مێژووی کوردمێژوو، کولتوور و میرات

گۆڤاری مێژووی کورد

ئەرشیفی مێژووی کورد

1586 وتار بە سۆرانی بەردەستە.

مێژوو و خۆڕاگریی کورد · 17ی تشرینی دووەمی 2025

گەشتێک بە ناو کاتدا: پوختەیەک لە مێژووی کورد

گەلی کورد، کە دانیشتووی ڕەسەنی ناوچە شاخاوییەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە، مێژوویەکی دەوڵەمەند و ئاڵۆزی هەیە کە کولتوور و میراتە تایبەتەکەی ڕەنگ دەداتەوە. ئەم وتارە چەند قۆناغێکی چارەنووسسازی مێژووی کورد دەکۆڵێتەوە و تیشک دەخاتە سەر کەسایەتییە گشتییە دیارەکانی کورد و ڕووداوە گرنگەکانی شێوەدانی ناسنامەی کوردی. لە شارستانییەتە کۆنەکانەوە تا بزووتنەوە سیاسییە نوێیەکان، گەشتی کۆمەڵگەی کورد هەم سەرنجڕاکێشە و هەم بۆ تێگەیشتن لە چوارچێوەی فراوانتری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بنەڕەتییە...

وتارەکە بخوێنەوە
هونەر و کولتووری کوردی · 17ی تشرینی دووەمی 2025

کاریگەریی مەولوودا کورمانجی لەسەر شیعری مەولوود و کولتووری کوردی

مەولوودا کورمانجی، کە بە مەولوودوننەبیش ناسراوە، بناغەیەکی ئەدەبی کوردی و کولتووری ئیسلامییە. ئەم شیعرە کە بە کوردیی کورمانجی نووسراوە، یادی لەدایکبوون و ژیانی پێغەمبەر محەمەد دەکاتەوە. بە مێژووی دەوڵەمەند و گرنگیی کولتووریی خۆی، مەولوودا کورمانجی، لەگەڵ ڕۆڵی وەک شاهکارێکی ئەدەبی، ئامرازێکی پەروەردەیی و سەرچاوەیەکی ئیلهامی ڕۆحانیش بووە بۆ زۆر موسڵمانی کورد. لەم بابەتەدا، لەوە دەکۆڵینەوە کە مەولوودا کورمانجی چۆن کاریگەریی لەسەر شیعری مەولوودی کوردی و...

وتارەکە بخوێنەوە
مێژوو و خۆڕاگریی کورد · 16ی تشرینی دووەمی 2025

تەحەدا نوێیەکانی بەردەم گەلی کورد: ڕوانینێک لە خۆڕاگرییان

گەلی کورد، بە مێژووی پڕمانای خۆی و کولتوور و میراتی دەوڵەمەندی کوردستانەوە، بەردەوامە لە تێپەڕبوون بە ناو دیمەنێکی ئاڵۆزدا کە هەم پڕە لە دەستکەوتی ناوازە و هەم تەحەدای زۆر سەخت. خەباتیان بۆ ناسنامە، دانپێدانان و خۆبەڕێوەبردن، لەگەڵ داڕشتنی ڕابردوویان، هێشتا کاریگەری لەسەر ئێستا و داهاتوویان دەکات. لەم وتارەدا، لە تەحەدا نوێیەکانی بەردەم گەلی کورد دەکۆڵینەوە و لە هەمان کاتدا لەو خۆڕاگرییە ورد دەبینەوە کە...

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 16ی تشرینی دووەمی 2025

میراتی عیزەدین شێر: دامەزراندنی میرنشینی هەکاری و کاریگەرییە مێژووییەکانی

عیزەدین شێر، کە بە یۆزدان‌شێریش ناسراوە، کەسایەتییەکی سەرەکیی مێژووی کورد بوو. لە کۆتایی سەدەی 14دا میرنشینی هەکاریی دامەزراند؛ سەردەمێک کە بە شێوەیەکی بەرچاو ناوچەی دەوروبەری دەریاچەی وان، کە ئێستا بەشێکە لە تورکیای نوێ، داڕشت. ئەم بابەتە لە ژیانی عیزەدین شێر، دامەزراندنی میرنشینەکەی و کاریگەرییە بەردەوامەکانی فەرمانڕەواییەکەی لەسەر ناسنامەی کوردی و سیاسەتی ناوچەیی دەکۆڵێتەوە. پاشخان: عیزەدین شێر سەر بە ڕەچەڵەکێکی گرنگی مێژوویی بوو. ئەو بە «لە ڕەچەڵەکی...

