Inleiding
Bidarafsh is een Turaanse schurk uit de Shahnameh, het Perzische Koningsboek: een tovenaar en krijger en gezant van de vijandelijke koning Arjasp, vooral herinnerd als de verraderlijke doder van de edele Iraanse held Zarir in de grote heilige oorlog om het nieuwe geloof.
In die oorlog tussen de Iraanse koning Goshtasp en de Turaniër Arjasp om de godsdienst van Zarathoestra was Bidarafsh een vooraanstaande vijandelijke krijger en een van de gezanten die Arjasps dreigende eis overbrachten dat Iran het geloof zou afzweren. Tijdens de strijd doodde hij verraderlijk de edele bevelhebber Zarir, de broer van de koning, een daad die hem blijvende schande bracht, totdat hij zelf als wraak werd gedood door Zarirs jonge zoon, de jongen Bastur.
Net als alle figuren uit het Koningsboek behoort Bidarafsh tot het gedeelde epische erfgoed van de Iraanse volken, een traditie die de Koerden gemeen hebben met de Perzen, de Luren en anderen in de Iraanse wereld. Bovendien wortelt zijn verhaal in het oude Gedenkboek van Zarer, een van de oudste bewaard gebleven Iraanse heldengedichten. Bidarafsh leren kennen betekent kennismaken met de verraderlijke doder van een geliefde held, de schurk wiens daad een van de aangrijpendste wraakverhalen van het epos in beweging zet.
Inhoud
Wie is Bidarafsh?
Bidarafsh, ook geschreven als Biderafsh, Widrafsh of Bidirafsh, is een Turaanse krijger en tovenaar uit de Shahnameh, een vooraanstaande vijandelijke figuur in de grote oorlog om het nieuwe geloof tussen de Iraanse koning Goshtasp en de Turaanse koning Arjasp. Hij was een van de gezanten die Arjasp naar Iran stuurde met zijn dreigende eis dat de Iraniërs de nieuwe godsdienst zouden afzweren. In de oorlog die volgde was hij een vooraanstaande vijandelijke krijger. Bovenal wordt hij herinnerd om het verraderlijk doden van de edele Iraanse bevelhebber Zarir, de broer van de koning, die hij in de strijd doodde, een daad van blijvende schande. Bidarafsh werd zelf als wraak gedood door Zarirs jonge zoon, de jongen Bastur, die hem door het hart schoot. Hij is een van de opmerkelijke schurken van dit deel van het epos, de doder van een geliefde held.
Krijger en gezant van Arjasp
Bidarafsh was een vooraanstaande krijger aan Turaanse zijde en een figuur van aanzien aan het hof van de vijandelijke koning Arjasp. Toen Arjasp vernam dat de Iraniërs het nieuwe geloof van Zarathoestra hadden omarmd, stuurde hij gezanten naar Iran met een dreigbrief waarin hij eiste dat koning Goshtasp de nieuwe godsdienst zou afzweren. Bidarafsh was een van deze gezanten.
Als gezant van Arjasp behoorde Bidarafsh tot degenen die de eis en dreiging van de vijandelijke koning naar het hof van Iran brachten, een vooraanstaande vertegenwoordiger van de Turaanse zaak tegen het nieuwe geloof. Toen Goshtasp op raad van de profeet de eis afwees, brak de oorlog uit en nam Bidarafsh zijn plaats als vooraanstaande vijandelijke krijger in de strijd in. Zijn rol als zowel gezant als krijger kenmerkt hem als een figuur van aanzien aan Turaanse zijde, niet zomaar een gewone soldaat, maar een vooraanstaande vijand die het vertrouwen kreeg om de eis van de koning over te brengen en vooraan in de oorlog te vechten. In deze dubbele rol, als gezant van de dreiging en als krijger in de oorlog, betreedt Bidarafsh het verhaal, de vooraanstaande vijandelijke figuur wiens daden hem schande zouden brengen. Zijn aanzien als krijger en gezant van Arjasp maakt hem tot een belangrijke figuur aan vijandelijke zijde, de man die de verraderlijke daad zou begaan waarom hij vooral wordt herinnerd: het doden van de edele Zarir.
Belangrijkste punten
Bidarafsh is een Turaanse krijger en tovenaar uit de Shahnameh.
Hij was een gezant van Arjasp die de eis overbracht dat Iran het geloof zou afzweren.
In de oorlog om het geloof was hij een vooraanstaande vijandelijke krijger.
