مێژووی کوردمێژوو، کولتوور و میرات

گۆڤاری مێژووی کورد

ئەرشیفی مێژووی کورد

1586 وتار بە سۆرانی بەردەستە.

هەواڵە کوردییەکان · 17ی نیسانی 2026

17ی نیسان: ڕۆژی نوێبوونەوەی کولتووری و بیرکردنەوە لە مێژوو لە کوردستان

17ی نیسانی 2026 خاڵێکی گرنگی یەکگرتنەوەی مێژووی کورد و دەربڕینی کولتووریی هاوچەرخ نیشان دەدات. گەلی کورد لەمێژە بە خەباتەکانی بۆ خۆبەڕێوەبردن و دانپێدانان ناسراوە، بەڵام ئەمڕۆ ڕۆژێکە بۆ بیرخستنەوەی ڕۆحە بەردەوامەکەی و ئەو هاوپشتییە نێودەوڵەتییە ڕوو لە زیادبوونەی بۆ دۆزەکەی هەیە. فێستیڤاڵی کولتووری کورد: بەشێکی نوێ لە وارشۆ. یەکێک لە بەرچاوترین ڕووداوەکانی ئەمڕۆ دەستپێکردنی فێستیڤاڵی «خۆری کوردی لە بەهاردا» لە وارشۆی پۆڵەندایە. ئەم فێستیڤاڵە سێ ڕۆژەیە (17–19ی نیسانی 2026)، کە ناوەندی فیلمی وایدا بە هاوکاریی یەکەی لێکۆڵینەوەی کوردی لە زانکۆی یاگیەلۆنی ڕێکی خستووە، ئامانجی گۆڕینی ئەو گێڕانەوە نەریتییەی هەیە کە «کورد جگە لە شاخەکان هیچ هاوڕێیەکی نییە».

وتارەکە بخوێنەوە
بەشدارییەکانی کورد لە ئاشتی · 15ی نیسانی 2026

عەبدوڵڵا ئۆجەلان: ڕیزبەندییەکی تەواوی ژیان، ململانێ و گۆشەگیری

تۆمارێکی مێژووییی زیندوو و هێڵێکی کاتیی کارلێککار کە بەدوای ژیان، فەلسەفەی سیاسی و زیندانیبوونی چەندین دەیەییی ڕابەری کورد عەبدوڵڵا ئۆجەلان دەچێت.

وتارەکە بخوێنەوە
هەواڵە کوردییەکان · 15ی نیسانی 2026

15ی نیسان: ڕۆژێکی خەبات و خۆڕاگریی بەردەوام لە مێژووی کورددا

لە گرنگیی مێژووییی 15ی نیسان لە مێژووی کورددا بکۆڵەوە؛ لە هێرشە کیمیاییە وێرانکەرەکەی 1987 لە بالیسان و شێخ وەسانەوە تا هێرشە نوێیەکانی درۆن کە گرووپە کوردییەکان لە عێراق دەکەنە ئامانج، بە خستنەڕووی ئاستەنگە بەردەوامەکان و خۆڕاگریی گەلی کورد.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 14ی نیسانی 2026

شێخ مەحمود بەرزنجی: پاشا کوردەکە کە ڕووبەڕووی ئیمپراتۆریای بەریتانیا بووەوە (1878–1956)

کاتێک ئیمپراتۆریای بەریتانیا لە شەڕی جیهانیی یەکەم بە سەرکەوتوویی هاتە دەرەوە و مافی سەرپەرشتیی میزۆپۆتامیای پێ سپێردرا، ستراتیژیستەکانی چاوەڕێیان دەکرد دانیشتووانە کوردەکانی عێراقی نوێدامەزراو، بە هەمان ئەو ملکەچییە ڕێژەییەی دانیشتووانە عەرەبەکانی بەغدا و بەسرە، سەرپەرشتیی بەریتانیا قبوڵ بکەن. هەڵە بوون. لە شاری سلێمانی لە دڵی بەرزاییەکانی کوردستان، پیاوێک بە ناوی شێخ مەحمود بەرزنجی تەماشای ئەو نەزمە نوێیەی کرد کە بەسەر گەلەکەیدا دەسەپێندرا و بڕیاری دا ناکرێت قبوڵ بکرێت.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 14ی نیسانی 2026

کازم ئینانچ: ئەفسەرە کوردەکە کە خزمەتی ئیمپراتۆریایەکی کرد کە گەلەکەی ئینکار دەکرد (1880–1938)