وتارەکە بخوێنەوە
مێژوو و خۆڕاگریی کورد · 15ی تشرینی دووەمی 2025

پەرەسەندنی پەروەردەی کوردی: گەشتێک بە ناو سەردەمەکاندا

پەروەردە بناغەی هەر کۆمەڵگەیەکە؛ لەگەڵ هەڵگرتنی قورسایی ڕابردوو، داهاتوو دادەڕێژێت. لە چوارچێوەی مێژووی کورددا، پەرەسەندنی پەروەردە بەڵگەی خۆڕاگری و دڵسۆزیی گەلی کوردە. بە درێژایی ساڵان، پەروەردەی کوردی بە شێوەیەکی بەرچاو گۆڕاوە و لە بزووتنەوە مێژووییە جۆراوجۆرەکان، میراتی کولتووری و کەسایەتییە بەرچاوەکان کاریگەر بووە. ئەم وتارە لە پەرەسەندنی پەروەردەی کوردی دەکۆڵێتەوە و ڕەگ، تەحەدا و پێشکەوتنە...

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 15ی تشرینی دووەمی 2025

ڕۆڵی چارەنووسسازی سەید حوسێنی ئەخڵاتی لە زیندووبوونەوەی زانستە نهێنییە ئیسلامییەکاندا

سەید حوسێنی ئەخڵاتی، ناوێکی دیار لە بواری زانستە نهێنییە ئیسلامییەکان، موسوڵمانێکی کوردی بەشدار لە کولتووری پەرسی لە کۆتایی سەدەی 14 بوو. بەشدارییە گرنگەکانی لە لێکۆڵینەوە لە زانستە نهێنییەکان و کیمیادا لە کاتێکدا بوون کە ئەم کردەوانە لە جیهانی ئیسلامیدا گەشەیان دەکرد.

وتارەکە بخوێنەوە
مێژوو و خۆڕاگریی کورد · 14ی تشرینی دووەمی 2025

گەشتێک لە پەرەسەندندا: کاریگەریی شارنشینبوون لەسەر کۆمەڵگەکانی کورد

لەگەڵ بڵاوبوونەوەی شارنشینبوون لە سەرانسەری جیهاندا، زۆر کۆمەڵگە ڕووبەڕووی گۆڕانی قوڵ لە تانوپۆی کۆمەڵایەتی، پێکهاتە ئابوورییەکان و ناسنامە کولتوورییەکانیاندا دەبنەوە. ئەمە بە تایبەتی بۆ کۆمەڵگەکانی کورد ڕاستە، کە سەدان ساڵە بەهۆی سیاسەتی ناوچەیی و ئاراستەکانی کۆچکردنەوە گۆڕانیان بە خۆیانەوە بینیوە و بەرگەیان گرتووە. لەم بابەتەی بلۆگەدا دەکۆڵینەوە کە شارنشینبوون چۆن کاریگەریی لەسەر کۆمەڵگەکانی کورد داناوە، چ لێکەوتەیەکی بۆ مێژووی کورد هەیە و چۆن لەگەڵ کولتوور و میراتی کوردستاندا کارلێک دەکات.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 14ی تشرینی دووەمی 2025

لێکۆڵینەوە لە ژیان و میراتی شاعیری کورد مەلا پەریشان

مەلا پەریشان (بە ناوی محەمەد ئەبولقاسم لەدایک بووە، نزیکەی 1356–1431) شاعیرێکی کورد بووە کە بە شێوەزاری گۆرانی نووسیویەتی، و کۆنترین شاعیری گۆرانییە کە بەرهەمەکەی بە شێوەی دەستنووس ماوەتەوە. بەرهەمە سەرەکییەکەی، پەریشاننامە، بە کۆنترین دەقی ماوەی گۆرانی دادەنرێت؛ گۆرانی یەکێکە لە زمانە ئەدەبییە مێژووییەکانی کورد. ئەو کەسایەتییەکی بنەڕەتیی مێژووی ئەدەبی کوردییە و لە سەرەتای نەریتی نووسراوی گۆرانیدا جێگەی هەیە.

