Cejna Ezi: het jezidische feest van Ezi — Koerdische geschiedenis

Inleiding

Cejna Ezi, het feest van Ezi, is een van de belangrijkste en geliefdste feesten van het jezidische geloof: een groot winterlichtfeest dat rond de winterzonnewende ter ere van sultan Ezi wordt gehouden. Het feest wordt voorafgegaan door een plechtige driedaagse vasten, Rojiyen Ezi, en viert het goddelijke, de wedergeboorte van het licht en de naam waarmee de jezidi’s zichzelf aanduiden. Ezi is namelijk een van de namen van God in het jezidische geloof, en de jezidi’s, de Ezidi, zijn het volk van Ezi.

Het feest van Ezi valt in de donkere dagen rond de zonnewende, wanneer de zon haar laagste stand bereikt en het jaar terugkeert naar het licht, en is verbonden met de jezidische eerbied voor de zon als zichtbaar teken van de goddelijke aanwezigheid. Wanneer de dagen weer langer beginnen te worden, vieren de gelovigen de terugkeer van het licht en de zegen van Tawuse Melek en de ene God. Zij beëindigen hun vasten met een feest van vreugde, verbondenheid en hoop.

Wie Cejna Ezi begrijpt, begrijpt het ritme van het jezidische heilige jaar en de diepe thema’s van het geloof: de eerbied voor licht en zon, de vastenplicht, de banden van familie en gemeenschap en het gedenken van de doden. Met zijn plechtige vasten en vreugdevolle feest, de verering van sultan Ezi en de viering van het terugkerende licht brengt het feest de geest bijeen van een van de oudste godsdiensten van de Koerdische wereld.

Inhoud

Wat is Cejna Ezi?

Sultan Ezi en de naam van de jezidi’s

De viering van het feest

De jezidische winterfeesten

Symboliek en betekenis

Het feest en de Koerden

Discussies en misverstanden

Verwante onderwerpen

Veelgestelde vragen

Bronnen en verdere lectuur

Wat is Cejna Ezi?

Cejna Ezi, ook Ida Ezi of het feest van Ezi genoemd, is een belangrijk jezidisch religieus feest dat in december rond de winterzonnewende wordt gehouden ter ere van sultan Ezi, een goddelijke figuur die in het jezidische geloof als een naam van God en een verschijningsvorm van het goddelijke wordt opgevat. Het feest wordt op een vrijdag gevierd, volgens de traditie de vrijdag rond of na half december, en wordt voorafgegaan door Rojiyen Ezi, een driedaagse vasten die verplicht is voor alle jezidi’s die daar lichamelijk toe in staat zijn. Als lichtfeest in de donkerste tijd van het jaar is het een van de belangrijkste en geliefdste vieringen van de jezidische religieuze kalender.

Sultan Ezi en de naam van de jezidi’s

Het feest wordt gehouden ter ere van sultan Ezi, ook sultan Ezid genoemd, een van de belangrijkste goddelijke figuren van het jezidische geloof. Volgens het jezidische geloof is Ezi een van de namen van de ene God en wordt sultan Ezi opgevat als een verschijningsvorm van het goddelijke. In de traditie verschijnt hij soms als God en soms als een heilig wezen dat nauw met het goddelijke en met Tawuse Melek wordt vereenzelvigd. Hij wordt verbonden met de winterzonnewende en met de goddelijke aanwezigheid in het terugkerende licht.

De naam van sultan Ezi is verbonden met de naam van het jezidische volk zelf. De jezidi’s noemen zichzelf Ezidi, en volgens de traditie is die naam afgeleid van Ezi, zodat Ezidi de volgelingen of dienaren van God betekent, het volk van Ezi. Wanneer de jezidi’s sultan Ezi eren, eren zij dus de goddelijke naam waaraan hun eigen identiteit als volk wordt ontleend. Het feest van Ezi viert in zekere zin het hart van de jezidische identiteit: de band tussen het volk, zijn God en de naam die het draagt. Hierdoor is het feest niet alleen een religieuze viering, maar ook een bevestiging van wie de jezidi’s zijn.

