Kovara dîroka Kurdan
1586 gotar bi Kurmancî amade ne.
Şêx Elî Xan Zengene di Îrana Sefewî de kesayeteke bingehîn e û bi rola xwe ya berbiçav di vejandina aboriyeke lawaz di dema hukumê Şah Sûleyman I de tê bîranîn.
Gotarê bixwînin
Herêma Kurdistanê dîrokeke kurdî ya dewlemend û tevlihev heye ku digihîje sedsalan berê. Lê dema hukumê Seddam Huseyn li Iraqê ji bo gelê kurd serdemeke bi taybetî bêaram nîşan da. Ev gotar armanc dike bûyer, têkoşîn û mîrasên Kurdistana di bin Seddam Huseyn de diyar kirin ronî bike, kesayetên giştî yên kurd ên girîng diyar bike û tevger û dîplomasiya dîrokî ya kurdan ên girîng di vê beşa tarî de lêkolîn bike.
Gotarê bixwînin
Çîroka Elî Merdan Xan çîroka armancên mezin, dilsoziyên guhêrbar û daxwaza desthilatê di serdemeke bêaram a dîroka farisî û Mogolî ya sedsala 17 de ye.
Gotarê bixwînin
Muzîk û dansa kurdî hêmanên bingehîn ên çand û mîrasa Kurdistanê ne û cewhera rêwîtiya gelê kurd di dîrokê re di xwe de dicivînin. Rîtîmên zindî û tevgerên bi ruh çîrokên di demê de mayînde dibêjin, nifşan bi dîroka kurdan ve girêdidin û wateya çandî didin her pêşkêşkirinê. Ev nivîsara blogê kokên dîrokî yên balkêş ên muzîk û dansa kurdî lêkolîn dike û kesayet û tevgerên dîrokî yên kurd ên sereke yên bandor li van awayên hunerê kirine...
Gotarê bixwînin
Ehmedê Xanî di dîroka kurdan de kesayeteke pir mezin e û pir caran wek danînerê bingehê fikrî yê netewetiya kurdî tê naskirin.
Gotarê bixwînin
Daxwazên gelê kurd ji demeke dirêj ve di bin bandora têkiliya tevlihev a siyaseta cîhanî de ne. Di sedsala borî de daxwazên kurdan hem ji aliyê dîroka wan a dewlemend hem jî hêzên derve li qada navneteweyî ve hatine teşedan. Ev nivîsara blogê dinirxîne ka siyaseta cîhanî çawa bandor li daxwazên gelê kurd dike û rola kesayetên giştî yên kurd, tevgerên dîrokî û têkoşîn û hêviyên berdewam ên neteweyeke ku ji bo naskirinê têdikoşe...
Gotarê bixwînin
Mistefa Bêsaranî di edebiyat û jiyana ruhî ya kurdî de kesayeteke berbiçav e. Ew di sala 1642 de hate dinyayê û zanîna kûr a olî bi derbirîna helbestî re civand û bi zaravayê Goranî nivîsand.
Gotarê bixwînin
Çand û mîrasa kurdî tevneke dewlemend a kevneşopî, ziman û dîrokan nîşan didin ku di nav hezaran salan de pêş ketine. Gelê kurd, ku li Rojhilata Navîn bi cih bûye, nasnameyeke taybet heye ku serpêhatî, têkoşîn û daxwazên wî teşe dane wê. Dema em dîroka kurdan û hewldanên parastina wê lêkolîn dikin, em ê girîngiya kesayetên giştî yên kurd û tevgerên dîrokî yên di teşegirtina çîrokên berxwedêriyê de rolên bingehîn lîstine binirxînin.
Gotarê bixwînin
Dîroka eşîrên kurd bi çîrokên rêberî, berxwedêrî û nasnameya çandî dewlemend e. Di nav van çîrokan de rola kurt lê girîng a Şahrox Siltan Zengene derdikeve pêş.
Gotarê bixwînin
Gelê kurd, ku bi dîroka xwe ya dewlemend û çand û mîrasa zindî ya Kurdistanê tê nasîn, di têkoşîneke tevlihev a ji bo xweseriyê de ye ku dehsalan, belkî sedsalan, vedigire. Di vê lêkolîna giştî û kûr de em dixwazin kokên vê têkoşînê, girîngiya tevger û dîplomasiya dîrokî ya kurdan û rola kesayetên giştî yên kurd ên navdar ên tevgerê ber bi pêş ve dibin ronî bikin. Bi me re beşdar bibin da ku em qada piralî ya nasnameya kurdî, daxwazan...