Hij doodde verraderlijk de edele Iraanse bevelhebber Zarir.
Zarirs jonge zoon, de jongen Bastur, nam wraak op hem en doodde hem.
Zijn verhaal wortelt in het oude Gedenkboek van Zarer.
Kerngegevens
Naam: Bidarafsh (ook Biderafsh, Widrafsh)
Rol: Turaanse krijger en tovenaar; gezant van Arjasp
Trouw aan: Turan, de vijand van het geloof
Diende: Arjasp, de Turaanse koning
Beroemde daad: Het verraderlijk doden van Zarir
Slachtoffer: Zarir, de edele Iraanse bevelhebber
Wreker: Bastur, de jonge zoon van Zarir
Doodsoorzaak: Gedood door Basturs pijl
Oude bron: Het Gedenkboek van Zarer (Ayadgar-i Zariran)
Erfgoed: De gedeelde Iraanse epische traditie
De oorlog om het geloof
Bidarafsh verschijnt in de grote oorlog om het nieuwe geloof tussen Iran en Turan. Toen de Iraanse koning Goshtasp de godsdienst van de profeet Zarathoestra omarmde en tot de godsdienst van Iran maakte, eiste de Turaanse koning Arjasp, die het geloof afwees, dat Iran het zou afzweren. Hij stuurde gezanten, onder wie Bidarafsh, met een dreigbrief.
Toen Goshtasp op raad van de profeet weigerde het geloof af te zweren en de eis afwees, viel Arjasp Iran binnen. Tussen de twee rijken brak een grote, verschrikkelijke oorlog om de nieuwe godsdienst uit, een heilige oorlog van het geloof tegen zijn vijanden. Bidarafsh nam zijn plaats in deze oorlog in als vooraanstaande krijger aan Turaanse zijde, strijdend tegen de Iraniërs en hun geloof. De oorlog bracht het huis van Goshtasp zware verliezen, en tijdens de strijd van deze oorlog beging Bidarafsh de daad waarom hij wordt herinnerd: het doden van de edele bevelhebber Zarir. De geloofsoorlog, begonnen door Arjasps afwijzing van de nieuwe godsdienst en zijn invasie, vormt het decor van Bidarafshs schande, het conflict waarin hij als vooraanstaande vijandelijke krijger een van Irans edelste helden doodde. Zijn rol in deze heilige oorlog, als vijandelijke krijger die een kampioen van het geloof neersloeg, kenmerkt hem als een van de schurken van het conflict, de doder van een martelaarsheld. De oorlog om het geloof vormt de achtergrond waartegen Bidarafshs verraderlijke daad en zijn eigen uiteindelijke dood plaatsvinden.
De dood van Zarir
De daad waarom Bidarafsh vooral wordt herinnerd en die hem blijvende schande opleverde, is het doden van de edele Iraanse bevelhebber Zarir, de broer van koning Goshtasp en een van de edelste helden van de heilige oorlog. In de strijd doodde Bidarafsh de grote bevelhebber, een zware slag voor Iran en de zaak van het geloof.
De traditie stelt het doden van Zarir voor als een verraderlijke daad, door list volbracht in plaats van in een eerlijk, open gevecht. Zarir was immers een machtige held die niet gemakkelijk met eerlijke kracht kon worden overwonnen. In de vertellingen doodde Bidarafsh de edele bevelhebber heimelijk of door toverij en sloeg hem neer op een manier die de traditie als verraderlijk en oneervol bestempelt. De dood van Zarir werd betreurd als het martelaarschap van een held, een van de edelste kampioenen van het geloof. Zijn dood door Bidarafshs verraad vergrootte de schande van de daad en het verdriet van Iran. Het doden van Zarir is Bidarafshs centrale daad in het epos, de handeling die hem als schurk bepaalt en de wraak die zou volgen in beweging zet. Om dit verraderlijk doden van een geliefde held wordt Bidarafsh vooral herinnerd, de oneervolle doder van de edele Zarir. De daad bracht hem blijvende schande en zou hem op zijn beurt zijn eigen dood brengen door de hand van de wrekende zoon van de held, de jongen Bastur. Het doden van Zarir is dus de beslissende gebeurtenis in Bidarafshs verhaal, de verraderlijke daad die zowel zijn overwinningsmoment als de oorzaak van zijn ondergang is.
De tovenaar van de vijand
In de traditie, vooral in het oude Gedenkboek van Zarer, wordt Bidarafsh gekenmerkt als een tovenaar, een beoefenaar van duistere magie. Dat verdiept zijn slechtheid en helpt verklaren hoe hij een zo machtige held als Zarir door verraad in plaats van eerlijke kracht kon overwinnen.
