Kovara dîroka Kurdan

Arşîva dîroka Kurdan

1586 gotar bi Kurmancî amade ne.

Dîroka Kurdan û Xweragirî · 27ê Îlonê 2025

Jinên kurd di dîrokê de: mîrata hêz û berxwedêriyê

Tevna dîroka kurdan bi têlên kesên bêhejmar ên berbiçav hatiye honandin, lê beşdariya jinên kurd gelek caran ji ber çavan hatiye derbaskirin. Ji şekildana çand û mîrata Kurdistanê heta bandorkirina li tevgerên bingehîn ên dîroka kurdan û dîplomasiyê, van jinan şopên nayên jêbirin li ser civakên xwe û derveyî wan hiştine. Di vê gotarê de, em dê jiyana kesayetiyên navdar ên dîroka kurdan û rolên jiyanî yên ku wan di pêşxistina dîmenên civakî û çandî...

Gotarê bixwînin

Dîroka Kurdan û Xweragirî · 26ê Îlonê 2025

Têkiliya tevlihev a kurdan û cîranên wan: lêkolîneke kûr a dîroka kurdan

Têkiliya kurdan û cîranên wan tevneke tevlihev e ku di nav sedsalên dîroka kurdan de hatiye honandin û danûstandinên çandî, pevçûn û têkoşîna naskirin û xweseriyê wê nîşan dane. Kurd komeke etnîkî ya xwecihî ya herêmeke ku bi gelemperî Kurdistan tê gotin in; ev herêm beşên Tirkiye, Iraq, Sûriye û Îranê digire. Ev gotar gelek aliyên têkiliyên kurdan bi welatên cîran re lêkolîn dike û di heman demê de beşdariya kesayetiyên kurd...

Gotarê bixwînin

Dewletên Kurdî · 25ê Îlonê 2025

Têkoşînên kurdan ên xweseriyê: nêrîneke dîrokî

Lêgerîna xweseriyê di nav gelê kurd de beşeke girîng di tevna tevlihev a dîroka Rojhilata Navîn de ye. Têkoşînên kurdan ji sedsalekê zêdetir dirêj dibin û bi kûrahî di dîroka wan a kurd a dewlemend de kok girtine; ew tevgerên dîrokî û destpêşxeriyên dîplomasiya kurdan ên cuda yên nasname û xwestekên wan şekil dane dihewînin. Di vê gotarê de, em dê paşxaneya dîrokî ya van têkoşînan, kesayetiyên kurd ên raya giştî yên navdar û awayê ku çand û mîrata Kurdistanê...

Gotarê bixwînin

Dewletên Kurdî · 24ê Îlonê 2025

Komara kurd a 1946an: xewneke temenkurt

Komara kurd a 1946an wek beşeke hestyar di dîroka kurdan de derdikeve pêş û xwestekên gelê kurd ên mafê diyarkirina qedera xwe û serxwebûnê nîşan dide. Ev hebûna siyasî ya kurt lê girîng, her çend demkurt bû jî, tevliheviyên nasnameya kurd, çand û lêgerîna wan a kevn a xweseriyê destnîşan dike. Di vê gotarê de, em dê pêkhatin, zehmetî û mîrata komara kurd lêkolîn bikin û nîqaşa xwe bi têgihîştinên derbarê kesayetiyên navdar ên kurd...

Gotarê bixwînin

Kesayetiyên Navdar ên Kurd · 24ê Îlonê 2025

Bilindbûn û hilweşîna Fezl ibn Şavûr: mîrata mîrekî şeddadî li Aniyê

Fezl ibn Şavûr ibn Menuçîhr kesayetiyeke navdar di cîhana îslamî ya serdema navîn de bû. Ew ji nêzî 1125an heta 1130an wek mîrê şeddadî yê Aniyê kar kir û desthilatdariya Fezl bi destkeftiyên leşkerî û dilsoziyeke berbiçav ji mafên tebeeyên xwe yên xiristiyan re hat nîşankirin. Ev nivîsa blogê tevliheviyên desthilatdariya wî, ji serkeftinên wî yên navdar heta dawiya wî ya trajîk, lêdikole û mîrata domdar a ku wî li dû xwe hişt dinirxîne. Jiyana destpêkê û paşxane: Fezl di serdemeke aloz a dîroka herêmê de ji dayik bû.