مێژووی دەیەکانی کۆتاییی ئیمپراتۆریای عوسمانی پڕە لە پیاوانێک کە بە دڵسۆزی خزمەتی دەوڵەتیان کرد، لە کاتێکدا سەر بە کۆمەڵگەگەلێک بوون کە دەوڵەت هەر لە هەمان کاتدا هەوڵی سڕینەوەیان دەدا. کازم ئینانچ یەکێک لەو پیاوانە بوو؛ ئەفسەرێکی کورد کە ژیانی پیشەییی خۆی بۆ دامەزراوەی سەربازیی عوسمانی و دواتر تورکی تەرخان کرد و لە 1938 کۆچی دوایی کرد؛ ئەو ساڵەی ئەتاتورک مرد و یەکێک لە سەرکوتکەرترین قۆناغەکانی هەڵمەتی دەوڵەتی کەمالی دژ بە ناسنامەی کوردی بوو. چیرۆکی ئەو نوێنەرایەتیی جۆرێک لە پیاوان دەکات کە سەرەتای سەدەی بیستەم بە ژمارەی زۆر بەرهەمی هێنان: سەربازی پیشەییی کورد کە سیستەمی پەروەردەی سەربازیی عوسمانی پێی گەیاندبوو، لەو شەڕانەدا خزمەتی کردبوو کە ئیمپراتۆریاکەیان وێران کرد، و خۆی لەبەردەم هەوڵی دۆزینەوەی ڕێگایەک لە کۆماری نوێی تورکیادا بینییەوە؛ بەو لێهاتوویی و دڵسۆزییە بۆ دامەزراوەکە کە ڕاهێنانەکەی لە ناویدا چاندبووی، بەڵام بە ناسنامەیەکەوە کە ئایدیۆلۆژیای کۆمارەکە ئینکاری دەکرد.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 14ی نیسانی 2026

عەزیز فەیزی پیرینچچیزادە: ئەو پەرلەمانتارە کوردەی یەکەم دامەزراوەکانی نەتەوەیەکی بنیات نا (1878–1933)

لە دەیەکانی داڕمانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانیدا، کاتێک گەلی کورد دەستی بە پەرەپێدانی ئەو هۆشیارییە سیاسییە کردبوو کە لە کۆتاییدا دەبوو بە بزووتنەوەیەکی نەتەوەیی، کۆمەڵێکی بچووکی پیاوە خوێندەوارە کوردەکان لە شارەکانی ئیمپراتۆریەت کارە سەختەکەی دروستکردنی ئەو دامەزراوانەیان گرتە ئەستۆ کە ئەو هۆشیارییە لە ڕێگەیانەوە دەکرا دەرببڕدرێت. گۆڤاریان دامەزراند، کۆمەڵەیان پێک هێنا، لە پەرلەمان دانیشتن و مانیفێستیان نووسی؛ ئەو کارە پێویستە کەمجلوەی ڕێکخستنی کولتووری و سیاسییان دەکرد کە پێش هەر بێداربوونەوەیەکی نەتەوەیی دێت. عەزیز فەیزی پیرینچچیزادە یەکێک بوو لەو پیاوانە.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 14ی نیسانی 2026

ئەحمەد عوسمان: ئەو ڕۆشنبیرە کوردەی لە نێوان دوو سەردەمدا بڵێسەکەی زیندوو ڕاگرت (1879–1946)

مێژووی بزووتنەوەی نەتەوەیی کورد زۆرجار لە ڕێگەی پڕهەستترین ساتەکانییەوە دەگێڕدرێتەوە؛ ڕاپەڕینەکان و ڕاگەیاندنەکان و شەڕەکان و شەهیدبوونەکان. بەڵام لە ژێر ئەم ساتە زۆر پڕهەستانەدا مێژوویەکی بێدەنگتر هەیە: مێژووی ئەو پیاو و ژنانەی ئەو کارە هێواشتر و کەمتر پێهەڵدراوەیان کرد کە بریتی بوو لە دروستکردنی پێکهاتەی کۆمەڵایەتی و دامەزراوەیی کە لە ڕێگەیەوە ناسنامەی کوردی دەپارێزرا و دەگوازرایەوە. ئەحمەد عوسمان سەر بە ئەم نەریتە بوو. لە 1879 لە ناوچە کوردییەکانی کۆتاییی سەردەمی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی لەدایک بوو و بە ئاڵۆزییە بێوێنەکانی سەرەتای سەدەی بیستەمدا ڕێگای خۆی دۆزییەوە؛ ڕووخانی ئیمپراتۆریەت، دابەشکردنی کوردستان و دامەزراندنی دەوڵەتە نوێیەکان کە بە ڕادەی جیاواز دژایەتیی ناسنامەی کوردیان دەکرد. لە هەمان کاتدا بەشداریی لە ژیانی پەروەردەیی و کولتووری و سیاسیی کۆمەڵگاکەی دەکرد. لە 1946 مرد، دوای تێپەڕین بە سەردەمێکدا کە جیهانی کوردی لە هەر سەردەمێکی هاوشێوە لە مێژووی کورددا بنەڕەتیتر گۆڕی.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 14ی نیسانی 2026

