Wie is Selahattin Demirtaş?
Selahattin Demirtaş is een Koerdisch-Zaza politicus, advocaat en auteur, geboren op 10 april 1973 in Palu, Elazığ, Turkije. Van 2014 tot 2018 was hij medevoorzitter van de Democratische Partij der Volkeren (HDP), de belangrijkste pro-Koerdische politieke partij van Turkije. Hij zit sinds 4 november 2016 gevangen op politiek omstreden beschuldigingen. Ondanks zijn verblijf in een zwaarbeveiligde gevangenis deed hij in 2018 als presidentskandidaat mee en bleef hij vanuit zijn cel boeken schrijven en publiceren. Hij wordt breed gezien als een van de belangrijkste Koerdische politieke figuren van de 21e eeuw en als symbool van verzet tegen de onderdrukking van Koerdische politieke rechten in Turkije.
Belangrijkste inzichten
Selahattin Demirtaş werd op 10 april 1973 in Palu, Elazığ, geboren in een Zaza-Koerdisch gezin.
Hij is een gediplomeerd advocaat die vóór zijn politieke loopbaan als mensenrechtenverdediger in Diyarbakır werkte.
Hij was medeleider van de HDP en vormde die om tot een brede linkse partij die Koerdische rechten, feminisme, lhbtiq+-rechten en bescherming van minderheden verdedigde.
Hij zit sinds november 2016 gevangen op terrorismegerelateerde beschuldigingen die breed zijn veroordeeld door mensenrechtenorganisaties en het Europees Hof voor de Rechten van de Mens.
In 2018 deed hij vanuit de gevangenis als HDP-presidentskandidaat mee en behaalde 8,4% van de stemmen.
Tijdens zijn gevangenschap schreef hij zes boeken en werd hij een van de prominentste stemmen binnen de oppositionele literatuur van Turkije.
Kerngegevens
Volledige naam: Selahattin Demirtaş Ook bekend als: Selahedîn Demirtaş (Koerdische spelling); binnen de familie Eser genoemd Geboren: 10 april 1973 Geboorteplaats: Palu, Elazığ, Turkije Achtergrond: Zaza-Koerdisch Beroep: politicus, advocaat, auteur Tijdperk: jaren 2000–heden Bekend om: HDP-medevoorzitter; presidentskandidaat vanuit de gevangenis; mensenrechtenadvocaat; auteur van zes romans Belangrijkste werken: Seher / Dawn (2017), Devran (2019), Leylan (2020), Efsun (2021), DAD (2023), Jamal (2025) Verbonden met: HDP, BDP, DTP; de Koerdische politieke beweging in Turkije Historisch belang: internationaal de bekendste Koerdische politieke figuur in Turkije; symbool van democratisch verzet en Koerdische rechten
Jeugd en afkomst
Selahattin Demirtaş werd op 10 april 1973 geboren in Palu in de provincie Elazığ, in het Koerdische kerngebied van Zuidoost-Turkije. Zijn familie is van Zaza-afkomst. De Zaza vormen binnen de bredere Koerdische identiteit een eigen etnische en taalkundige groep en spreken Zazaki. Demirtaş heeft zichzelf als ‘Koerdische Zaza’ omschreven en omarmt beide identiteiten.
Hij voltooide zijn basis- en middelbaar onderwijs in Palu en begon in 1991 een hogere opleiding in maritieme handel en management aan de Dokuz Eylül-universiteit. Politieke moeilijkheden aan de universiteit leidden ertoe dat hij zonder diploma vertrok. Hij keerde terug naar Diyarbakır, deed in 1993 opnieuw toelatingsexamen en schreef zich in bij de rechtenfaculteit van de Universiteit van Ankara. Na zijn afstuderen werkte hij aanvankelijk als zelfstandig advocaat.