Gotarê bixwînin

Dîroka Kurdan û Xweragirî · 23ê Îlonê 2025

Herikînên netewetiya kurd di sedsala 20an de: rêwîtiya berxwedêrî û nasnameyê

Netewetiya kurd li seranserê sedsala 20an di şekildana rewşa jeopolîtîk a Rojhilata Navîn de roleke bingehîn lîstiye. Ew tevneke dewlemend a dîroka kurdan, nasnameya çandî û xwestekên siyasî yên bi dehsalan pêş ketine dihewîne. Têgihîştina girîngiya netewetiya kurd hem xwestekên gelê kurd derdixe pêş hem têkoşîn û berxwedêriya wan li hember dijwariyan nîşan dide. Ev gotar di nav tevgerên dîrokî...

Gotarê bixwînin

Dîroka Kurdan û Xweragirî · 22ê Îlonê 2025

Komîteya Taybet a Saadê: hêzeke bingehîn ji mafên kurdan re

Komîteya Taybet a Saadê di mijûlbûna bi pirsgirêkên civaka kurd pê re rû bi rû ye de gaveke girîng a pêşveçûnê nîşan dide. Ev komîte, ku bi awayekî serbixwe hatiye damezrandin, wek aktoreke bingehîn di parêzvaniya maf, çand û mîrata gelê kurd de derketiye pêş. Di vê gotarê de, em dê bandora wê li dîroka kurdan, tevkariyên berbiçav ên kesayetiyên kurd ên raya giştî û rola bingehîn a ku di başkirina çand û mîrata Kurdistanê de dilîze lêkolîn bikin.

Gotarê bixwînin

Kesayetiyên Navdar ên Kurd · 21ê Îlonê 2025

Lêkolîna jiyan û mîrata Ehmed ibn Yûsuf ibn el-Ezreq el-Fariqî, kronîknivîsê Meyyafariqînê

Dibe ku Ehmed ibn Yûsuf ibn el-Ezreq el-Fariqî ji gelek kesan re navekî naskirî nebe, lê wî di şekildana têgihîştina me ya sedsala 12an de roleke jiyanî lîst. Ew li dora 1116an li Meyyafariqînê, Silvana îro, ji dayik bû û xwe wek kronîknivîsekî navdar ava kir. Berhema wî ya berbiçav, Ta'rikh Mayyafariqin wa-Amid ("dîroka Meyyafariqîn û Amidê"), hîn jî ji dîroknas û zanyaran re çavkaniyeke bingehîn e. Ev nivîs jiyan, serpêhatî û mîrata domdar a el-Fariqî lêdikole û nîşan dide ka xebata wî...

Gotarê bixwînin

Şer û Berxwedan · 21ê Îlonê 2025

Kurdistan di dema Şerê Cîhanê yê I de: xalek veguherînê di dîroka kurdan de

Rewşa jeopolîtîka nûjen gelek caran bi xalên veguherînê yên dîrokê tê şekildan û yek ji beşên herî girîng ên dîroka kurdan di dema Şerê Cîhanê yê I de derket holê. Vê pevçûnê hem strukturên hêza cîhanî ji nû ve pênase kirin hem bandoreke kûr li gelê kurd û xwestekên wan hişt. Dema netewe rabûn û hilweşiyan, xewna dewleteke kurd a xweser li paşxaneya têkoşîna dema şer dest bi derketina bêtir zelal kir. Ev gotar rolên kesayetiyên dîrokî yên kurd...

