Dîroka KurdanDîrok, çand û mîrat
Kurmancî

Kovara dîroka Kurdan

Arşîva dîroka Kurdan

1586 gotar bi Kurmancî amade ne.

Kesayetiyên Navdar ên Kurd · 30ê Kanûna pêşînê 2025

Lêkolîna mîrata Fedl ibn Mehmûd di dîroka Îslamî de

Fedl ibn Mehmûd di dîroka Îslamî de hîn jî kesayeteke girîng e, lê beşdariyên wî pir caran ji yên serkirde û zanyarên navdar ên din kêmtir balê dikişînin. Têgihiştina mîrata wî têgihiştinên biqedir ên pêşketinên siyasî, çandî û olî yên dema wî pêşkêş dike. Ev gotar vedikole ka Fedl ibn Mehmûd kî bû, rola wî ya di teşegirtina dîroka Îslamî de çi bû û bandora mayînde ya kiryar û siyasetên wî çi ye. Fedl ibn Mehmûd kî bû? Fedl ibn Mehmûd hukumran û kesayeteke bibandor bû di...

Gotarê bixwînin
Dîroka Kurdan û Xweragirî · 29ê Kanûna pêşînê 2025

Lehengên paşguhkirî yên dîroka kurdan: Mîrata eşîra Zaza

Eşîra kurdî ya Zaza di tevna dîroka kurdan de roleke girîng, lê pir caran paşguhkirî, heye. Gelê Zaza, ku bi taybetmendiyên xwe yên çandî û zaravayê xwe yê cuda tê naskirin, di vegotinên berfirehtir ên çand û mîrata Kurdistanê de beşdariyên mezin kiriye. Armanca vê gotarê lêkolîna paşxaneya dîrokî, bandorên çandî û kesayetên sereke yên eşîra Zaza ye ku nasnameya wan û kurdan bi giştî teşe dane.

Gotarê bixwînin
Dîroka Kurdan û Xweragirî · 28ê Kanûna pêşînê 2025

Jinên kurd di dîrokê de: Pêşeng û şervan

Di seranserê dîrokê de, jinên civaka kurdî pir caran rolên taybet girtine ku hêzê bi girîngiya çandî re yek dikin. Di mala kurdî ya kevneşopî de, jin ne tenê wekî xwedîker, lê wekî perwerdekar û biryarderên sereke jî tên dîtin. Ev rola bingehîn zemîna gelek tevgerên dîrokî û hewlên dîplomatîk ên kurdî amade kiriye, ku dengê jinan di teşegirtina biryarên civakê û bi pêş xistina guherînê de bingehîn bûye.

Gotarê bixwînin
Kesayetiyên Navdar ên Kurd · 28ê Kanûna pêşînê 2025

Lêkolîna jiyan û helbesta irfanî ya Şeyda Hewramî, sembola edebî ya kurdî

Şeyda Hewramî di edebiyata kurdî de kesayeteke berçav e ku bi helbesta xwe ya irfanî ya kûr û ramanên zindî yên li ser xwezayê tê naskirin. Ew di sala 1784 de li gundê Xanqahê li nêzî Pavehê, li Îranê, ji dayik bû û mîrateke mayînde hişt ku hîn jî îlham dide xwendevan û zanyarên ji çanda kurdî û helbesta ruhî re eleqedar. Ev gotar jiyana wî, mijarên helbestên wî û girîngiya çandî ya xebata wî vedikole. 🏔️ Dengê helbestê yê Hewramanê: Keskahiya irfanî ya Şeyda Hewramî Şeyda Hewramî (1784–1852) derdikeve...

Gotarê bixwînin
Dewletên Kurdî · 28ê Kanûna pêşînê 2025

Rabûn û hilweşîna xanedana Enazî di dîroka kurdî ya Serdema Navîn de

Xanedana Enazî, ku bi navên Benû Enaz an Eyarî jî tê naskirin, di dîroka Serdema Navîn a gelê kurd de roleke girîng lîst. Ev xanedana musilman a Sunî, ku nêzî 130 salan, ji derdora sala 990 heta dawiya sedsala 12an, domand, li qada guherbar a li ser sînorê îroyîn ê Îran û Iraqê hukum kir. Çîroka wan çîroka hevrikiyên hişk, hevpeymaniyên stratejîk û desthilata guherbar e ku di heyameke tevlihev de rewşa siyasî ya deverê teşe da.!Dîmenek ji asta çavan a xirbeyên kevnar

Gotarê bixwînin
Dîroka Kurdan û Xweragirî · 27ê Kanûna pêşînê 2025

Pêkhatina deverên nûjen ên kurdî: Rêwîtiyeke di dîroka kurdan de piştî Şerê Cîhanê yê Yekem

Dawiya Şerê Cîhanê yê Yekem ji bo gelek neteweyan xalekeke girîng a veguherînê bû, lê dibe ku tu gel bi qasî gelê kurd bi awayekî dramatîk nehatibe bandorkirin. Mercên li derdora şer û encamên wî bandoreke kûr li dîroka kurdan kirin û rewşa siyasî ya nûjen a deverên ku kurd li Rojhilata Navîn lê dijîn teşe dan. Di vê gotarê de em dê tevliheviyên vê veguherînê vedikolin û bûyer, kesayet û tevgerên sereke yên ku di diyarkirina îro...