Belangrijkste punten

Cejna Ezi is een belangrijk jezidisch feest dat in december wordt gehouden.
Het eert sultan Ezi, die als een naam en verschijningsvorm van God wordt opgevat.
Het valt rond de winterzonnewende en is een lichtfeest.
Het wordt voorafgegaan door de verplichte driedaagse vasten Rojiyen Ezi.
De naam van de jezidi’s (Ezidi) is verbonden met de naam Ezi.
Het is een tijd van vasten, feestvieren, familie en herdenking.

Kerngegevens

Naam: Cejna Ezi (ook Ida Ezi, feest van Ezi/Ezid)
Geloof: Jezidisme
Ter ere van: Sultan Ezi, een naam en verschijningsvorm van God
Tijd: December, rond de winterzonnewende
Dag: Een vrijdag in de tweede helft van december
Voorafgegaan door: Rojiyen Ezi, een driedaagse vasten
Vasten: Verplicht voor volwassenen die lichamelijk daartoe in staat zijn; van dageraad tot zonsondergang
Thema: Licht, de terugkerende zon, de goddelijke aanwezigheid
Naamsverband: Ezidi, het volk van Ezi (volgelingen van God)
Gebruiken: Feestmaaltijden, familiebezoek, het gedenken van de doden

De driedaagse vasten

Het feest van Ezi wordt voorafgegaan en voorbereid door Rojiyen Ezi, de vasten van Ezi: een plechtige driedaagse vasten die tot de belangrijkste gebruiken van het jezidische jaar behoort. Tijdens deze drie dagen, die volgens de traditie op de dinsdag, woensdag en donderdag voor het vrijdagfeest vallen, onthouden de gelovigen zich van dageraad tot zonsondergang van eten en drinken en verbreken zij elke avond de vasten. De vasten is een tijd van toewijding, zelfdiscipline en geestelijke voorbereiding op het komende feest.

Rojiyen Ezi onderscheidt zich van bepaalde andere jezidische vasten doordat zij verplicht is. Terwijl sommige vasten van het religieuze jaar vrijwillig zijn of vooral door vrome gelovigen worden onderhouden, rust de driedaagse vasten van Ezi op iedere volwassen jezidi die daartoe lichamelijk in staat is, met alleen uitzonderingen voor kinderen, zieken en ouderen. Dat verplichte karakter onderstreept het bijzondere belang van het feest van Ezi onder de jaarfeesten. Door de vasten te onderhouden deelt de hele gemeenschap in een daad van toewijding en discipline, nadert zij het goddelijke en bereidt zij zich met lichaam en ziel voor op de vreugdevolle viering van het feest dat op de drie dagen van onthouding volgt.

Het lichtfeest

Het feest van Ezi is bovenal een lichtfeest, verbonden met de winterzonnewende en de jezidische eerbied voor de zon als zichtbaar symbool van het goddelijke. Het feest valt in de donkerste tijd van het jaar, rond de zonnewende, wanneer de dagen het kortst en de nachten het langst zijn. Wanneer de zonnewende voorbijgaat en de dagen weer langer beginnen te worden, vieren de gelovigen de wedergeboorte en terugkeer van het licht. Volgens de jezidische opvatting is dat een teken van goddelijke aanwezigheid en zegen, nauw verbonden met sjeik Shems, het heilige wezen van de zon.

In de oude opvatting die het jezidische geloof bewaart, wordt de zon vereerd als een zichtbaar teken van God, de bron van leven, licht en warmte. Dat het feest van Ezi op het keerpunt van het zonnejaar valt, wanneer de kracht van het licht na het dieptepunt van de winter begint terug te keren, geeft het zijn diepe betekenis als viering van hoop, vernieuwing en de overwinning van licht op duisternis. In de donkere dagen rond de zonnewende zien de gelovigen uit naar de terugkeer van het licht en het leven dat het brengt. Het feest viert deze wending van het jaar naar de zon: een thema van vernieuwing dat de diepste ritmes van de natuur en de heilige kosmos van het jezidische geloof weerspiegelt.