De bijnaam tovenaar, die in de oude bronnen aan Bidarafsh wordt gegeven, plaatst hem onder de beoefenaars van duistere magie aan vijandelijke zijde en verbindt hem met het terugkerende thema in het epos van toverij als wapen van de vijanden van Iran en het geloof. Als tovenaar kon Bidarafsh door magie en list volbrengen wat hij mogelijk niet in een eerlijk gevecht had bereikt. Het verraderlijk doden van de edele Zarir past bij dit karakter. De voorstelling van Bidarafsh als tovenaar verdiept zo zijn slechtheid en kenmerkt hem niet alleen als vijandelijke krijger, maar ook als beoefenaar van duistere, verraderlijke kunsten, een passende doder, door list en magie, van een edele en eerbare held. Deze eigenschap van tovenaar onderscheidt Bidarafsh onder de vijandelijke krijgers en vergroot de schande van zijn daad, want hij sloeg de kampioen van het geloof door toverij en verraad neer, niet door eerlijke moed. Het karakter van de vijandelijke tovenaar vormt een belangrijk deel van Bidarafshs portret, de duistere, verraderlijke eigenschap die bij de doder van de edele Zarir past en hem als een van de schurken van de heilige oorlog kenmerkt.
De wraak van Bastur
Het verraderlijk doden van Zarir bleef niet ongewroken, want de edele bevelhebber liet een jonge zoon achter, de jongen Bastur, die wraak op Bidarafsh zou nemen voor de dood van zijn vader.
Toen het bericht van zijn vaders dood kwam, trok de jonge Bastur naar het slagveld, vond het lichaam van zijn vader en beweende hem. Vervolgens trotseerde hij, hoewel hij wegens zijn jeugd niet mocht vechten, het bevel van de koning en reed de strijd in om zijn vader te wreken. In het oude Gedenkboek van Zarer wreekte de jongen Bastur zijn vader door een pijl door het hart van Bidarafsh te schieten, de tovenaar die Zarir had gedood. Zo nam hij eigenhandig wraak voor zijn vaders dood. Dat de verraderlijke doder van de edele Zarir door de eigen jonge zoon van de held, nog maar een jongen, wordt neergehaald, is een passende en bevredigende omkering, de bestraffing van de schurk door het wrekende kind. Basturs wraak vormt de ontknoping van Bidarafshs verhaal, de ondergang van de schurk als rechtvaardige vergelding voor zijn verraderlijke daad. In sommige andere vertellingen wordt het doden van Bidarafsh toegeschreven aan de grote held Esfandiyar, de neef van Zarir, maar de oudste en beroemdste versie kent de wraak toe aan de jongen Bastur. In beide gevallen vond de verraderlijke doder van Zarir zelf de dood als wraak voor zijn daad, de schurk vernederd door rechtvaardige vergelding. Basturs wraak op Bidarafsh vormt het bevredigende slot van het verhaal, de bestraffing van de verraderlijke tovenaar voor het doden van de edele held.
Symboliek en betekenis
Bidarafsh belichaamt bovenal de verraderlijke schurk, de vijand die door list en duistere kunsten overwint in plaats van door eerlijke moed. Als de tovenaar die de edele Zarir verraderlijk doodde, vertegenwoordigt hij de oneervolle tegenstander, de beoefenaar van duistere magie wiens daden door heimelijkheid en list worden gekenmerkt, tegenover de eerlijke moed van de helden die hij bestrijdt.
Bidarafsh belichaamt ook de rol van de schurk wiens daad een wraakverhaal in beweging zet, want het is zijn verraderlijk doden van Zarir dat de aangrijpende wraak van de jongen Bastur oproept. Hierin vervult Bidarafsh een noodzakelijke functie in het heldenverhaal: de schurk wiens onrecht moet worden beantwoord, de doder wiens eigen dood het patroon van misdaad en rechtvaardige vergelding voltooit. Als tovenaar en vijand van het geloof belichaamt hij bovendien de krachten van duistere magie en verzet tegen de nieuwe godsdienst waartegen de helden van de heilige oorlog strijden. In dit alles is Bidarafsh een belangrijke figuur die de verraderlijke schurk, de beoefenaar van duistere kunsten en de vijand wiens onrechtmatige daad het wraakverhaal op gang brengt belichaamt. Hij is de tovenaar die de edele Zarir doodde, een van de opmerkelijke schurken van de heilige geloofsoorlog, wiens schande alleen wordt geëvenaard door de bevredigende rechtvaardigheid van zijn eigen ondergang door de hand van de wrekende zoon van de held.