عەبدوڵڵا بەگی بێناری: ئەو شاعیرە کوردەی بڵێسەی بابانی گواستەوە بۆ سەردەمی نوێ (1880–1939)

خێزانی بابان بۆ دوو سەدە وەک میرنشینێکی خۆبەڕێوەبەر حوکمی سلێمانی و خاکە کوردییەکانی دەوروبەری کردبوو، پێش ئەوەی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی لە ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەهەمدا لە کۆتاییدا سەربەخۆییەکەیان لەناو ببات. کاتێک عەبدوڵڵا بەگی بێناری لە 1880 لەدایک بوو، میرنشینی بابان بیرەوەرییەک بوو؛ بەڵام بیرەوەرییەکی زیندوو بوو کە هۆشیاریی سیاسیی کوردە خوێندەوارەکانی سلێمانیی دادەڕشت و تایبەتمەندیی شارەکەی وەک ناوەندێکی ژیانی کولتووری و فیکریی کورد پێ دەبەخشی. بێناری لە سێبەری ئەو نەریتەدا گەورە بوو و ژیانی خۆی بۆ زیندوو ڕاگرتنی تەرخان کرد، لە ڕێگەی ئەو ئامرازە تاکەی کە لە ئیمپراتۆریەت و دەوڵەتەکان زیاتر دەمێنێتەوە: ئەدەب.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 14ی نیسانی 2026

ناری: ئەو شاعیرە کوردەی بڵێسەی نەریتی کلاسیکی داگیرساو ڕاگرت (1874–1944)

جۆرێکی تایبەت لە شاعیری کورد هەیە کە لە دەروازەی نێوان کلاسیک و نوێدا دەوەستێت؛ فۆرم و ڕۆحی نەریتێکی ئەدەبیی هەزار ساڵە وەردەگرێت و بەکاریان دەهێنێت بۆ قسەکردن لەگەڵ جیهانێک کە خێراتر دەگۆڕێت لەوەی هەر نەوەیەکی پێشتر ناچار بووبێت لەگەڵیدا بگونجێت. ناری، کە بە لاتینی Narî و Nariیش دەنووسرێت، شاعیرێکی لەم جۆرە بوو. لە 1874 لە ناوچە بەرزە کوردییەکان لەدایک بوو، لە ساتێکدا کە ئیمپراتۆریەتی عوسمانی هێشتا یەکگرتوو بوو بەڵام بە ئاشکرا هەڵدەوەشایەوە. شیعری کوردیی سۆرانیی لە نەریتی غناییدا دەنووسی؛ غەزەل و قەسیدە، شیعری خۆشەویستی و حەسرەت و تامەزرۆیی ڕۆحی. بەو کارە بوو بە یەکێک لەو دەنگانەی میراتی ئەدەبیی کلاسیکی کوردیان گواستەوە بۆ سەدەی بیستەم.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 14ی نیسانی 2026

محەمەد کورد عەلی: ئەو زانا کوردڕەچەڵەکەی ئەکادیمیای عەرەبیی دیمەشقی دامەزراند (1876–1953)

جۆرێکی تایبەت لە ڕۆشنبیر هەیە کە لە ژیانێک و کۆمەڵە بەرهەمێکدا ناکۆکییەکانی سەردەمێکی تەواو لە خۆ دەگرێت. محەمەد کورد عەلی یەکێک بوو لەو کەسایەتییانە. لە 1876 لە دیمەشق لە خێزانێکی کوردڕەچەڵەک لەدایک بوو، کە باپیری لە سلێمانییەوە کۆچی کردبوو، و بوو بە یەکێک لە گرنگترین ڕۆژنامەنووس و مێژوونووس و کەسایەتییە کولتوورییە عەرەبەکانی سەدەی بیستەم؛ پیاوێک کە وزە بەهێزە فیکرییەکانی بۆ پڕۆژەی نوێکردنەوەی کولتووری عەرەبی تەرخان کرد، لە هەمان کاتدا هەرگیز میراتە کوردییەکەی ڕەت نەکردەوە یان بچووک نەکردەوە. ئەکادیمیای عەرەبیی دیمەشقی دامەزراند، یەکێک لە بەناوبانگترین دامەزراوە کولتوورییەکانی جیهانی عەرەب. سەرنووسەری ئەلموقتەبەس بوو، ئەو گۆڤارەی زیاتر لە هەر بڵاوکراوەیەکی دیکە گوتاری کولتووریی نەهزەی عەرەبیی سووریی داڕشت. مێژووی سووریای نووسی کە هێشتا دەقی بنەڕەتین. هەموو ئەمانەشی وەک کوردێک کرد کە هەڵیبژاردبوو بە عەرەبی بۆ پڕۆژەیەکی کولتووریی عەرەبی کار بکات؛ هەڵبژاردنێک کە بۆ ئەو بە تەواوی ئاسایی بوو و دەبێت وەک بەڵگەی ئاڵۆزیی ناسنامە لە جیهانی عەرەبی دوای عوسمانی لێی تێبگەین.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 14ی نیسانی 2026