De viering van het feest

Na de drie dagen vasten wordt het feest van Ezi zelf op vrijdag gevierd met vreugde, verbondenheid en het beëindigen van de vasten. Het is een tijd van feestmaaltijden en blijdschap, waarin families en gemeenschappen samenkomen om voedsel te delen, feest te vieren en zich te verheugen over de zegen van het goddelijke en de terugkeer van het licht. Het verbreken van de vasten is een gelegenheid voor gezamenlijke vreugde, waarbij de plechtige discipline van de drie dagen plaatsmaakt voor viering.

Het feest wordt ook gekenmerkt door het gedenken van de doden en de banden van de gemeenschap. Volgens de traditie bezoeken de gelovigen de begraafplaatsen en graven van hun dierbaren, delen zegeningen uit en bidden voor hun doden en de bescherming van de gemeenschap. Daarbij klinkt op de begraafplaatsen de heilige muziek van de def, de lijsttrommel, en de shibab, de fluit. Mensen bezoeken elkaar, delen ’s middags maaltijden en ’s avonds komen jongeren samen om feest te vieren. In dit alles brengt het feest van Ezi de grote thema’s van het jezidische gemeenschapsleven tot uitdrukking: toewijding aan het goddelijke, de banden van familie en gemeenschap, de herinnering aan de voorouders en de vreugdevolle viering van de zegeningen van leven en licht. Zo brengt het de hele gemeenschap samen bij het keren van het jaar. Naast het lentefeest Carsema Sor en het herfstelijke Feest van de Bijeenkomst behoort het tot de grote feesten van het jezidische jaar.

De jezidische winterfeesten

Het feest van Ezi vormt het hoogtepunt van een seizoen van winterse gebruiken in de jezidische religieuze kalender. In de voorafgaande weken onderhouden de gelovigen andere vasten en feesten, waaronder een driedaagse vasten ter ere van sjeik Shems, het heilige wezen van de zon, en vieringen ter ere van de beschermheiligen van de familie. Deze leiden naar de grote verplichte vasten en het feest van Ezi, zodat de hele periode rond de zonnewende in het jezidische jaar een tijd van vasten, toewijding en viering is.

Deze reeks winterse gebruiken, die bij de zonnewende uitmondt in het feest van Ezi, weerspiegelt de diepe structuur van de jezidische heilige kalender, waarin de feesten verweven zijn met de ritmes van de seizoenen en de zon. De eerbied voor zon en licht, die zo centraal staat in het geloof, komt het volledigst tot uitdrukking in deze winterfeesten: de gemeenschap vast en bidt tijdens de donkerste dagen en viert vervolgens de terugkeer van het licht. Samen met het nieuwjaar in de lente en het Feest van de Bijeenkomst in de herfst voltooit het winterse feest van Ezi de grote cyclus van het jezidische religieuze jaar. Het markeert het keren van de seizoenen met toewijding, vasten en vreugdevolle viering en verbindt het leven van de gemeenschap met de heilige ritmes van de kosmos.

Symboliek en betekenis

Cejna Ezi belichaamt enkele van de diepste thema’s van het jezidische geloof: de eerbied voor licht en zon als tekenen van het goddelijke, de verering van sultan Ezi en de ene God wiens naam de jezidi’s dragen, en de vereniging van plechtige toewijding met vreugdevolle viering. Rond de zonnewende is het een feest van hoop en vernieuwing, dat de terugkeer van het licht na de donkerste dagen viert. Daarin drukt het de jezidische visie uit van een kosmos die vervuld is van goddelijke aanwezigheid en zich steeds naar het licht keert. De verplichte vasten en het vreugdevolle feest maken het samen tot een van de centrale vieringen van het geloof.