Bidarafsh en de Koerden
Bidarafsh behoort, net als alle figuren van de Shahnameh, tot het gedeelde epische en mythologische erfgoed van de Iraanse volken, een traditie die de Koerden gemeen hebben met de Perzen, de Luren en anderen in de Iraanse wereld. Bovendien wortelt zijn verhaal in het oude Gedenkboek van Zarer, een van de oudste bewaard gebleven Iraanse heldengedichten, een werk uit de oudste lagen van de gedeelde Iraanse traditie.
Voor de Koerden, als Iraans volk, behoren de figuren en verhalen van de Shahnameh en de oude heldentraditie waaruit zij voortkomt tot de bredere culturele en mythologische wereld waartoe zij behoren. Het verhaal van Bidarafsh, zijn doden van Zarir en zijn eigen ondergang gaat terug op de oudste lagen van deze gedeelde traditie, in het Gedenkboek van Zarer, een gedicht dat veel ouder is dan Ferdowsi’s epos. Het is eerlijk en nauwkeurig Bidarafsh te begrijpen als deel van dit gedeelde Iraanse erfgoed en niet als een uitsluitend Koerdische figuur. Hij is zelfs een schurk aan vijandelijke zijde, een Turaanse tovenaar. Als Iraans volk delen de Koerden in het brede, oude erfgoed van het epos, waarvan het verhaal van de verraderlijke Bidarafsh en de edele Zarir deel uitmaakt. Het behoort tot de gemeenschappelijke schat van Iraanse heldenverhalen die de Koerden naast de andere erfgenamen van de traditie als hun eigen erfgoed waarderen. Met Bidarafsh presenteren we dus een figuur uit het gedeelde, oude Iraanse erfgoed waarvan de Koerden als Iraans volk naast hun buren erfgenamen zijn.
Discussies en misverstanden
Wie doodde Bidarafsh, Bastur of Esfandiyar? De tradities verschillen. In het oude Gedenkboek van Zarer, de oudste bron, is het de jongen Bastur, de jonge zoon van Zarir, die zijn vader wreekt door Bidarafsh door het hart te schieten. In sommige andere vertellingen en samenvattingen wordt het doden van Bidarafsh toegeschreven aan de grote held Esfandiyar, de neef van Zarir en zoon van Goshtasp. De oudste en beroemdste versie kent de wraak toe aan de jongen Bastur, en dit is de ontroerendste en meest herinnerde vorm van het verhaal. De variatie weerspiegelt de verschillende bronnen en lagen van de traditie.
Was Bidarafsh een tovenaar of alleen een krijger? De traditie, vooral het oude Gedenkboek van Zarer, kenmerkt Bidarafsh als een tovenaar, een beoefenaar van duistere magie, en tevens als krijger en gezant van Arjasp. Deze eigenschap van tovenaar verdiept zijn slechtheid en helpt verklaren hoe hij een zo machtige held als Zarir door verraad en list in plaats van een eerlijk gevecht kon overwinnen. Hij kan het beste worden begrepen als zowel een vooraanstaande vijandelijke krijger als een beoefenaar van duistere kunsten, de verraderlijke tovenaar van de vijandelijke zijde.
Is Bidarafsh een specifiek Koerdische figuur? Nee, net als alle figuren van de Shahnameh behoort hij tot het gedeelde epische erfgoed van de Iraanse volken, een traditie die de Koerden gemeen hebben met de Perzen, de Luren en anderen in de Iraanse wereld, en is hij geen uitsluitend Koerdische figuur. Hij is zelfs een schurk aan de vijandelijke Turaanse zijde. Als Iraans volk delen de Koerden in het brede, oude erfgoed van het epos, waarvan de figuren, zowel helden als schurken, deel uitmaken van de gemeenschappelijke Iraanse traditie waarvan de Koerden naast hun buren erfgenamen zijn.