Gotarê bixwînin

Kesayetiyên Navdar ên Kurd · 20ê Îlonê 2025

Lêkolîna mîrata dîrokî ya Fîrûzşah Zerîn-Kulah di xanedana sefewî de

Fîrûzşah Zerîn-Kulah navek e ku di dîrokên çandên kurd û îranî de giraniya mezin heye. Wek kesayetiyeke bingehîn di neseba xanedana sefewî de, wî di şekildana dîroka Îranê de roleke pêwîst lîst. Fîrûzşah yek ji bav û kalên destpêkê yên rêberên bi bandor ên îslama şîe bû û mîrata wî bi bingeha serdema sefewî bixwe re girêdayî ye. Ev nivîs girîngiya dîrokî ya Fîrûzşah Zerîn-Kulah bi lêkolîna neseb, koç û bandora domdar...

Gotarê bixwînin

Kesayetiyên Navdar ên Kurd · 20ê Îlonê 2025

Lêkolîna mîrata Şuhde el-Bexdadiyye, zanyar û xweşnivîsa kurd a navdar

Fexrunnisa Şuhde Umm Mihemed el-Bexdadiyye, ku bi navê Şuhde el-Bexdadiyye tê nasîn, wek kesayetiyeke pêşeng a sedsala 11an derdikeve pêş. Destkeftiyên wê yên berbiçav wek zanyar, muhaddis û xweşnivîs hem serdema wê şekil dan hem îro îlhamdana zanyar û hezkiriyên dîroka îslamê berdewam dikin. Ev nivîs jiyan, destkeftî û bandora wê ya mezin li hevdemên wê û nifşên paşerojê lêdikole. Jiyana destpêkê û perwerdehî: Fexrunnisa Şuhde ji dayik bû...

Gotarê bixwînin

Dewletên Kurdî · 20ê Îlonê 2025

Bandora domdar a Împaratoriya Osmanî li civaka kurd

Împaratoriya Osmanî, yek ji împaratoriyên herî bihêz ên dîrokê, bandorên kûr li komên etnîkî yên cuda di axên xwe yên berfireh de, di nav de kurdan, kir. Têgihîştina têkiliya hûrgilî ya navbera Împaratoriya Osmanî û civaka kurd ji dîroka kurdan re têgihîştinên hêja pêşkêş dike, ji ber ku wê hem rewşa siyasî hem çand, kevneşopî û nasnameya gelê kurd şekil dan.

Gotarê bixwînin

Kesayetiyên Navdar ên Kurd · 19ê Îlonê 2025

Mîrata Bad el-Herbuxtî, rêberekî kurd ê mîrektiya merwanî

Bad el-Herbuxtî, ku bi navê Ebû Ebdullah el-Huseyn ibn Dûstek el-Herbuxtî an tenê Bad jî tê nasîn, yek ji kesayetiyên herî girîng ên dîroka kurdan e. Wek rêberekî damezrîner ê mîrektiya merwanî, tevkariyên wî ji bo têgihîştina strukturên civakî û siyasî yên wê demê bingehîn in. Ev nivîsa blogê rêwîtî, rêberî û bandora domdar a Bad li eşîrên kurd û mîrektiya merwanî lêdikole. Jiyana destpêkê û paşxane: Bad bi ihtîmaleke mezin li nêzî Xîzanê ji dayik bû, herêmeke...

Gotarê bixwînin

Dîroka Kurdan û Xweragirî · 19ê Îlonê 2025

Eşîrên kurd: hêzên guherînê di têkiliyên herêmî de

Çîroka eşîrên kurd tevneke balkêş e ku bi têlên dewlemend ên dîrok, çand û berxwedêriya kurdan hatiye honandin. Ev eşîr, ku gelek caran hêza wan kêm tê nirxandin, di şekildana rewşa jeopolîtîk a Rojhilata Navîn de roleke bingehîn lîstine û şopa xwe di dîplomasî û tevgerên civakî de hiştine. Rêwîtiya gelê kurd hem lêgerîna wan a nasnameyê hem bandora wan a domdar li têkiliyên herêmî nîşan dide.

Gotarê bixwînin

Dîroka Kurdan û Xweragirî · 18ê Îlonê 2025

Tevnê dewlemend ê dîroka kurdan: lêkolîneke kûr a serdema navîn

Gelê kurd xwedî dîrokeke balkêş û tevlihev e ku bi hezaran sal ber bi paş ve diçe. Bi taybetî, serdema navîn serdemeke girîng bû ku bi derketina dewletên kurd ên bihêz, kesayetiyên kurd ên raya giştî yên bi bandor û pêşketinên çandî yên zindî hat nîşankirin; ev dê herêmê bi sedsalan şekil bidana. Ev gotar girîngiya dîrokî ya kurdan di serdema navîn de lêdikole û rola wan di qadên siyasî, çandî û civakî de derdixe pêş.