Het feest symboliseert ook de identiteit en het voortbestaan van het jezidische volk. Door de goddelijke naam Ezi te eren, waaraan de naam Ezidi is ontleend, viert het feest het hart van de jezidische identiteit: de band tussen het volk, zijn God en zijn naam. Voor een gemeenschap die door de eeuwen heen verschrikkelijke vervolging heeft ondergaan, zijn het jaarlijkse onderhouden van de vasten en vieren van het feest, het bezoeken van de graven van de voorouders en het samenkomen in toewijding en vreugde krachtige bevestigingen van overleving, geloof en identiteit. Cejna Ezi overdenken betekent de veerkracht en geestelijke diepgang van de jezidi’s overdenken en de manier waarop hun geloof hen verbindt met het goddelijke, met elkaar en met het verloop van het heilige jaar.

Het feest en de Koerden

Het feest van Ezi vormt een gekoesterd deel van het erfgoed van de Koerdische wereld, want de jezidi’s behoren tot de oudste gemeenschappen van die wereld: een Koerdischtalig volk dat zijn feesten in de Koerdische landen en de diaspora viert. De eerbied voor zon en licht, het markeren van de zonnewende en de rijke feestgebruiken maken deel uit van het eigen geestelijke erfgoed dat de jezidi’s binnen de Koerdische wereld hebben bewaard.

Voor de jezidi’s is het feest van Ezi verbonden met hun identiteit als een onderscheiden volk met een eigen oude godsdienst, een identiteit die deel uitmaakt van de bredere verscheidenheid van de Koerdische wereld. Het onderhouden van de vasten en de viering van het feest, elke winter door jezidische gemeenschappen van Sinjar en de vlakte van Ninevé tot Syrië, Turkije en de diaspora, drukken een erfgoed van grote diepgang en ouderdom uit dat eeuwen van tegenspoed heeft doorstaan. Cejna Ezi eren betekent de veerkracht en geestelijke rijkdom van de jezidi’s eren en hun grote winterlichtfeest erkennen als een van de levende schatten van het religieuze erfgoed van de Koerdische wereld.

Discussies en misverstanden

Is sultan Ezi dezelfde als kalief Yazid? In het jezidische geloof wordt sultan Ezi opgevat als een naam van God en een goddelijke verschijningsvorm, een verheven heilige figuur van de godsdienst, en dat is de betekenis die het feest viert. Sommige moderne onderzoekers hebben geopperd dat de naam Ezi of Ezid etymologisch verbonden kan zijn met de naam van de Omajjadische kalief Yazid. Historici debatteren over die oorsprong van de naam. Maar het is essentieel te begrijpen dat sultan Ezi, ongeacht de etymologie, in het jezidische geloof en de jezidische toewijding een goddelijke figuur is, een naam van de ene God. Het feest eert het goddelijke, geen historische politieke figuur. Het geloof moet hier op zijn eigen voorwaarden worden begrepen, zoals de jezidi’s het zelf begrijpen, met sultan Ezi als een verschijningsvorm van het goddelijke.

Is het feest van Ezi een vorm van zonaanbidding? Nee, hoewel het feest verbonden is met eerbied voor zon en licht, aanbidden de jezidi’s de ene God, Xwede, en vereren zij de zon als een zichtbaar teken of symbool van het goddelijke, de bron van leven en licht, en niet als een god op zichzelf. De verbinding van het feest met de zonnewende en het terugkerende licht drukt de jezidische opvatting uit van de zon als een heilig teken van Gods aanwezigheid en zegen, binnen een geloof dat uitgesproken monotheïstisch is. De eerbied voor het licht is een manier om de ene God te eren van wie het licht een teken is.

Hoe verschilt het feest van Ezi van de andere jezidische feesten? Elk groot jezidisch feest markeert een ander seizoen en thema. Carsema Sor, het nieuwjaar, is een lentefeest van schepping en vernieuwing; het Feest van de Bijeenkomst is de herfstbedevaart naar Lalish ter ere van sjeik Adi; en het feest van Ezi is het winterlichtfeest dat bij de zonnewende ter ere van sultan Ezi wordt gehouden en door de verplichte driedaagse vasten wordt voorafgegaan. Samen markeren zij het verloop van het heilige jaar, elk met een eigen karakter en betekenis binnen de jezidische kalender.