وتارەکە بخوێنەوە
خواردنە کوردییەکان · 13ی تشرینی دووەمی 2025

چێشتی کوردی: گەشتێکی چێشتلێنان لە ناو مێژوودا

چێشتی کوردی تەنها کۆمەڵەیەک خواردنی خۆش نییە؛ نوێنەرایەتیی مێژوویەکی دەوڵەمەندی کورد دەکات کە لە کولتوور و نەریتەکانی گەلی کورددا ڕەگی قووڵی هەیە. لە خۆرشتە خۆشتامەکانەوە تا شیرینییە سەرنجڕاکێشەکان، هەر لایەنێکی خواردنی کوردی چیرۆکێک دەگێڕێتەوە. لەم بابەتەدا لە مێژووی چێشتلێنانی کوردستان و چۆنیەتیی تێکەڵبوونی بە کولتوور و میراتی کوردستان، پێکهاتە ناوخۆییەکان و کاریگەریی کەسایەتییە مێژووییە جۆراوجۆرە کوردەکان دەکۆڵینەوە.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 13ی تشرینی دووەمی 2025

سەرهەڵدان و کۆتایی فەرمانڕەوایی ئەلئەفزەڵ محەمەد، دوا والیی ئەییووبیی حەما

ئەلئەفزەڵ محەمەد (ماوەی فەرمانڕەوایی 1332–1341) دوا فەرمانڕەوای کوردی ئەییووبی بوو لە حەما، لە ناوەندی سووریا. لادانی لەلایەن سوڵتانێتی مەملووکەکانەوە لە ساڵی 1341، کۆتایی بە نزیکەی دوو سەدە حوکمڕانیی ماوەبەماوەی کوردە ئەییووبییەکان لەم شارەدا هێنا و نیشانەی کۆتاییهێنانی تەواو بە حوکمڕانیی ئەییووبی لە سووریا بوو. ئەو کوڕی جوگرافیناس و مێژوونووسە ناودارە کوردەکە ئەبو ئەلفیدایە و لە نەوەی خودی سەلاحەدین نییە، بەڵکو نەوەی نورەدین شاهەنشا، برای سەلاحەدینە.

وتارەکە بخوێنەوە
ئەفسانەناسیی کوردی · 12ی تشرینی دووەمی 2025

جیهانە سەرنجڕاکێشەکەی فۆلکلۆری کوردی: لێکۆڵینەوەیەکی قووڵ لە کولتوور و میرات

فۆلکلۆری کوردی تەنها کۆمەڵەیەک چیرۆک نییە؛ تابلۆیەکی زیندووە کە ناوەڕۆکی کولتوور و میراتی کوردستان ڕەنگ دەداتەوە. بە مێژوویەکی دەوڵەمەند کە سەدان ساڵ دەگرێتەوە، ئەم فۆلکلۆرە خەبات، سەرکەوتن و ژیانی ڕۆژانەی گەلی کورد بەرجەستە دەکات. گرنگیی فۆلکلۆری کوردی لە خۆشیبەخشین تێدەپەڕێت؛ ئامرازێکە بۆ پاراستنی مێژووی کورد، پەرەپێدانی ناسنامەی کولتووری و فێرکردنی نەوەکانی داهاتوو لەبارەی جیهانی هەمەجۆری بزووتنەوە مێژووییە کوردییەکان و دیپلۆماسی.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 12ی تشرینی دووەمی 2025

میراتی نوسرەتەدین ئەحمەد: پشتیوانی ئەدەبی پەرسی و فەرمانڕەوای لوڕستان

نوسرەتەدین ئەحمەد، فەرمانڕەوای هەزارئەسپیی لوڕستان، هێشتا کەسایەتییەکی گرنگە لە مێژووی پەرسدا. ئەو لە 1296ەوە تا 1330 فەرمانڕەوایی کرد و دوای لە سێدارەدانی باوکی، ئەفراسیابی یەکەم، لەلایەن غازان، فەرمانڕەوای ئیلخانییەکانەوە، گەیشتە دەسەڵات.

