Er bestaat een foto uit 1946, genomen in Mahabad in Iran, van een Koerdische baby die tijdens het korte bestaan van de Republiek Koerdistan werd geboren. De baby is Masoud Barzani, zoon van Mustafa Barzani, de militaire bevelhebber wiens troepen de enige Koerdische republiek uit de geschiedenis verdedigden. Hij werd geboren in de meest met mythen omgeven familie van de Koerdische wereld, op de symbolisch meest beladen plek en het meest beladen moment in de Koerdische geschiedenis. Alles wat volgde was in zekere zin een gevolg van dat begin: het gewicht van die erfenis en de vraag wat ermee te doen. Masoud Barzani’s antwoord, gedurende acht decennia woelige Koerdische geschiedenis, was de erfenis volledig te aanvaarden, met totale toewijding te belichamen en tot haar logische conclusie te voeren: het onafhankelijkheidsreferendum van 2017, waarin het Koerdische volk met drieënnegentig procent voor de stichting van een eigen staat stemde.
8. Deel 8: president van de Koerdische Regio
9. Deel 9: het onafhankelijkheidsreferendum, drieënnegentig procent
10. Deel 10: nalatenschap, de hoeder van de droom
Deel 1: geboren in Mahabad, het gewicht van een erfenis
Masoud Barzani werd op 16 augustus 1946 in Mahabad in Iran geboren, op het hoogtepunt van de Republiek Koerdistan. Zijn vader Mustafa voerde het bevel over de strijdkrachten; de republiek was acht maanden eerder door Qazi Muhammad uitgeroepen. Gedurende dat korte, buitengewone jaar was Mahabad de hoofdstad van de enige Koerdische staat in de moderne geschiedenis. Masoud kwam ter wereld als zoon van de beroemdste Koerdische militaire leider van de eeuw, in de enige Koerdische republiek die ooit had bestaan, aan de vooravond van haar ineenstorting.
Toen de republiek in december 1946 viel en Mustafa Barzani zijn strijders noordwaarts over de Sovjetgrens leidde in plaats van zich over te geven, werd de baby Masoud meegenomen door zijn moeder en de familie die in Irak achterbleef. Hij groeide op in de schaduw van een afwezige, legendarische vader. Mustafa verbleef elf jaar in Sovjetballingschap. Hij keerde in 1958 terug, het jaar van de Iraakse revolutie. Masoud was twaalf toen hij zijn vader weer ontmoette, in een land dat zichzelf veranderde en met een Koerdische beweging die aan de vooravond van haar grootste beproeving stond.
Deel 2: opgroeien in de bergen, een jeugd van verzet
Masoud Barzani’s politieke vorming vond volledig binnen de KDP en de cultuur van Koerdisch gewapend verzet plaats. Hij sloot zich als tiener bij de KDP-jongerenorganisatie aan en nam als twintiger al deel aan operaties van de peshmerga. Zijn opleiding was die van een Koerdisch-nationalistische militaire bevelhebber: de bergen, de politieke structuren van de KDP en de rechtstreekse ervaring van strijd tegen de Iraakse staat. Hij was een man van de bergen. Zijn gezag berustte op de rechtstreeks belichaamde traditie van Koerdisch gewapend verzet, de persoonlijke trouw van strijders die generaties onder zijn familie hadden gediend en zijn eigen fysieke moed in de omstandigheden van bergoorlogvoering.
Deel 3: de Septemberrevolutie, de zoon van een generaal wordt generaal
De Septemberrevolutie, de Koerdische opstand die in 1961 begon en tot 1975 duurde, was de bepalende ervaring van Masoud Barzani’s vroege loopbaan. Hij vocht vanaf het begin mee en verwierf de militaire ervaring en het persoonlijke gezag onder de peshmerga die hem tot de natuurlijke opvolger van zijn vader zouden maken. De revolutie eindigde in de ramp van maart 1975, toen het Akkoord van Algiers tussen de sjah van Iran en Saddam Hussein de buitenlandse steun aan de Koerdische beweging afsneed en de hele opstand binnen dagen instortte. Masoud maakte die ineenstorting zelf mee. Deze ervaring van volledige militaire instorting vormde zijn inzicht in de Koerdische positie en zou zijn hele verdere loopbaan beïnvloeden.
