrouwen in de Noordse landen, woorden voor ervaringen waarover vroeger niet publiekelijk kon worden gesproken. Omar beschreef zelf hoe haar boeken «een heel stille beweging onder vrouwen begonnen, vooral onder vrouwen met een moslimachtergrond in Scandinavië».
Haar werk behoort tot een bredere traditie van Koerdische literatuur in Europese ballingschap, naast schrijvers zoals Mehmed Uzun in Zweden en Bachtyar Ali in Duitsland. Zij onderscheidt zich echter doordat zij volledig in het Deens schrijft, door het bestsellerbereik van haar debuut en door de directheid waarmee zij gendergerelateerd geweld behandelt.
Verwante personen, plaatsen en onderwerpen
Mehmed Uzun — Koerdische romanschrijver die in Zweedse ballingschap leefde
Bachtyar Ali — vooraanstaande Koerdische romanschrijver in het Sorani
Chemische aanval op Halabja — gruweldaad uit 1988 in de streek van haar jeugd
Anfal-campagne — Saddam Husseins genocide tegen de Koerden
Sulaymaniyah — haar geboorteplaats
Politikens Forlag — haar Deense uitgever
Koerden in Denemarken — de diasporagemeenschap waarin zij volwassen werd
Veelgestelde vragen
Wie is Sara Omar?
Sara Omar, geboren op 21 augustus 1986, is een Koerdisch-Deense schrijfster, dichteres en mensenrechtenactiviste. Haar debuutroman Dødevaskeren («De dodenwasser», 2017) werd een van de meest gelezen Deense romans van de afgelopen jaren en leverde haar enkele van de meest prestigieuze Deense literatuur- en mensenrechtenprijzen op.
Waar is Sara Omar vooral bekend om?
Zij is vooral bekend om Dødevaskeren (2017) en het vervolg Skyggedanseren (2019), romans die in de Deense literatuur taboes doorbraken rond eergerelateerd geweld, vrouwelijke genitale verminking en het misbruik van vrouwen in conservatieve Koerdisch-islamitische gemeenschappen.
Is Sara Omar Koerdisch?
Ja. Sara Omar werd in de Koerdische Regio van Irak geboren en identificeert zich als Koerdisch. Zij is sinds 2001 Deens staatsburger, en haar romans zijn uitdrukkelijk geworteld in de Koerdische identiteit, geografie en geschiedenis.
In welke taal schrijft Sara Omar?
Zij schrijft haar romans in het Deens. Zij vertaalt haar eigen boeken op eigen kosten in het Koerdisch en Arabisch om ze zonder censuur toegankelijk te maken voor lezers uit het Midden-Oosten.
Waarom leeft Sara Omar onder politiebescherming?
Sinds de publicatie van Dødevaskeren in 2017 heeft zij ernstige doodsbedreigingen ontvangen als reactie op haar open beschrijving van eergerelateerd geweld, vrouwelijke genitale verminking en misstanden die zij aan reactionaire religieuze interpretaties toeschrijft.
Bronnen en verdere literatuur
Copenhagen Democracy Summit — Sprekersprofiel van Sara Omar (2021)
Deens Instituut voor Mensenrechten — Sara Omar geëerd met Mensenrechtenprijs