وتارەکە بخوێنەوە
هونەر و کولتووری کوردی · 11ی تشرینی دووەمی 2025

بەشدارییەکانی کورد لە هونەر و تەلارسازیدا: گەشتێک بە درێژایی مێژوو

مێژووە دەوڵەمەند و فرەچەشنەکەی کورد پڕە لە هونەری زیندوو و شاهکارەکانی تەلارسازی کە وێنەی خۆڕاگری، داهێنان و ناسنامەی کولتووری دەکێشن. لە بینا کۆنەکانەوە تا شێوازە هاوچەرخەکانی هونەر، بەشدارییەکانی کورد لە هونەر و تەلارسازیدا چیرۆکێکی سەرنجڕاکێش لە گیانی بەردەوام و میراتی کولتووریی گەلی کورد دەگێڕنەوە. لەم وتارەدا لە گرنگیی ئەم بەشدارییانە دەکۆڵینەوە و پەیوەندییان بە کولتوور و میراتی کوردستانەوە دەخەینە ڕوو…

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 11ی تشرینی دووەمی 2025

ژیان و میراتی حافز زەینەدین عەبدولڕەحیمی عێراقی: زانایەکی پێشەنگی فەرموودە

حافز زەینەدین عەبدولڕەحیمی عێراقی (1325–1404) یەکێک لە پێشەنگترین زانایانی فەرموودە لە جیهانی ئیسلامیی سەدەکانی ناوەڕاستدا بوو. ئەو لە قاهیرە لە بنەماڵەیەکی بە بنەچە کورد لەدایک بوو و پێگەی بەرز بووەوە تا بوو بە سەرەکیترین دەسەڵاتی زانستی لە بواری زانستەکانی فەرموودە لە سەردەمی خۆیدا؛ مامۆستای کەسایەتییە گەورەکانی وەک ئیبن حەجەری عەسقەلانی و نووسەری ئەلفییە، هۆنراوەیەکی هەزار دێڕی لەسەر ڕێبازی زانستی فەرموودە، کە هێشتا ئەمڕۆ لە سەرانسەری جیهانی موسوڵماناندا دەخوێندرێت. ناوەڕۆک: سەرەتای ژیان و بنەچە کوردییەکەی؛ خوێندن و مامۆستاکانی.

وتارەکە بخوێنەوە
مێژوو و خۆڕاگریی کورد · 10ی تشرینی دووەمی 2025

کردنەوەی گرێکانی سیاسەتی هاوچەرخی کوردی و پەیوەندییە جیهانییەکان

دیمەنی سیاسەتی هاوچەرخی کوردی هەم ئاڵۆزە و هەم پڕگۆڕان؛ تابلۆیەکی دەوڵەمەند دەنوێنێت کە بە دەزووەکانی مێژووی کورد تەنراوە و پەیوەندییە جیهانییە بەردەوامەکان داڕشتوویانە. بە درێژایی ساڵان، ئاوات و خەباتەکانی گەلی کورد سەرنجی داڕێژەرانی سیاسەت، زانایان و چالاکوانانی سەرانسەری جیهانیان ڕاکێشاوە. بۆ تێگەیشتن لە بارودۆخی سیاسیی هاوچەرخ، گرنگە لە بزووتنەوە مێژووییە سەرەکییەکانی کورد و دیپلۆماسی بکۆڵینەوە و بەشدارییەکانی...