In 2000 trad Demirtaş toe tot het bestuur van de afdeling Diyarbakır van de Mensenrechtenvereniging (IHD). Toen IHD-voorzitter Osman Baydemir burgemeester van Diyarbakır werd, volgde Demirtaş hem in 2004 als voorzitter op. Hij richtte zich op onderzoek naar onopgeloste politieke moorden in Zuidoost-Turkije, een van de gevaarlijkste terreinen van mensenrechtenwerk in de regio. Hij was ook medeoprichter van de afdeling Diyarbakır van Amnesty International en betrokken bij de oprichting van de Mensenrechtenstichting van Turkije.
Hij is getrouwd met Başak Demirtaş en zij hebben twee dochters: Delal, geboren in 2004, en Dılda, geboren in 2007. Zijn familiebijnaam is Eser. Zijn vader Tahir Demirtaş overleed op 31 december 2023 op 78-jarige leeftijd. Demirtaş mocht hem in november 2022 slechts kort onder begeleiding in het ziekenhuis bezoeken, waarna hij naar de gevangenis van Edirne werd teruggebracht.
Historische context
Demirtaş werd volwassen in een van de roerigste perioden van de moderne Koerdische geschiedenis. In de jaren 1980 en 1990 voerden de PKK en de Turkse staat een wreed gewapend conflict dat tienduizenden levens eiste en miljoenen Koerden in Zuidoost-Turkije verdreef. Dorpen werden platgebrand, gedwongen verdwijningen kwamen vaak voor en politieke activisten liepen ernstig gevaar. In deze omgeving werd Demirtaş mensenrechtenadvocaat.
In de jaren 2000 was het conflict gedeeltelijk geluwd en begonnen Koerdische politieke partijen binnen de formele democratische structuren van Turkije te opereren. Opeenvolgende pro-Koerdische partijen, HADEP, DEHAP, DTP en BDP, werden bij gerechtelijk bevel gesloten en onder nieuwe namen opnieuw gevormd. Deze cyclus van onderdrukking en vernieuwing bepaalde de hele omgeving waarin Demirtaş zijn loopbaan opbouwde.
De HDP, opgericht in 2012, was een bewuste poging deze cyclus te doorbreken. In plaats van zich uitsluitend als Koerdisch-nationalistische partij te presenteren, zocht zij een brede linkse coalitie die behalve Koerden ook Turken, Armeniërs, alevieten, vrouwen, lhbtiq+-kiezers en secularisten aansprak. Onder Demirtaş’ leiding overschreed de HDP de cruciale Turkse kiesdrempel van 10% in juni 2015 met 13,1% van de stemmen. Het historische resultaat ontnam de AKP van president Erdoğan haar parlementaire meerderheid.
Na de couppoging tegen Erdoğan in 2016 volgde een brede onderdrukking van de politieke oppositie. De bescherming door parlementaire onschendbaarheid werd weggenomen en op 4 november 2016 werden Demirtaş en negen andere HDP-parlementsleden gearresteerd. Het politieke klimaat veranderde ingrijpend: van oppositieleider over wie nationaal werd gedebatteerd, werd hij een gevangene wiens zaak internationaal aandacht kreeg.
Belangrijkste prestaties, ideeën en bijdragen
Politiek leiderschap en electorale invloed
Demirtaş trad in 2007 als lid van de Democratische Samenlevingspartij (DTP) toe tot het parlement. Na het partijverbod in 2009 ging hij naar de Partij voor Vrede en Democratie (BDP), waarvan hij in 2010 medevoorzitter werd. Zijn belangrijkste bijdrage was de omvorming van de HDP tussen 2014 en 2018 tot een werkelijk landelijke oppositiepartij. Hij verdedigde de opname van vrouwen in het leiderschap, lhbtiq+-rechten en vertegenwoordiging van de etnische en religieuze minderheden van Turkije. Het model van gezamenlijk voorzitterschap, met verplicht één mannelijke en één vrouwelijke medeleider, doorbrak op zichzelf al de Turkse politieke normen.