Verwante onderwerpen
Zarir: de edele held die verraderlijk door Bidarafsh werd gedood
Bastur: de jongen die zijn vader wreekte door Bidarafsh te doden
Arjasp: de Turaanse koning aan wie Bidarafsh dienstbaar was
Goshtasp: de Iraanse koning en broer van Zarir
Esfandiyar: de prins aan wie in sommige vertellingen het doden van Bidarafsh wordt toegeschreven
Zarathoestra: de profeet wiens geloof door de oorlog werd verdedigd
Lohrasp: de bejaarde voormalige koning uit hetzelfde tijdperk
De Shahnameh: het Perzische Koningsboek, het grote epos van Iran
Veelgestelde vragen
Wie is Bidarafsh in de Shahnameh?
Bidarafsh, ook geschreven als Biderafsh of Widrafsh, is een Turaanse krijger en tovenaar uit de Shahnameh, een gezant van de vijandelijke koning Arjasp en een vooraanstaande vijandelijke krijger in de grote oorlog om het nieuwe geloof. Bovenal wordt hij herinnerd als de verraderlijke doder van de edele Iraanse bevelhebber Zarir, de broer van koning Goshtasp, die hij door list in de strijd doodde. Zarirs jonge zoon, de jongen Bastur, nam wraak op hem en doodde hem.
Hoe doodde Bidarafsh Zarir?
De traditie stelt het doden van Zarir voor als een verraderlijke daad, volbracht door list of toverij in plaats van een eerlijk, open gevecht, want Zarir was een machtige held die niet gemakkelijk met eerlijke kracht werd overwonnen. Bidarafsh, in de oude bronnen als tovenaar gekenmerkt, doodde de edele bevelhebber heimelijk of met duistere magie en sloeg hem neer op een manier die de traditie als verraderlijk en oneervol veroordeelt, een zware slag voor Iran en de zaak van het geloof.
Wie wreekte Zarirs dood?
Zarir werd gewroken door zijn jonge zoon, de jongen Bastur. Toen het bericht van zijn vaders dood kwam, trok Bastur naar het slagveld, beweende zijn vader en trotseerde vervolgens de koning door de strijd in te rijden, hoewel hij wegens zijn jeugd niet mocht vechten. In het oude Gedenkboek van Zarer wreekte de jongen zijn vader door een pijl door het hart van Bidarafsh te schieten, de tovenaar die Zarir had gedood. In sommige andere vertellingen wordt het doden aan de held Esfandiyar toegeschreven.
Was Bidarafsh een tovenaar?
Ja, de traditie, vooral het oude Gedenkboek van Zarer, kenmerkt Bidarafsh als een tovenaar, een beoefenaar van duistere magie, en tevens als krijger en gezant van Arjasp. Deze eigenschap verdiept zijn slechtheid en helpt verklaren hoe hij een zo machtige held als Zarir door verraad en list in plaats van een eerlijk gevecht overwon. Hij kan het beste worden begrepen als zowel een vooraanstaande vijandelijke krijger als een beoefenaar van duistere kunsten, de verraderlijke tovenaar van de vijandelijke zijde.
Wat was Bidarafshs rol voor de oorlog?
Voor de oorlog was Bidarafsh een van de gezanten die de Turaanse koning Arjasp naar Iran stuurde met een dreigbrief, waarin hij eiste dat koning Goshtasp en de Iraniërs het nieuwe geloof van Zarathoestra zouden afzweren. Toen Goshtasp op raad van de profeet de eis afwees, brak de oorlog uit en nam Bidarafsh zijn plaats als vooraanstaande vijandelijke krijger in. Zijn rol als zowel gezant als krijger kenmerkt hem als een figuur van aanzien aan Turaanse zijde.
Is Bidarafsh een Koerdische figuur?
Bidarafsh behoort tot het gedeelde epische erfgoed van de Iraanse volken, een traditie die de Koerden gemeen hebben met de Perzen, de Luren en anderen in de Iraanse wereld, en is geen uitsluitend Koerdische figuur. Hij is zelfs een schurk aan de vijandelijke Turaanse zijde. Als Iraans volk delen de Koerden in het brede, oude erfgoed van het epos, waarvan de figuren, zowel helden als schurken, deel uitmaken van de gemeenschappelijke Iraanse traditie waarvan de Koerden naast hun buren erfgenamen zijn.
Bronnen en verdere lectuur
Biderafsh - Wikipedia (over Biderafsh)
Memorial of Zarer (Ayadgar-i Zariran) - avesta.org (Gedenkboek van Zarer)
Ayadgar-i Zariran - overview (overzicht)
Esfandiyar - Encyclopaedia Iranica (over Esfandiyar)
Shahnameh - Encyclopaedia Iranica (over de Shahnameh)
Kurdish-History.com: Zarir (over Zarir)