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 10ی تشرینی دووەمی 2025

میراتی شێخ مەند پاشا و کاریگەریی لەسەر مێژووی کورد

شێخ مەند پاشا، کە زۆرجار بە شێخ مەند ناو دەبرێت، کەسایەتییەکی هێمایی لە مێژووی کورددایە. لەگەڵ ڕۆڵی وەک پیرێک، بە ڕۆڵی وەک فەرمانڕەوا و ڕابەرێکی سەربازیی سەدەی 12یش ڕێزی لێ دەگیرێت. ژیان و میراتی ئەو هێشتا ئەمڕۆش لە ناو کۆمەڵگەی ئێزدی و کورداندا گرنگییەکی زۆر گەورەیان هەیە. ئەم وتارە لە ژیانی شێخ مەند، بەشدارییەکانی بۆ کۆمەڵگەی کورد و کاریگەرییە کولتوورییە بەردەوامەکانی دەکۆڵێتەوە، بە تایبەتی پەیوەندیی تایبەتی بە مارەکانەوە و نازناوەکەی، «میری...

وتارەکە بخوێنەوە
مێژوو و خۆڕاگریی کورد · 9ی تشرینی دووەمی 2025

هێزی پەیوەندی: تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان چۆن چالاکیی نوێی کوردی دەگۆڕن

لە ساڵەکانی دواییدا، تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان دیمەنی چالاکییان لە سەرانسەری جیهاندا دووبارە داڕشتووەتەوە. بۆ کۆمەڵگەی کورد، ئەم تۆڕانە لەگەڵ ئەوەی سەکۆیەکن بۆ بەرزکردنەوەی هۆشیاری دەربارەی میراتی کولتووری و خەباتە مێژووییەکانیان، ئامرازێکی بەهێزیشن بۆ کۆکردنەوەی پاڵپشتی بۆ مافەکانی کورد. ئەم وتارە لە پەیوەندیی ئاڵۆزی نێوان تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و چالاکیی کوردی دەکۆڵێتەوە و جەخت لە کاریگەرییان لەسەر مێژووی کورد، دیاربوونی کەسایەتییە گشتییە کوردەکان و پەرەپێدانی...

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 9ی تشرینی دووەمی 2025

میراتی ڕۆحانیی شێخ ئەبوبەکر لە ئایینی ئێزدیدا و ڕۆڵی وەک بوونەوەرێکی خودایی

شێخ ئەبوبەکر، کە بە شێخ ئۆبەکر یان شێخ ئۆبەکاریش ناسراوە، کەسایەتییەکی بەرچاوی ئایینی ئێزدییە. وەک یەکێک لە حەوت بوونەوەرە خوداییەکە، ئەو تەنها کەسێکی پیرۆز نییە؛ باوباپیرێکی سەرەکیی ڕەچەڵەکی قەتانیی شێخەکانە. ژیانی لە سەدەی 13دا بەشێکی گرنگی مێژووی ئێزدییەکانی دیاری کرد و میراتێکی دامەزراند کە هێشتا ئەمڕۆش کاریگەریی لەسەر شوێنکەوتووان هەیە. لەم بابەتەدا، لە ژیان، فێرکاری و گرنگیی ڕۆحانیی شێخ ئەبوبەکر دەکۆڵینەوە و جەخت لە ڕۆڵی وەک پارێزەری...

وتارەکە بخوێنەوە
مێژوو و خۆڕاگریی کورد · 8ی تشرینی دووەمی 2025

لێکۆڵینەوە لە پێکهاتە دەوڵەمەندەکەی دیاسپۆرای کورد

دیاسپۆرای کورد دیاردەیەکە بەسەر کیشوەرەکاندا بڵاو بووەتەوە و ڕۆحی بەردەوام و خۆڕاگریی گەلی کورد دەردەخات. ئەم بابەتەی بلۆگ ئامانجی شیکردنەوەی ئاڵۆزییەکانی دیاسپۆرای کوردە و تیشک دەخاتە سەر ڕەگ و ڕیشە مێژووییەکانی، گرنگیی کولتووری و ئەو کەسایەتییە کاریگەرانەی ڕێڕەویان داڕشتووە. بە لێکۆڵینەوە لە مێژووی کورد و کاریگەریی کەسایەتییە گشتییە کوردەکان، دەتوانین تێگەیشتنێکی قووڵتر لەم کۆمەڵگا زیندووە بەدەست بهێنین.