Bij de presidentsverkiezingen van 2014 behaalde hij 9,77% van de stemmen. Dat toonde dat een Koerdische kandidaat steun kon aantrekken tot ver buiten het Koerdische electoraat. Het verkiezingsresultaat van 2015, waarmee hij een parlementaire meerderheid voor de AKP blokkeerde, vormde het hoogtepunt van de democratische ambities van de HDP onder zijn leiding. Zelfs vanuit de gevangenis behaalde hij in 2018 8,4% in de presidentsrace, een opmerkelijk resultaat voor iemand die op geen enkele gebruikelijke manier campagne kon voeren.
Literaire werken en schrijven in gevangenschap
Een van de onverwachtste aspecten van Demirtaş’ openbare leven is zijn opkomst als serieus auteur vanuit de gevangenis. Zijn debuut Seher, in Turkije gepubliceerd in 2017 en in het Engels als Dawn in 2018, is een verhalenbundel over gewone Turkse en Koerdische mensen in buitengewone omstandigheden: fabrieksarbeiders, schoonmaaksters, Syrische vluchtelingen en slachtoffers van bomaanslagen. Alleen al in Turkije werden meer dan 200.000 exemplaren verkocht en het boek kreeg internationaal lof.
Zijn latere werken, Devran (2019), Leylan (2020), Efsun (2021), DAD (2023) en Jamal (2025), blijven gemarginaliseerde stemmen en thema’s van rechtvaardigheid verkennen. DAD betekent ‘gerechtigheid’ in het Koerdisch. Toen een Turks televisienetwerk een promotioneel onderdeel over DAD uitzond, beboetten mediatoezichthouders de omroep omdat die ‘een terrorist prees’. Dit besluit werd later bij de rechter aangevochten.
Mensenrechtenwerk
Voordat hij de politiek inging, werkte Demirtaş jarenlang als mensenrechtenadvocaat en documenteerde hij buitengerechtelijke executies, gedwongen verdwijningen en politiek geweld in Zuidoost-Turkije. Zijn werk bij de IHD in Diyarbakır gaf hem een basis in het mensenrechtenrecht die zowel zijn politieke stijl als zijn internationale profiel vormde. Als parlementariër gebruikte hij consequent juridische en institutionele wegen om staatsmisbruik aan te vechten en te pleiten voor Koerdische taalrechten in het onderwijs en constitutionele gelijkheid.
Tijdlijn en belangrijke gebeurtenissen
1973 — Geboren op 10 april in Palu, Elazığ, Turkije. 1993 — Schrijft zich in bij de rechtenfaculteit van de Universiteit van Ankara. 2000 — Treedt toe tot de afdeling Diyarbakır van de Mensenrechtenvereniging (IHD). 2004 — Wordt voorzitter van de IHD in Diyarbakır. 2007 — Voor het eerst in het Turkse parlement gekozen als DTP-lid. 2009 — DTP bij gerechtelijk bevel gesloten; stapt over naar de BDP. 2010 — Gekozen tot BDP-medevoorzitter naast Gültan Kışanak. 2012 — Oprichting van de HDP; Demirtaş wordt medevoorzitter. 2014 — Kandidaat voor het presidentschap; behaalt 9,77% van de stemmen. Juni 2015 — HDP behaalt 13,1% bij de parlementsverkiezingen; AKP verliest haar meerderheid. November 2015 — Vervroegde verkiezingen; HDP behaalt 10,7%. 4 november 2016 — Gearresteerd met negen andere HDP-parlementsleden; opgesloten in de F-typegevangenis van Edirne. 2017 — Eerste boek Seher (Dawn) vanuit de gevangenis gepubliceerd. 2018 — Presidentskandidaat vanuit de gevangenis; behaalt 8,4%. Het EHRM beveelt zijn vrijlating; Turkije weigert. 2019 — Ontvangt de Progressive Alliance Award, de Moedprijs, in Zweden. 2020 — De Grote Kamer van het EHRM veroordeelt Turkije opnieuw en roept op tot zijn vrijlating. 2021 — Veroordeeld tot 3,5 jaar wegens belediging van de president. Ontvangt de mensenrechtenprijs van Weimar in Duitsland. 2023 — Totale straf bereikt 42 jaar. Kondigt terugtrekking uit de actieve politiek aan. 31 december 2023 — Zijn vader Tahir Demirtaş overlijdt op 78-jarige leeftijd. 2025 — Berichten over besprekingen in Turkije over zijn mogelijke vrijlating. Zesde boek Jamal aangekondigd.