Gotarê bixwînin
Dîroka Kurdan û Xweragirî · 26ê Kanûna pêşînê 2025

Peymana Sevrê: Perdeyek li ser armancên kurdan

Peymana Sevrê, ku di 10ê Tebaxa 1920 de hat îmzekirin, piştî Şerê Cîhanê yê Yekem demeke diyarker bû û tîrêjeke hêviyê ji bo armancên kurdan pêşkêş kir. Ev peyman beşeke ji pêvajoya berfirehtir a ji nû ve dabeşkirina axa ku berê di destê Împeratoriya Osmanî de bû. Herçiqas wê ihtîmala dewleteke kurdî ya serbixwe soz da, rastiyên rewşa jeopolîtîk ketin navê û riya dîroka kurdan bi dehsalên paşê teşe dan.

Gotarê bixwînin
Dîroka Kurdan û Xweragirî · 25ê Kanûna pêşînê 2025

Bandora mayînde ya Şerê Cîhanê yê Yekem li şêniyên kurd: Lêkolîneke kûr li dîroka kurdan

Şerê Cîhanê yê Yekem di rewşa cîhanî de xalekeke girîng a veguherînê bû. Ev bûyer ne tenê sînor û nasnameyên neteweyî guhertin, lê belê bandoreke kûr li jiyana komên etnîkî yên cuda, di nav de şêniyên kurd, jî kir. Têgihiştina encamên vê nakokiya mezin li dîroka kurdan dikare wêneyeke zelaltir a pirsgirêkên hevdem ên li pêşiya civakên kurdî li çend welatan pêşkêş bike. Ev lêkolîn dê bandorên Şerê Cîhanê yê Yekem li kurdan vedikole...

Gotarê bixwînin
Dîroka Kurdan û Xweragirî · 24ê Kanûna pêşînê 2025

Têkoşîna kurdan a ji bo serxwebûnê: Dîtineke dîrokî

Lêgerîna serxwebûnê ya gelê kurd destaneke kûr e ku di nav sedsalên nakokî, berxwedêrî û çand û mîrata zindî ya Kurdistanê de hatiye tevandin. Ev gotar çarçoveya dîrokî ya têkoşîna kurdan a ji bo serxwebûnê vedikole û demên diyarker, kesayetên dîrokî yên kurd ên bibandor û hewlên dîplomatîk ên ku vê têkoşîna kevnar diyarkirine dişopîne. Têgihiştina dîroka kurdan ne tenê ji bo famkirina qada civakî û siyasî ya îro...

Gotarê bixwînin
Dîroka Kurdan û Xweragirî · 23ê Kanûna pêşînê 2025

Mîrata mayînde: Bandora hêzên kolonyal li netewetiya kurdî

Tevneke hûr û tevlihev a dîroka kurdan bi kûrî ji aliyê hêzên derve ve hatiye teşekirin; bi taybetî hêzên kolonyal ên ku li herêmên gelê kurd tê de dijî hukum kirine an bandor kirine. Ji bo têgihiştina rast a dinamîkên netewetiya kurdî, divê mirov di danûstandinên piralî yên di navbera civakên kurdî, destwerdanên kolonyal û lêgerîna wan a domdar a nasnameyê de kûr bibe. Ev gotar hewl dide bandorên cuda yên hêzên kolonyal li tevgerên dîrokî yên kurdî...

Gotarê bixwînin
Dîroka Kurdan û Xweragirî · 22ê Kanûna pêşînê 2025

Bandora diyarker a rêberên kurd di sedsala 19an de

Sedsala 19an serdemeke guhertin û tevliheviya pir mezin bû; ne tenê li Ewropa û Amerîkayan, lê li Rojhilata Navîn jî, bi taybetî di nav civaka kurdî de. Rola rêberên kurd di vê demê de di teşekirina riya dîroka kurdan û pêşxistina daxwazên gelê kurd de diyarker bû. Ev gotar tevkariyên kesayetên giştî û dîrokî yên kurd û girîngiya wan vedikole. Ew li wê yekê dinêre ka wan çawa di nav qadên civakî û siyasî yên tevlihev de...

Gotarê bixwînin