Deel 4: de KDP erven, leiderschap na een ramp
Mustafa Barzani stierf op 1 maart 1979 in Washington DC, in ballingschap, aan longkanker. Masoud Barzani nam de leiding van de KDP over, maar de partij die hij erfde was uiteengeslagen. Haar militaire kracht was in 1975 vernietigd. Haar leiderschap was in ballingschap. In het volgende decennium bouwde hij de KDP van de grond af opnieuw op. Hij hervatte gewapende operaties in de Koerdische bergen van Noord-Irak, smeedde nieuwe bondgenootschappen, waaronder een ingewikkelde en vaak dubbelzinnige relatie met Iran dat inmiddels zelf met Irak in oorlog was, en bouwde een militaire en politieke organisatie die langdurig verzet kon dragen.
Deel 5: de Anfal-campagnes, het ergste overleven
De Anfal-campagne van 1986–1989 was Saddam Husseins poging de Koerdische kwestie voorgoed op te lossen. De campagne onder leiding van Ali Hassan al-Majid, «Chemische Ali», gebruikte chemische wapens tegen Koerdische burgers, vernietigde stelselmatig Koerdische dorpen, verdreef de Koerdische plattelandsbevolking en doodde tussen 100,000 en 182,000 Koerdische mannen, vrouwen en kinderen. Het dorp Halabja werd op 16 maart 1988 met chemische wapens aangevallen, waarbij op één dag tussen 3,500 en 5,000 mensen omkwamen, de grootste chemische aanval op burgers uit de geschiedenis. Anfal richtte zich vooral op KDP-gebied, de Barzan-regio en het gouvernement Dohuk. Masoud Barzani overleefde en begon het bewijs van Anfal internationaal onder de aandacht te brengen.
Deel 6: de burgeroorlog, het donkerste hoofdstuk
De burgeroorlog tussen KDP en PUK van 1994–1998 was het donkerste hoofdstuk van de Koerdische Regio. Masoud Barzani’s besluit in 1996 om Iraakse regeringstroepen in het KRG-gebied uit te nodigen om de KDP tegen de PUK te helpen is de omstredenste daad uit zijn politieke loopbaan. Iraakse troepen trokken kort opnieuw het Koerdische gebied onder internationale bescherming binnen, hielpen de KDP Arbil heroveren en trokken zich daarna terug. Militair werkte de stap, maar hij schaadde Barzani’s internationale aanzien. Het Akkoord van Washington van 1998 beëindigde het conflict uiteindelijk.
Deel 7: uit de as, de KRG opbouwen
Na de val van Saddam Hussein in 2003 en de grondwettelijke verankering van Koerdische autonomie in de Iraakse grondwet van 2005 begon de welvarendste en stabielste periode van de Koerdische Regio. Olie-inkomsten stroomden binnen. Steden werden herbouwd. Buitenlandse investeringen kwamen. De KRG werd een eiland van stabiliteit en betrekkelijke welvaart in een chaotisch Irak. Masoud Barzani diende vanaf 2005 als president van de Koerdische Regio. Zijn bestuur boekte werkelijke prestaties, wederopbouw, veiligheid en institutionele capaciteit, naast werkelijke tekortkomingen: patronagepolitiek, corruptie en verankering van KDP-overheersing die Nawshirwan Mustafa ertoe bracht Gorran te stichten.
Deel 8: president van de Koerdische Regio
Masoud Barzani bekleedde het presidentschap van de Koerdische Regio van 2005 tot en met 2017, langer dan enig grondwettelijk mandaat toeliet, wat steeds omstredener werd. De juridische en grondwettelijke geschillen over zijn aanblijven veroorzaakten in 2015 een politieke crisis toen het KRG-parlement zijn bevoegdheden wilde beperken en hem uiteindelijk de toegang tot Erbil ontzegde. Deze institutionele spanningen weerspiegelden het diepere structurele probleem van twee dominante partijen die alle staatsinstellingen beheersten, juist het systeem dat Nawshirwan Mustafa’s Gorran-beweging had uitgedaagd.
Deel 9: het onafhankelijkheidsreferendum, drieënnegentig procent
Op 25 september 2017 hield de Koerdische Regio een onafhankelijkheidsreferendum. Drieënnegentig procent van de kiezers steunde onafhankelijkheid. Het was de ingrijpendste politieke daad in de geschiedenis van de Koerdische Regio en de vervulling van waar Masoud Barzani zijn leven aan had gewijd: een democratische uitdrukking van het Koerdische verlangen naar een eigen staat. De gevolgen waren verwoestend: Iran, Turkije en de Iraakse regering stemden hun reactie op elkaar af. Iraakse troepen heroverden Kirkuk en de betwiste gebieden in oktober 2017. De economie van de KRG stortte in toen grenzen werden gesloten. Masoud Barzani trad in november 2017 als president af.