Debatten, controverses en misvattingen
De terrorismebeschuldigingen
De Turkse regering beschuldigde Demirtaş van terrorismegerelateerde strafbare feiten. Concreet zou hij door steun aan protesten rond het conflict van de PKK met ISIS in Kobane en door toespraken ter ondersteuning van vredesonderhandelingen propaganda voor een terroristische organisatie hebben gemaakt. De beschuldigingen omvatten meer dan 100 afzonderlijke onderzoeken en leidden tot een totale straf van 42 jaar.
Internationale juridische oordelen namen een sterk afwijkend standpunt in. Het EHRM oordeelde in 2018 en opnieuw in 2020 dat zijn voortdurende detentie politiek gemotiveerd was en specifiek was getimed om hem tijdens een constitutioneel referendum en presidentsverkiezingen uit de politiek te verwijderen. Turkije weigerde beide uitspraken uit te voeren. De meeste westerse regeringen en grote mensenrechtenorganisaties beschouwen hem als politiek gevangene.
De verhouding tussen HDP en PKK
De Turkse regering presenteerde de HDP consequent als een burgerlijk front voor de PKK. Demirtaş en HDP-aanhangers betoogden het tegenovergestelde: de partij was een onafhankelijke democratische instelling die de politieke realiteit van de PKK erkende, maar haar eigen parlementaire weg volgde. Demirtaş ontkende consequent rechtstreeks PKK-lidmaatschap en nam in 2013 uitdrukkelijk deel aan vredesgesprekken op initiatief van de AKP. Onafhankelijke waarnemers beschouwen het voorstellen van de partij als terroristisch doorgaans als een overdrijving om politieke repressie te rechtvaardigen, hoewel de precieze aard van de HDP-PKK-betrekkingen onderwerp van debat blijft.
Zaza-identiteit en Koerdische identiteit
Demirtaş is van Zaza-Koerdische afkomst, wat hem onderscheidt van Koerdische groepen die Kurmanji of Sorani spreken. Of de Zaza een subgroep binnen het Koerdische volk of een afzonderlijke etniciteit vormen, blijft onderwerp van debat. Demirtaş heeft zichzelf als ‘Koerdische Zaza’ omschreven en zijn politieke identiteit heeft altijd binnen de Koerdische politieke beweging gelegen. Zijn achtergrond weerspiegelt de verscheidenheid van de Koerdische identiteit in Turkije, waar meerdere taalgemeenschappen politieke solidariteit delen zonder etnisch identiek te zijn.
Nalatenschap en culturele invloed
Selahattin Demirtaş neemt een unieke positie in de Koerdische politieke geschiedenis in. Hij is geen militair bevelhebber of traditionele revolutionaire figuur. Zijn betekenis ligt in zijn poging Koerdische politieke eisen in het democratische hoofdstroomdenken van Turkije te brengen: Koerdische rechten nastreven via het parlement, constitutioneel recht en electorale coalities die veel verder reikten dan de Koerdische kiezers.
Zijn gevangenschap sinds 2016 maakte hem tot een internationaal symbool. Hij ontving in 2019 de Progressive Alliance Award in Zweden en in 2021 de mensenrechtenprijs van Weimar in Duitsland. Beide erkenden zijn verdediging van democratische waarden onder vervolging. Westerse media vergeleken hem met figuren die vanuit de gevangenis politieke bewegingen bleven leiden.
Zijn literaire productie vanuit de gevangenis geeft hem invloed buiten de politiek. Hij schrijft in de traditie van auteurs die onder omstandigheden van gevangenschap serieuze literatuur voortbrachten. Zijn boeken bereiken lezers die nooit Koerdisch politiek nieuws zouden volgen en brengen hem in culturele ruimten waar zijn politieke rol alleen geen toegang toe zou bieden.