Jezidisme: het oude geloof waarvan dit het winterfeest is
Sjeik Shems: het heilige wezen van de zon, geëerd tijdens de wintervasten
Carsema Sor: het jezidische nieuwjaar, het lentefeest
Het Feest van de Bijeenkomst: de grote herfstbedevaart naar Lalish
Tawuse Melek: de Pauwenengel, met wie sultan Ezi nauw wordt vereenzelvigd
De Zeven Heilige Wezens: de heptade waardoor God de wereld bestuurt
Lalish: het heilige heiligdom in het hart van het geloof
De jezidische scheppingsmythe: de heilige kosmologie achter de feesten

Veelgestelde vragen

Wat is Cejna Ezi?

Cejna Ezi, het feest van Ezi, is een belangrijk jezidisch feest dat in december rond de winterzonnewende wordt gehouden ter ere van sultan Ezi, een goddelijke figuur die in het geloof als een naam en verschijningsvorm van God wordt opgevat. Het is een lichtfeest dat de terugkeer van de zon na de donkerste dagen viert en wordt voorafgegaan door de verplichte driedaagse vasten die bekendstaat als Rojiyen Ezi. Het behoort tot de belangrijkste feesten van het jezidische religieuze jaar.

Wie is sultan Ezi?

Sultan Ezi, ook sultan Ezid genoemd, is een van de belangrijkste goddelijke figuren van het jezidische geloof. Volgens het jezidische geloof is Ezi een van de namen van de ene God en wordt sultan Ezi opgevat als een verschijningsvorm van het goddelijke, nauw vereenzelvigd met God en met de Pauwenengel. De naam van het jezidische volk, Ezidi, wordt opgevat als afgeleid van Ezi en betekent zo de volgelingen of dienaren van God, het volk van Ezi.

Wat is de vasten Rojiyen Ezi?

Rojiyen Ezi, de vasten van Ezi, is een plechtige driedaagse vasten voorafgaand aan het feest van Ezi, die volgens de traditie op de dinsdag, woensdag en donderdag voor het vrijdagfeest valt. Tijdens deze dagen onthouden de gelovigen zich van dageraad tot zonsondergang van eten en drinken. Anders dan sommige andere jezidische vasten is Rojiyen Ezi verplicht voor iedere volwassen jezidi die daartoe lichamelijk in staat is, met alleen uitzonderingen voor kinderen, zieken en ouderen.

Wanneer wordt het feest van Ezi gevierd?

Het feest van Ezi wordt in december rond de winterzonnewende gevierd, op een vrijdag in de tweede helft van de maand, na de driedaagse vasten die op de voorafgaande dinsdag tot en met donderdag valt. Het tijdstip rond de zonnewende verbindt het met het keren van het zonnejaar en de terugkeer van het licht. De datums worden in de jezidische traditie berekend volgens de oudere oosterse kalender.

Waarom is het feest van Ezi een lichtfeest?

Het feest valt rond de winterzonnewende, de donkerste tijd van het jaar, wanneer de dagen het kortst zijn. Wanneer de zonnewende voorbijgaat en de dagen weer langer worden, vieren de jezidi’s de wedergeboorte en terugkeer van het licht, dat in hun geloof een teken van goddelijke aanwezigheid en zegen is. De jezidi’s vereren de zon als een zichtbaar symbool van de ene God, de bron van leven en licht. Daardoor is het terugkerende licht bij de zonnewende een diepgaand teken van hoop en vernieuwing.

Aanbidden jezidi’s de zon tijdens dit feest?

Nee. Hoewel het feest van Ezi verbonden is met eerbied voor zon en licht, aanbidden de jezidi’s de ene God, Xwede, en vereren zij de zon als een zichtbaar teken of symbool van het goddelijke, niet als een god op zichzelf. De verbinding van het feest met de zonnewende en het terugkerende licht drukt de jezidische opvatting uit van de zon als een heilig teken van Gods aanwezigheid, binnen een geloof dat uitgesproken monotheïstisch is.