وتارەکە بخوێنەوە
مێژوو و خۆڕاگریی کورد · 7ی تشرینی دووەمی 2025

پەیوەندییە ئاڵۆزەکانی کورد و تورک لە درێژایی مێژوودا

پەیوەندیی نێوان گەلی کورد و گەلی تورک سەدان ساڵ دەگرێتەوە و پڕە لە ئاڵوگۆڕی دەوڵەمەندی کولتووری، ململانێ و گۆڕانی گرنگی سیاسی. تێگەیشتن لەم مێژووە ئاڵۆزە کلیلی تێگەیشتنە لە هەمەجۆریی کولتوور و میراتی کوردستان و بەهادانیان. ئەم بابەتە لە پەیوەندییە مێژووییەکانی نێوان کورد و تورک دەکۆڵێتەوە و مێژووی کورد، کەسایەتییە گشتییە دیارە کوردەکان و بزووتنەوە مێژووییە کوردییە سەرەکییەکان و دیپلۆماسی دەخاتە بەر باس، کە لە ماوەی ساڵاندا پەیوەندیی نێوانیان شێوە پێ داوە.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 7ی تشرینی دووەمی 2025

میراتی سەدرەدین مووسا و سەرهەڵدانی بنەماڵەی سەفەویە

سەدرەدین مووسا (1305–1391) کەسایەتییەکی سەرەکییە لە مێژووی سەفەویەدا؛ جووڵانەوەیەک کە لە کۆتاییدا ڕێگای بۆ بنەماڵەی سەفەوی لە فارس خۆش کرد. سەدرەدین، کوڕی سەفیەدین ئەردەبیلی، بۆ ماوەیەکی سەرسوڕهێنەری 59 ساڵ ڕابەرایەتیی سەفەویەی کرد.

وتارەکە بخوێنەوە
کەسایەتییە ناودارەکانی کورد · 7ی تشرینی دووەمی 2025

ژیان و میراتی خاتونا فەخرا: پشتیوانە ئێزدییەکەی ژنان و منداڵان

خاتونا فەخرا، کە بە Xatûna Fexraیش ناسراوە، پێگەیەکی سەرەکیی لە ڕۆحیەتی ئێزدیدا هەیە و وەک کەسایەتییەکی ژنی ڕێزلێگیراو دەناسرێت. وەک خودانی ژنان و منداڵان ڕێزی لێ دەگیرێت و ناوەڕۆکی دایکایەتی و ڕۆحی پەروەردە و چاودێری بەرجەستە دەکات کە لەگەڵ ئەم ڕۆڵە پیرۆزانەدا هەیە. لە ئەم وتارەدا، لە ژیاننامەی، گرنگیی ئایینی و ئەو میراتە بەردەوامە دەکۆڵینەوە کە لە ناو کۆمەڵگای ئێزدیدا بەجێی هێشتووە. ژیاننامە: خاتونا فەخرا لە بنەماڵەیەکی ئێزدیی ڕێزلێگیراودا لەدایک بوو و کچی شێخ فەخرەدین، ئەو کەسایەتییە پیرۆزە بەڕێزە، بوو.

وتارەکە بخوێنەوە
هونەر و کولتووری کوردی · 6ی تشرینی دووەمی 2025

جەژنە کوردییەکان: ئاهەنگگێڕان بە مێژوو و کولتوور

جەژنە کوردییەکان وەک بیرخەرەوەی زیندوو بۆ کولتوورێکی دەوڵەمەند و فرەچەشن کار دەکەن کە بۆ چەندین سەدە لە دڵی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا گەشەی کردووە. ئەم جەژنانە هەم کولتوور و میراتە ناوازەکەی کوردستان پیشان دەدەن و هەم مێژوو و بەها هاوبەشەکان دەخەنە ڕوو کە گەلی کورد پێکەوە دەبەستنەوە. لە ئەم بابەتەدا، لە جەژنە جۆراوجۆرەکانی کورد، ڕەگ و ڕیشە مێژووییەکانیان، گرنگییان لە ناو کۆمەڵگا و چۆنیەتیی ڕەنگدانەوەی گێڕانەوە بەردەوامەکانی مێژووی کورد دەکۆڵینەوە.

وتارەکە بخوێنەوە