گۆڤاری مێژووی کورد
1586 وتار بە سۆرانی بەردەستە.
ئیبرانوم سێزدەهەمین پاشای گوتیی میزۆپۆتامیا بوو، نزیکەی ساڵی 2113 پێش زایین. شوێنی ئەو لە مێژووی باوباپیرانی کورد و یەکەم ئیمپراتۆریەتی کوردیدا بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە ئیرارووم دوازدەیەم پاشای گوتیی میزۆپۆتامیا بوو، نزیکەی 2115 پێش زایین. پێگەی ئەو لە مێژووی باوباپیرانی کورد و یەکەم ئیمپراتۆریای کوردی بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە کورووم یازدەیەم پاشای گوتیی میزۆپۆتامیا بوو، نزیکەی 2121 پێش زایین. پێگەی ئەو لە مێژووی باوباپیرانی کورد و یەکەم ئیمپراتۆریای کوردی بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە ئیارلاگاش دەیەم پاشای گوتیی میزۆپۆتامیا بوو، نزیکەی 2124 پێش زایین. پێگەی ئەو لە مێژووی باوباپیرانی کورد و یەکەم ئیمپراتۆریای کوردی بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە ئیباتێ نۆیەم پاشای گوتیی میزۆپۆتامیا بوو، نزیکەی 2127 پێش زایین. پێگەی ئەو لە مێژووی باوباپیرانی کورد و یەکەم ئیمپراتۆریای کوردی بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە ئیارلاگاب هەشتەم پاشای گوتیی میزۆپۆتامیا بوو، نزیکەی 2142 پێش زایین. پێگەی ئەو لە مێژووی باوباپیرانی کورد و یەکەم ئیمپراتۆریای کوردی بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە ئیگێشاوش حەوتەم پاشای گوتیی میزۆپۆتامیا بوو، نزیکەی 2148 پێش زایین. پێگەی ئەو لە مێژووی باوباپیرانی کورد و یەکەم ئیمپراتۆریای کوردی بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە ئینیماباکێش شەشەم پاشای گوتیی میزۆپۆتامیا بوو، نزیکەی 2153 پێش زایین. پێگەی ئەو لە مێژووی باوباپیرانی کورد و یەکەم ئیمپراتۆریای کوردی بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە ئەلوولمێش پێنجەم پاشای گوتیی میزۆپۆتامیا بوو، نزیکەی 2159 پێش زایین. پێگەی ئەو لە مێژووی باوباپیرانی کورد و لیستی پاشایانی سۆمەر بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە شولمێ چوارەم پاشای گوتیی میزۆپۆتامیا بوو، نزیکەی 2165 پێش زایین. پێگەی ئەو لە مێژووی باوباپیرانی کورد و لیستی پاشایانی سۆمەر بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە نیکیلاگا سێیەم پاشای گوتیی میزۆپۆتامیا بوو، نزیکەی 2171 پێش زایین. پێگەی ئەو لە مێژووی باوباپیرانی کورد و لیستی پاشایانی سۆمەر بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە ئینکیشوش دووەم پاشای گوتی بوو کە نزیکەی 2177 پێش زایین میزۆپۆتامیای حوکمڕانی کرد. ڕۆڵەکەی لە یەکەم ئیمپراتۆریەتی کوردی و شوێنی لە پێڕستی پاشاکانی سومەردا بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە ئیمتا یەکەم پاشای گوتی بوو کە نزیکەی 2180 پێش زایین میزۆپۆتامیای حوکمڕانی کرد. میراتەکەی وەک باوباپیرێکی پێشکوردی و سپێدەی بنەماڵەی چیاییی زاگرۆس بناسە.
وتارەکە بخوێنەوەسووعاد حوسنی: سیندڕێلای سینەمای میسر، کچی خۆشنووسێکی کورد، ئەستێرەی 83 فیلم و هێمای جیهانی عەرەب، کە مردنە پڕنهێنییەکەی هێشتا چارەسەر نەکراوە.
وتارەکە بخوێنەوەسەلاحەدین دەمیرتاش: سیاسەتمەدار، پارێزەر، نووسەر و سەرکردەی HDPی کورد کە لە زیندانەوە بۆ سەرۆکایەتی کاندید بوو. چیرۆک، میرات و زیندانیکردنەکەی بناسە.