میان خاتون: ئەو ژنە کوردەی بە درێژایی سەدەیەک ئاژاوە جیهانەکەی خۆی یەکگرتوو پاراست (1873/4–1957/8)

میان خاتون بە یەکێک لە پڕئاژاوەترین سەدەکانی مێژووی کورددا تێپەڕی. لە سەرەتای دەیەی 1870 لە جیهانی کۆتاییی سەردەمی عوسمانیدا لەدایک بوو و لە کۆتاییی دەیەی 1950 مرد، دوای ئەوەی شاهیدی ڕووخانی ئەو ئیمپراتۆریەتەی کە سەرەتای ژیانی داڕشتبوو، دابەشکردنی کوردستان بەسەر چوار دەوڵەتدا، دوو شەڕی جیهانی و سەرهەڵدانی دەوڵەتی نەتەوەیی نوێ بە هەموو دژایەتییەکەی بۆ ناسنامەی کوردی بوو. ژیان لە سەردەمی عەبدولحەمیدی دووەمەوە تا سەردەمی ناسر و ئایزنهاوەر بە واتای ژیان لە چەندین سەدەدا بوو، نەک تەنها یەک سەدە؛ بۆ ژنێکی کوردی خاوەن پێگەش بە واتای تێپەڕین بوو بە زنجیرەیەک لە گۆڕانە سیاسییەکاندا کە نزیکەی نەدەکرا خەیاڵیان بکرێت، کە هەریەکەیان جیهانی دەوروبەری لە نوێوە ڕێک دەخستەوە.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 14ی نیسانی 2026

کورد فوئاد پاشا: ئەو میرزادە عوسمانییە کوردەی خزمەتی ئیمپراتۆریەتێکی کرد کە خێزانەکەی یارمەتیی داڕشتنی دابوو (نزیکەی دەیەی 1870–نزیکەی دەیەی 1920)

ژیانی کورد فوئاد پاشا بخوێنەوە؛ میرزادەیەکی عوسمانیی کورد کە ڕۆڵێکی چارەنووسسازی لەو ئیمپراتۆریەتەدا گێڕا کە خێزانەکەی یارمەتیی داڕشتنی دابوو. میراتی کورد فوئاد پاشا بناسە.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 14ی نیسانی 2026

جەنگیر ئاغا: ئەو سەرکردە هۆزەکییە کوردەی لە جیهانێکی سەروژێرکراو ڕزگاری بوو (1874–1943)

لەو ساڵانەدا کە ئیمپراتۆریەتی عوسمانی لە مردندا بوو و کۆماری تورکیا لەدایک دەبوو، سەرکردە هۆزەکییە کوردەکان لە سەرتاسەری ڕۆژهەڵاتی ئەنادۆڵ ڕووبەڕووی هەڵبژاردنێک بوونەوە کە مێژوو بە ڕوونییەکی دڕندانە پێشکەشی دەکرد: بەرگری یان سازان. هەندێکیان ڕێگای ڕاپەڕینی ئاشکرایان هەڵبژارد؛ شێخ سەعید، خالید بەگی جبران و سەرکردەکانی بزووتنەوەی ئازادی کە لە 1925 بە ژیانیان باجەکەیان دا. هەندێکی دیکە لە چوارچێوە نوێیەکەدا بەدوای سازاندا گەڕان و هەوڵیان دا ئەوەی دەکرێت بپارێزرێت بیپارێزن. هەندێکی دیکەش ڕێگایەکی ئاڵۆزتریان بڕی و ئەو پەیوەندییە کۆمەڵایەتی و سیاسییانەیان دروست کرد کە لە ژینگەیەکی دژمنکارانەدا تا ڕادەیەک کۆمەڵگاکانیان دەپاراست.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 14ی نیسانی 2026