Gotarê bixwînin

Huner û Çanda Kurdî · 17ê Îlonê 2025

Zimanê berxwedêrî: zimanê kurdî çawa nasnameyê şekil dide

Zimanê kurdî ji gelê kurd re semboleke bihêz a nasnameyê ye. Wek nîşana dîroka wan a dewlemend, ev ziman hem hûrgiliyên çandî diparêze hem civak û têkiliyan hêsan dike. Di cîhaneke ku gelek caran hewl dide nasnameyên etnîkî lawaz bike de, zimanê kurdî wek hêzeke berxwedêrî derdikeve holê, navberên dîrokê dagire, vegotinê hêsan dike û hesta girêdayîbûnê xurt dike. Ev gotar di rola bingehîn a zimanê kurdî...

Gotarê bixwînin

Kesayetiyên Navdar ên Kurd · 16ê Îlonê 2025

Desthilatdariya el-Fezl ibn Şavûr: lêkolîna desthilatdarê nehem ê Şeddadiyan

El-Fezl ibn Şavûr, ku bi navê Fezlê II jî tê nasîn, di dîroka xanedana şeddadî de roleke bingehîn lîst û ji 1067an heta 1073an desthilatdar bû. Wek kurê Ebûl-Eswar Şavûr ibn Fezl, desthilatdariya el-Fezl bi pêşketinên mezin di dewleta şeddadî de hat nîşankirin. Di vê nivîsê de, em dê jiyan, destkeftî û astengiyên ku ew pê re rû bi rû bû binirxînin û têgihîştinekê ji rewşa siyasî û çandî ya serdema wî re pêşkêş bikin. Jiyana destpêkê û bilindbûna ber bi desthilatdariyê ve: El-Fezl ibn Şavûr di malbateke navdar de, li herêmê...

Gotarê bixwînin

Kesayetiyên Navdar ên Kurd · 16ê Îlonê 2025

Mîrata domdar a padîşahiyên kevnar ên Kurdistanê

Herêma Kurdistanê, axeke bi dîroka kurdan tije, ji zû ve bi çanda zindî, kevneşopiyên dewlemend û ruhê berxwedêr ê gelê xwe hatiye naskirin. Di navenda vê vegotina berfireh û tevlihev de padîşahiyên kevnar hene ku bingeha nasnameya nûjen a kurd danîn. Di vê nivîsa blogê de, em dê di nav padîşahiyên kevnar ên Kurdistanê de kûr bibin, tevkariyên wan lêkolîn bikin û bandora ku li seranserê dîrokê li çand û siyaseta herêmê kirine binirxînin.

Gotarê bixwînin

Dîroka Kurdan û Xweragirî · 15ê Îlonê 2025

Kokên balkêş ên gelê kurd: rêwîtiyeke di nav demê de

Gelê kurd, komeke etnîkî ya xwecih a herêmên çiyayî yên Rojhilata Navîn, xwedî dîrokeke dewlemend û tevlihev e ku bi hezaran sal ber bi paş ve diçe. Nasnameya wan bi awayekî hûrgilî di tevnê herêmên ku lê dijîn de hatiye honandin; ev herêm beşên Tirkiye, Îran, Iraq û Sûriyeya îro dihewînin. Di vê gotarê de, em dê dîroka kurdan, kesayetiyên dîrokî yên kurd ên girîng û her wiha çand û mîrata domdar a Kurdistanê ku nasnameya kurd bi sedsalan...