وتارەکە بخوێنەوە
پوختەی گشتی نیسانی 2026 زنجیرەیەک پێشهاتی گرنگی لە سەرتاسەری جیهانی کورددا هێناوە. درۆنە ئێرانییەکان بە توندییەکی نوێوە لە کەمپەکانی تاراوگە لە کوردستانی عێراق دەدەن، کۆتا سەربازە ئەمریکییەکان لە ڕۆژئاوا کشاونەتەوە و هێزە کوردییەکانی SDFیان بێپشتگیری بەجێهێشتووە، سیاسەتمەدارێکی کورد بە سەرۆکی عێراق هەڵبژێردراوە و کۆتایی بە چەند مانگێک بنبەستی سیاسی هێناوە، و سیاسەتمەدارە کوردە زیندانیکراوەکان لە تورکیا ئاماژە بە بەشێکی نوێ لە مشتومڕی پرۆسەی ئاشتی دەکەن. ئەم کورتەهەواڵە هەموو هەواڵە سەرەکییەکان دەگرێتەوە کە ئەم مانگە دیمەنی سیاسیی کورد شێوە دەدەن.
وتارەکە بخوێنەوەپێشەکی 23ی نیسانی 2026. جیهانی کورد بە هەفتەیەکی چارەنووسساز هەڵدەستێت. درۆنە ئێرانییەکان بەردەوامن لە باراندنی هێرش بەسەر کەمپەکانی تاراوگە لە کوردستانی عێراق، لە کاتێکدا سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی هەڵمەتی خۆی دژ بەو گرووپە ئۆپۆزسیۆنانە توندتر دەکات کە تۆمەتباریان دەکات بە خزمەتکردنی بەرژەوەندییەکانی ڕۆژئاوا و ئیسرائیل. لە سووریا، کۆتا سەربازی ئەمریکا ڕۆژئاوای بەجێهێشتووە، بەوەش کۆتایی بە ئامادەبوونی سەربازیی ئەمریکا بۆ ماوەی دەیەیەک هێناوە و هێزە کوردییەکانی SDFی بەجێهێشتووە تا لە ژێر حکومەتێکی سووریا کە تورکیا پشتگیریی دەکات، ڕێگای خۆیان بەرەو داهاتوویەکی نادیار بدۆزنەوە. لە بەغداش، چەند مانگێک بنبەستی سیاسی لە کۆتاییدا بە هەڵبژاردنی سیاسەتمەدارێکی کورد وەک سەرۆکی نوێی عێراق شکێنرا. ئەمە کورتەهەواڵی کوردییە بۆ 23ی نیسانی 2026.
وتارەکە بخوێنەوەکۆکراوەیەکی هەواڵە کوردییەکان بە 1,000+ وشە، لەبارەی گرژییەکانی بودجە لە نێوان هەولێر و بەغدا، دیپلۆماسیی ناوچەیی، یەکگرتوویی کورد و ئەو گەشەسەندنە سەرەکییانەی خوێنەران دەبێت لە دواتردا چاودێرییان بکەن.
وتارەکە بخوێنەوە
پێشەکی بۆ زیاتر لە دە ساڵ، ئامادەبوونی هێزەکانی ئەمریکا لە باکووری ڕۆژهەڵاتی سووریا کۆتا بەربەستی ڕێگری بوو؛ چەترێکی ئاسایش کە ڕێگەی بە کوردی سووریا دا ڕادەیەکی بێپێشینە لە خۆبەڕێوەبردن لە ناوچەیەکدا بەدەست بهێنن کە ڕۆژئاوایان ناو دەبرد. ئەزموونێک بوو کە لە هیچ شتێکی پێشتری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست نەدەچوو: بەڕێوەبەرایەتییەکی سیکولار، فرەنەتەوەیی و یەکسان لە ڕووی ڕەگەزەوە، کە لە وێرانەکانی شەڕی ناوخۆ سەری هەڵدا و هێزی سەربازیی بێدەنگ بەڵام زۆر زاڵی ئەمریکا پاڵپشتیی دەکرد. بەڵام لە 16ی نیسانی 2026ەوە، دوا سەربازە ئەمریکییەکان بە فەرمی خاکی سووریایان بەجێ هێشتووە. هەموو بنکە سەربازییەکانی ئەمریکا، لە تەنف لە باشووری ڕۆژهەڵاتەوە تا دامەزراوە فراوانەکەی قەسرەک لە حەسەکە، ڕادەستی حکومەتی سووریا کراون. بۆ گەلی کورد قەڵغانەکە ڕۆیشتووە.