ئیبراهیم هەنانو: شێرە کوردەکە کە سەرکردایەتیی یەکەم ڕاپەڕینی گەورەی سووریای دژ بە فەڕەنسییەکان کرد (1869–1935)

میراتی ئیبراهیم هەنانو بناسە؛ ئەو شێرە کوردەی سەرکردایەتیی یەکەم ڕاپەڕینی سووریای دژ بە دەسەڵاتی فەڕەنسا کرد. ڕۆڵە چارەنووسسازەکەی هەنانو و کاریگەرییەکانی بخوێنەوە.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 14ی نیسانی 2026

حاجی نیعمەتوڵڵا: سەرکردە هۆزەکییە کوردەکەی دوو ئیمپراتۆریەتی بەرەنگار کردەوە (1871–1920)

ژیانی حاجی نیعمەتوڵڵا بناسە؛ سەرکردە هۆزەکییە کوردەکەی دوو ئیمپراتۆریەتی بەرەنگار کردەوە. بزانە حاجی نیعمەتوڵڵا چۆن بۆ خۆبەڕێوەبردن جەنگا.

وتارەکە بخوێنەوە
هەواڵە کوردییەکان · 13ی نیسانی 2026

خۆڕاگریی کورد: لە سەنگەرەکانی شاخی ئەزمەڕەوە تا هۆڵەکانی بەغدا

خۆڕاگریی کورد: لە سەنگەرەکانی شاخی ئەزمەڕەوە تا هۆڵەکانی بەغدا. ناوەڕۆک: 1. پێشەکی؛ 2. شەڕی بەرگریی شاخی ئەزمەڕ (13ی نیسانی 1991)؛ 3. میراتی ئۆپەراسیۆنی دابینکردنی ئاسوودەیی؛ 4. ڕووداوی 31ی ئازار و ڕۆژنامەگەریی کورد؛ 5. ئاستەنگە سیاسییە هاوچەرخەکان: 13ی نیسانی 2026؛ 6. بانگەواز بۆ یەکگرتوویی کورد لە ڕۆژئاوا؛ 7. ئەنجام. پێشەکی: مێژووی گەلی کورد زۆرجار بە هەستێکی قووڵی خۆڕاگری دەناسرێت؛ خەباتێک بۆ مافی دیاریکردنی چارەنووسی خۆ کە سەدەکان دەگرێتەوە و سنوورەکان دەبەزێنێت.

وتارەکە بخوێنەوە
هەواڵە کوردییەکان · 12ی نیسانی 2026

خۆڕاگریی کورد: تێپەڕین بە ئاستەنگە مێژووییەکان و گۆڕانکارییە هاوچەرخەکاندا لە 12ی نیسانی 2026

گرنگیی مێژووییی 12ی نیسان لە مێژووی کورددا بناسە؛ لە شەڕە چارەنووسسازەکان و هەڵمەتەکانی جینۆسایدەوە تا دامەزراندنی پەرلەمانی کوردستان لە تاراوگە، لەگەڵ پێشهاتە سیاسییە هاوچەرخەکان.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسانی دژەکورد · 10ی نیسانی 2026

مارک سلاپینسکی ــ هەوادارە شێداکەی جینۆسایدی تورکیا لە کەنەدا، کە لە شیرەی داری مەیپڵدا نوقم بووە و بۆ ڕیتویتێک تەنانەت داپیرەی خۆیشی دەفرۆشێت

10ی نیسانی 2026. ئاخ، خوایە گیان! لە وێنەی شاشەکەدا سەیری ئەم مەسخەرە تەواوە بکەن. مارک سلاپینسکی، «ڕۆژنامەنووس»ە کەنەدییەکە، کە نیشانە شینەکەی پشتڕاستکردنەوەشی هەیە، سێلفییەک بۆ ڕاکێشانی سەرنج بڵاو دەکاتەوە و وەک هەرزەکارێکی عاشق دەناڵێنێت: «بە ڕاستگۆیی دەڵێم، من گەلی تورکیا خۆش دەوێت. بەڵام ئایا گەلی تورکیاش منیان خۆش دەوێت؟» دەزگای پڕوپاگەندەی دەوڵەتی تورکیا، ئاژانسی هەواڵی تورکیا (THA)، دەستبەجێ وەک یاوەرێکی کرێگرتوو دەست تێوەردەدات و وتەکانی بە تەواوی ئینتەرنێتدا بڵاو دەکاتەوە، لەگەڵ وێنە ڕازاوەکەی دەموچاوی.

وتارەکە بخوێنەوە