Ava Sûsê: de Koerdische zoethoutdrank die werd omgedoopt tot ‘Turkse cola’
Ava sûsê is de Koerdische naam voor zoethoutdrank: een koude, donkere, schuimende drank die wordt gemaakt door zoethoutwortel in water te weken en uit te persen. Het is in de zomer een van de meest gedronken dranken in Koerdistan. In Amed (Diyarbakır), de Koerdische hoofdstad, dragen verkopers hem al generaties in sierlijke messing vaten op hun rug door de straten van de wijk Sur. Cemil Batıbay, een 69-jarige Koerdische verkoper in Amed, verkoopt ava sûsê sinds zijn 20ste. Dezelfde drank heet in het Turks meyan şerbeti. Internationale voedingsencyclopedieën hebben hem omgedoopt tot ‘Turkse cola’, schrijven hem toe aan de ‘Ottomaanse şerbetcultuur’ en beschrijven hem als een product uit ‘Zuidoost-Turkije’. De verkopers zijn Koerdisch. De steden zijn Koerdisch. Het zoethout groeit op Koerdisch land. De naam in de wereldwijde beschrijving is Turks.
De belangrijkste punten
• Een koude zoethoutdrank die Koerdische straatverkopers uit sierlijke messing vaten schenken
• De populairste zomerdrank in heel Koerdistan, te vinden op elke straathoek in Amed (Diyarbakır), Riha (Şanlıurfa) en Dîlok (Gaziantep)
• Koerdische verkopers dragen hem in messing vaten op hun rug door de straten: een levende traditie van de Koerdische straatcultuur
• In internationale culinaire media omgedoopt tot ‘Turkse cola’ en toegeschreven aan de ‘Ottomaanse şerbetcultuur’
Kerngegevens
Koerdische naam: Ava Sûsê (zoethoutwater)
Omgedoopt tot: Meyan Şerbeti (Turks), ‘Turkse cola’ (internationale media)
Soort: Koude zoethoutdrank, verkocht door straatverkopers
Regio: Amed (Diyarbakır), Riha (Şanlıurfa), Dîlok (Gaziantep) en heel Koerdistan
Status: Koerdische straatdrank die een Turkse naam krijgt en aan de Ottomaanse cultuur wordt toegeschreven
Oorsprong: zoethoutwortel op Koerdisch land
Zoethout (Glycyrrhiza glabra) groeit in het wild in de rivierdalen en laagvlakten van Koerdistan, vooral in het Tigrisbekken dat door Amed, Riha en Dîlok loopt. De plant wordt in deze regio al duizenden jaren als geneesmiddel en zoetstof gebruikt, lang voordat er moderne staten bestonden. De drank die ervan wordt gemaakt is eenvoudig: gedroogde zoethoutwortel wordt in water geweekt en uitgeperst, waarna de donkere, zoete, enigszins medicinaal smakende vloeistof wordt gezeefd en koud geserveerd. Hij wordt gewaardeerd om zijn verkoelende eigenschappen in de extreme zomerhitte van het Koerdische laagland, waar de temperaturen geregeld boven de 40°C uitkomen.
De traditie van straatverkopers vormt het culturele hart van ava sûsê. In de wijk Sur in Amed, de oude ommuurde stad die het historische centrum van het Koerdische stadsleven is, dragen verkopers de drank in gepolijste messing vaten op hun rug. Ze lopen roepend door de straten en bieden voorbijgangers bekers koud zoethoutwater aan. Dit is geen recente toeristische attractie. Cemil Batıbay, over wie ANF News in 2018 berichtte, verkocht toen al bijna vijftig jaar ava sûsê in Sur. De traditie is ouder dan hij.
‘Turkse cola’: het uitwissen van de Koerdische straatcultuur
Internationale voedingsencyclopedieën hebben ava sûsê omgedoopt tot ‘Turkse cola’ en ondergebracht bij de ‘Ottomaanse şerbetcultuur’. De verkopers worden beschreven als werkzaam in ‘Zuidoost-Turkije’, de verhullende formulering die deze reeks herhaaldelijk heeft gedocumenteerd. De steden waar de drank het meest wordt gedronken, Amed, Riha en Dîlok, zijn Koerdische steden. De verkopers die messing vaten door de straten van Sur dragen, zijn Koerdische mannen. De traditie om klanten toe te roepen, de sierlijke vaten, het seizoensritme van de handel: allemaal Koerdische straatcultuur. Dit toeschrijven aan de ‘Ottomaanse şerbetcultuur’ is alsof je haggis toeschrijft aan het Britse Rijk.
De bijnaam ‘Turkse cola’ is bijzonder veelzeggend. Een Koerdische drank, ouder dan de republiek en ouder dan het rijk, krijgt een nieuwe naam die verwijst naar een moderne natiestaat en een Amerikaans product. De Koerdische naam, ava sûsê, is helder en beschrijvend: zoethoutwater. De Turkse naam, meyan şerbeti, beschrijft tenminste de plant. ‘Turkse cola’ wist alles uit: de Koerdische taal, de Koerdische verkopers, de Koerdische steden en de plant zelf. In de plaats daarvan komen een nationaal merk en een buitenlandse metafoor.
Veelgestelde vragen
Wat is ava sûsê?
Een koude zoethoutdrank, een van de populairste zomerdranken in Koerdistan. Koerdische straatverkopers schenken hem uit sierlijke messing vaten. Hij wordt gewaardeerd om zijn verkoelende en medicinale eigenschappen.
Waarom heet het ‘Turkse cola’?
Internationale culinaire media gaven de drank de bijnaam ‘Turkse cola’ vanwege zijn donkere kleur en schuimende uiterlijk. De bijnaam wist de Koerdische oorsprong, de Koerdische naam (ava sûsê) en de Koerdische verkopers die hem al generaties verkopen uit. Een Koerdische drank wordt vervangen door een Turks nationaal merk en een Amerikaanse metafoor.
Conclusie
Ergens in de oude straten van Sur draagt een Koerdische man een messing vat zoethoutwater op zijn rug en roept hij in de hitte naar klanten. Zijn vader deed hetzelfde. Zijn grootvader vóór hem ook. De drank die hij verkoopt heet ava sûsê. Zo heet hij al zolang iemand in Sur zich kan herinneren. Het internet noemt hem ‘Turkse cola’. De Turkse staat noemt hem meyan şerbeti en brengt hem onder bij de Ottomaanse cultuur. De man die door de straten van Amed loopt, gebruikt geen van beide benamingen. Hij noemt hem wat hij is: ava sûsê. Koerdisch zoethoutwater. De naam die er het eerst was.