وتارەکە بخوێنەوە پێشەکی 22ی نیسانی 2026. بۆ گەلی کورد ئەم هەفتەیە هەم لەدەستدان و هەم لێکەوتەی هێناوە. هێرشە درۆنییەکانی ئێران بەردەوام ئۆردوگاکانی ئۆپۆزیسیۆنی کورد لە هەرێمی کوردستانی عێراق دەکەنە ئامانج و شەڕڤانانی پێشمەرگە دەکوژن. لە سووریا، ئەمریکا دوا کشانەوەی خۆی لە کۆتا بنکە سەربازییەکانی ڕۆژئاوا تەواو کردووە و SDFی کوردیی بەجێ هێشتووە تا ڕێگای خۆی لە داهاتوویەکی ناڕووندا بدۆزێتەوە، لە ژێر حکومەتێکی نوێی سووریا کە تورکیا پاڵپشتیی دەکات. لە عێراقیش، هەڵبژاردنی سیاسەتمەدارێکی کورد وەک سەرۆک کۆتایی بە چەندین مانگی بنبەستی سیاسی هێناوە، هەرچەندە دابەشبوونە قووڵەکان ماون. ئەمە پوختەی هەواڵە کوردییەکانی ئێوەیە بۆ 22ی نیسانی 2026.
وتارەکە بخوێنەوەناوەڕۆک 1. [پێشەکی](#introduction) 2. [چوارشەممەی سوور: سەری ساڵی پیرۆزی ئێزدییەکان](#red-wednesday-the-sacred-yezidi-new-year) 3. [دیپلۆماسیی مێژوویی: مۆڵەتەکانی کیسینجەر لە 1972](#historical-diplomacy-the-kissinger-authorizations-of-1972) 4. [کۆڕەوی 1991: میراتی مانەوە](#the-1991-exodus-a-legacy-of-survival) 5. [چوارچێوەی هاوچەرخ: 19ی نیسانی 2026](#contemporary-context-april-19-2026) 6. [ئەنجام: ناسنامەی نەچەماوەی کورد](#conclusion-the-unyielding-kurdish-identity)
وتارەکە بخوێنەوەنیگایەکی گشتگیر لە مێژووی کورد لە 18ی نیسان، بە جەختکردنەوە لە ڕاپەڕینی 1991 و خۆڕاگریی هاوچەرخ.
وتارەکە بخوێنەوە
لە نوێترین هەواڵە کوردییەکانی 18ی نیسانی 2026 بکۆڵەوە، لەوانە هێرشەکانی درۆن لە کوردستانی عێراق، گۆڕانە سیاسییە ناوچەییەکان و بیرکردنەوە مێژووییەکان.
وتارەکە بخوێنەوەمێژووی کورد: ڕۆژێکی یادکردنەوە، خۆڕاگری و هیوای نوێکراوە بەروار: 17ی نیسانی 2026 نووسەران: ڕێزان بابەکر پۆل: هەواڵی کوردی --- ناوەڕۆک 1. پێشەکی 2. بنەما مێژووییەکان: 17ی نیسان بە درێژایی دەیەکان 3. سێبەری هەڵمەتی ئەنفال 4. ڕۆژی سەربەخۆییی سووریا و خەباتی کورد 5. هەواڵە نوێیەکان: ئاسایش و دیپلۆماسی لە 17ی نیسانی 2026 6. خۆڕاگریی کولتووری: ئاهەنگگێڕان بە میراتی کوردی 7. ئەنجام: ڕێگای داهاتوو --- پێشەکی 17ی نیسان لە ڕۆژژمێری کوردیدا بەروارێکی دڵتەزێنە؛ ڕۆژێک کە دەنگدانەوەی کارەساتەکانی ڕابردوو لەگەڵ داواکارییە بەردەوامەکانی ئازادی و دادپەروەری لە ئێستادا یەک دەگرێتەوە. لە بیرەوەرییە دڵتەزێنەکانی شەڕی کیمیایی لە هەڵمەتی ئەنفالەوە تا ئاڵۆزییە هاوچەرخەکانی دیپلۆماسی و ئاسایشی ناوچەیی، ئەم بەروارە ڕۆحە بەردەوامەکەی گەلی کورد لەخۆ دەگرێت. کاتێک لە ڕووداوەکانی 17ی نیسانی 2026 دەڕوانینەوە، نەتەوەیەک دەبینین کە هێشتا لە دیمەنێکی پڕ لە مەترسی و هیوادا ڕێگای خۆی دەدۆزێتەوە و پابەندییەکی قووڵ بە میرات و داهاتووی خۆی پاڵپشتیی دەکات.
وتارەکە بخوێنەوە