Deel 10: nalatenschap, de hoeder van de droom
Masoud Barzani’s nalatenschap is die van een man die zijn hele leven aan één zaak wijdde: Koerdische staatsvorming. Hij werd geboren in de enige Koerdische republiek die ooit bestond. Hij bracht zijn jeugd in de bergen door. Hij vocht in de Septemberrevolutie. Hij overleefde Anfal. Hij bouwde de KDP opnieuw op na de rampzalige ineenstorting van 1975. Hij leidde zijn volk door de burgeroorlog en de wederopbouw na 2003. Hij bracht het in 2017 tot op de drempel van een eigen staat en zag hoe de deur sloot. De droom die hij droeg is niet alleen de zijne, maar hij droeg hem langer en consequenter dan enige andere figuur van zijn generatie. Elke latere Koerdische politieke leider die over staatsvorming spreekt, staat in de ruimte die Mustafa en Masoud Barzani hebben geschapen.
Tijdlijn van belangrijke gebeurtenissen
16 augustus 1946 — Geboren in Mahabad, Iran, tijdens de Republiek Koerdistan.
1958 — Mustafa Barzani keert terug uit Sovjetballingschap; Masoud wordt met zijn vader herenigd.
1961–1975 — Septemberrevolutie; Masoud vecht bij de peshmerga.
Maart 1975 — Akkoord van Algiers; ineenstorting van de Koerdische opstand; ballingschap.
1 maart 1979 — Mustafa Barzani sterft in Washington; Masoud erft de leiding van de KDP.
1986–1989 — Anfal-campagne; chemische aanval op Halabja, 16 maart 1988.
1991 — Koerdische opstand; de KRG wordt opgericht.
1994–1998 — Burgeroorlog tussen KDP en PUK; het Akkoord van Washington beëindigt het conflict.
2005 — Gekozen tot eerste president van de Koerdische Regio.
25 september 2017 — Onafhankelijkheidsreferendum: 93% stemt voor een Koerdische staat.
Oktober 2017 — Iraakse troepen heroveren Kirkuk en betwiste gebieden.
November 2017 — Treedt af als president.
Bronnen
1. Stansfield, Gareth. Iraqi Kurdistan: Political Development and Emergent Democracy (Iraaks Koerdistan: politieke ontwikkeling en opkomende democratie). Routledge, 2003.
2. Human Rights Watch. Genocide in Iraq: The Anfal Campaign Against the Kurds (Genocide in Irak: de Anfal-campagne tegen de Koerden). 1993.
3. McDowall, David. A Modern History of the Kurds (Een moderne geschiedenis van de Koerden). I.B. Tauris, 1996.
4. Romano, David. The Kurdish Nationalist Movement (De Koerdische nationalistische beweging). Cambridge University Press, 2006.
5. Jwaideh, Wadie. The Kurdish National Movement (De Koerdische nationale beweging). Syracuse University Press, 2006.
6. Natali, Denise. The Kurds and the State (De Koerden en de staat). Syracuse University Press, 2005.
7. Bruinessen, Martin van. Agha, Shaikh and State (Agha, sjeik en staat). Zed Books, 1992.
8. Gunter, Michael M. The Kurds Ascending (De opkomst van de Koerden). Palgrave Macmillan, 2008.
Veelgestelde vragen
Wie is Masoud Barzani?
Masoud Barzani, geboren in 1946, is de zoon van Mustafa Barzani en leider van de Democratische Partij van Koerdistan (KDP). Hij diende van 2005 tot 2017 als president van de Koerdische Regio van Irak en leidde het onafhankelijkheidsreferendum van 2017 waarin 93% van de kiezers voor Koerdische staatsvorming stemde. Hij is de dominante politieke figuur van de Koerdische Regio in het tijdperk na 2003.
Wat was de Anfal-campagne?
De Anfal-campagne (1986–1989) was Saddam Husseins genocidale aanval op het Koerdische volk, met chemische wapens, massa-executies en gedwongen verdrijving. Tussen 100,000 en 182,000 Koerden werden gedood. De beruchtste afzonderlijke aanval was de chemische aanval op Halabja op 16 maart 1988, die 3,500–5,000 burgers doodde. KDP-gebied in Noord-Irak behoorde tot de belangrijkste doelwitten.
Waarom mislukte het onafhankelijkheidsreferendum van 2017?
Ondanks de 93% ja-stemmen kreeg het referendum onmiddellijk te maken met gecoördineerde tegenstand van Iran, Turkije en de Iraakse regering. Iraakse troepen heroverden Kirkuk en de betwiste gebieden binnen enkele weken na de uitslag. De KRG verloor onmisbare olie-inkomsten en toegang tot grenzen, waardoor de economie instortte. De internationale gemeenschap weigerde de uitslag te erkennen, en Masoud Barzani trad in november 2017 als president af.