Gotarê bixwînin

Dîroka Kurdan û Xweragirî · 14ê Îlonê 2025

Vekirina deriyê danayiyê: dersên dîroka kurdan ji bo civakên nûjen

Tevnê dîroka kurdan dewlemend e û bi çîrokên bi israr domandin, berxwedêrî û mîrata çandî ya kûr hatiye honandin. Bi sedsalan, gelê kurd nasnameya xwe di nav zehmetiyên pevçûn, kolonyalîzm û parçekirinê de ava kiriye. Dersên ji serpêhatiyên wan hatine derxistin tenê ji bo gelê kurd bixwe bêhempa nînin; ew ji civakên nûjen ên ku di rewşên civakî û siyasî yên tevlihev de rêya xwe dibînin re jî wek rêber kar dikin. Di vê gotarê de, em dê dersên girîng ên hatine hînkirin...

Gotarê bixwînin

Kesayetiyên Navdar ên Kurd · 14ê Îlonê 2025

Mîrata Ebû Mensûr Wehsûdan û goristana Îmamzade Çarminar li Tebrîzê

Îmamzade Çarminar li Tebrîzê ji goristaneke tenê wêdetir e; ew nîşaneke dîrokî û çandî ya dewlemend e. Ew cihê aramiya dawî ya desthilatdarên rewadî, di nav de Ebû Mensûr Wehsûdanê berbiçav, nîşan dide. Dema em jiyana Wehsûdan û girîngiya vê goristanê lêkolîn dikin, em perçeyeke balkêş a dîroka Azerbaycanê ku hêjayî naskirinê ye derdixin holê. Xanedana rewadî: nêrîneke kurt. Xanedana rewadî di sedsalên 10an û 11an de li beşên Azerbaycanê desthilatdar bû. Ev serdem...

Gotarê bixwînin

Dîroka Kurdan û Xweragirî · 13ê Îlonê 2025

Paşeroja nasnameya kurd di demên guherbar de

Nasnameya kurd bi tevna dewlemend a dîroka kurdan, têkiliyên jeopolîtîk ên tevlihev û ruhê berxwedêr ê gelê wê hatiye şekildan. Dema em di rewşa cîhanî ya her tim guherbar de rêya xwe dibînin, kakila wateya kurdbûnê li xalekî girîng ê veguherînê ye. Têkiliya navbera <em>çand û mîrata Kurdistanê</em> û rastiyên civakî û siyasî yên îro pirsan li ser paşeroja vê nasnameyê derdixe. Di vê gotarê de, em dê pêşketinê bi kûrahî...

Gotarê bixwînin

Kesayetiyên Navdar ên Kurd · 13ê Îlonê 2025

Mîrata Ebû Nesr Memlanê II, desthilatdarê dawî yê xanedana rewadî

Ebû Nesr Memlanê II, ku bi navê Mihemedê II tê nasîn, kesayetiyeke bingehîn di xanedana rewadî de ye û ji 1058/9an heta 1071an desthilatdar bû. Desthilatdariya wî demeke biryarker di dîrokê de nîşan da û tevliheviyeke zindî ya çanda farisî û vegotina helbestî derxist pêş. Di vê nivîsê de, em dê jiyan, tevkarî û mîrata Memlanê II lêkolîn bikin û nîşan bidin ka desthilatdariya wî çawa rewşa çandî ya Azerbaycanê û cîhana farisî ya berfirehtir guherand. Çarçoveya dîrokî ya xanedana rewadî: Xanedana rewadî di sedsala 10an de derket holê...

Gotarê bixwînin

Dîroka Kurdan û Xweragirî · 12ê Îlonê 2025

Tevkariyên kurdan ji dîroka cîhanê re: vekirina tevnê dewlemend ê Kurdistanê

Dîroka kurdan tevneke balkêş e ku di nav sedsalên berxwedêrî, çand û nûjeniyê de hatiye honandin. Kurd, komeke etnîkî ku bi piranî li herêmên Iraq, Tirkiye, Îran û Sûriyeyê dijîn, ji dîroka cîhanê re tevkariyên mezin kirine ku hêjayî naskirin û rêzgirtinê ne. Ev gotar dê bandora kûr a kesayetiyên dîrokî yên kurd, mîrata çandî û tevgerên bi bandor lêkolîn bike ku hem qedera wan şekil dane hem tevkariya tevnê cihêreng...

Gotarê bixwînin