In 2025 lopen besprekingen over een mogelijke politieke regeling in Turkije die ook zijn vrijlating kan omvatten. Of hij nu vrijkomt of niet, zijn zaak heeft het internationale debat over Koerdische politieke rechten en democratische vrijheden in Turkije blijvend gevormd.
Verwante personen, plaatsen en onderwerpen
HDP (Democratische Partij der Volkeren)
PKK (Arbeiderspartij van Koerdistan)
De politicus Abdullah Öcalan
Figen Yüksekdağ, HDP-medeleider naast Demirtaş
Diyarbakır (Amed), de culturele en politieke hoofdstad van de Koerden in Turkije
Koerdische politieke partijen in Turkije: DTP, BDP, HDP, DEM-partij
Europees Hof voor de Rechten van de Mens: de zaken Demirtaş tegen Turkije
Leyla Güven, Koerdisch politicus en hongerstaker
Koerdische rechten in Turkije: geschiedenis en politieke context
Veelgestelde vragen
Wie is Selahattin Demirtaş?
Selahattin Demirtaş is een Koerdisch-Zaza politicus, advocaat en auteur uit Turkije. Hij was van 2014 tot 2018 medevoorzitter van de pro-Koerdische HDP, stelde zich tweemaal kandidaat voor het presidentschap en zit sinds november 2016 gevangen op terrorismegerelateerde beschuldigingen die breed als politiek gemotiveerd worden beschouwd.
Waar is Selahattin Demirtaş vooral om bekend?
Hij is vooral bekend om het historische verkiezingssucces dat de HDP in 2015 onder zijn leiding behaalde, zijn presidentscampagne vanuit een gevangeniscel in 2018 en het schrijven van zes romans tijdens zijn gevangenschap. Ook vormde hij de HDP om tot een multi-etnische progressieve partij die vrouwenrechten, lhbtiq+-rechten en bescherming van minderheden verdedigde.
Waarom zit Selahattin Demirtaş gevangen?
De Turkse regering zette hem gevangen op terrorismegerelateerde beschuldigingen, waaronder de aantijging dat zijn toespraken terroristische propaganda vormden. Hij is tot in totaal 42 jaar veroordeeld. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens oordeelde tweemaal dat zijn detentie politiek gemotiveerd was en eiste zijn vrijlating. Turkije weigerde beide keren daaraan te voldoen. De meeste mensenrechtenorganisaties beschouwen hem als politiek gevangene.
Is Selahattin Demirtaş Koerdisch?
Ja. Hij is van Zaza-Koerdische afkomst en omschrijft zichzelf als ‘Koerdische Zaza’. De Zaza vormen een eigen taalkundige en etnische groep die breed als onderdeel van het Koerdische volk wordt beschouwd, hoewel de precieze verhouding tussen Zaza- en Koerdische identiteit zelf omstreden is. Zijn hele politieke loopbaan is aan Koerdische politieke rechten in Turkije gewijd.
Welke boeken heeft Selahattin Demirtaş geschreven?
Vanuit de gevangenis schreef hij zes werken: Seher / Dawn (2017), Devran (2019), Leylan (2020), Efsun (2021), DAD (2023) en Jamal (2025). Hij schreef ook samen met Yiğit Bener Arafta Düet, Duet in het vagevuur. Dawn is in het Engels vertaald en internationaal gepubliceerd.
Bronverwijzingen en verdere lectuur
Wikipedia — Selahattin Demirtaş, biografie met bronverwijzingen
Tom Lantos-mensenrechtencommissie — Defending Freedoms Project: Selahattin Demirtaş
Selahattin Demirtaş, Dawn (Seher), vertaald door Amy Marie Spangler en Kate Ferguson. SJP for Hogarth, 2018.
Botan Times — Selahattin Demirtaş brengt nieuwe roman Jamal uit (april 2025)