Gotarê bixwînin
Sûleyman Xan Erdelan di dîroka Kurdistanê ya sedsala 17 de kesayeteke bingehîn e. Rêberiya wî hem teşe da rewşa siyasî ya herêmê hem jî bi damezrandina Sineyê mîraseke bajarî ya mayînde hişt. Ev bajar zêdetirî du sedsalan bû dilê mîrektiya Erdelan. Têgihiştina desthilatdariya Sûleyman Xan nêrînekê li têkiliyên tevlihev ên di navbera rêvebirina kurdî û nakokiyên berfirehtir ên Îran-Osmanî yên wê demê dide. ⛰️ Sûleyman Xan Erdelan...
Gotarê bixwînin
Diyaspora kurdî mijareke balkêş e ku sedsalên têkoşîn, berxwedêrî û dewlemendiya çandî di xwe de dicivîne. Gelê kurd, ku kokên wî digihîjin Rojhilata Navîn a kevnar, di dirêjahiya dîrokê de bi awayekî girîng guheriye û di heman demê de nasnameya xwe ya taybet parastiye. Ev gotar armanc dike dîroka kurdan û şertên civakî û siyasî yên bûne sedema avabûna diyasporayeke çalak li welatên cihêreng lêkolîn bike.
Gotarê bixwînin
Jiyan û mîrasa Îbrahîm el-Kûranî: Bandora zanyarekî sedsala 17 li ser tesewif û perwerdeyê
Gotarê bixwînin
Çîroka femînîzma kurdî tevneke tevlihev e ku bi sedsalên têkoşîn, berxwedêrî û pêşketinê hatiye honandin. Dema em dîroka kurdan lêkolîn dikin, em hewldanên bêwestan ên jinên ku di teşegirtina rewşa civakî û siyasî ya herêmên kurdî û derveyî wan de rolên bingehîn lîstine vedîtin. Jinên kurd, ji beşdariya xwe di tevgerên ji bingehê civakê de heta nûnertiya xwe di qada siyasî de, bi berdewamî ji bo wekheviya zayendî û mafên berfirehtir têkoşiyane û beşdariyeke girîng...
Gotarê bixwînin
Genc Elî Xan di dîroka Kurdan de wek rêberekî leşkerî yê balkêş û avakarekî dûrbîn di serdema Sefewî de derdikeve. Jiyana wî bi desthilatdariya Şah Ebbas I, yek ji rêveberên herî bibandor ên Îranê, re hevgirêdayî bû. Genc Elî Xan bi dilsoziya xwe ya bê dudilî û hişê stratejîk dihate naskirin û di kampanyayên leşkerî û rêveberiyê de roleke girîng lîst. Ji meydana şer wêdetir, beşdariyên wî yên mîmarî, bi taybetî li Kirmanê, şopeke mayînde li çanda Kurdî û geşbûna bajaran hiştin. Ev gotar vedikole...
Gotarê bixwînin
Têgihiştina aloziyên dîroka nûjen a Îraqê bê naskirina rola kûr a gelê Kurd netemam e. Lêgerîna wan a bêrawestan a xweserî, nasnameya çandî û mafên siyasî rewşa civakî û siyasî ya Îraqê bi awayekî girîng teşe daye. Ev gotar dîroka dewlemend a Kurdan, kesayetiyên giştî yên bibandor ên Kurd û tevgerên dîrokî û dîplomasiya cuda yên Kurdî yên ku rêya xwe di dîroka nûjen de xêz kirine vedikole.
Gotarê bixwînin
Elî Canpolad Paşa di dîroka Osmanî ya destpêka sedsala 17an de wek kesayetiyeke balkêş derdikeve. Wek serokê eşîreke Kurd û waliyê Helebê, wî bi serhildanekê desthilatdariya împaratoriyê kir hedef ku nêzî bû dînamîkên hêzê li Sûriyeyê û wêdetir ji nû ve teşe bide.
Gotarê bixwînin
Sedsala 20an wek serdemeke bingehîn disekine ku nasnameya Kurdî ya ku em îro nas dikin teşe da. Pêşketina vê nasnameyê bi awayekî hûr bi herikînên berfirehtir ên dîroka Kurdan re girêdayî ye ku tijî armancên naskirina çandî, xweserî û nasnameya neteweyî ne. Di vê gotarê de em ê aliyên piralî yên çand û mîrata Kurdistanê, bi kesayetiyên giştî yên navdar ên Kurd û rolên wan di tevgerên dîrokî û dîplomasiya Kurdan de re, bidin ber çavan.
Gotarê bixwînin
Di rewşa siyasî ya nûjen de tenê behskirina navê «Kurdistan» pir caran dikare nîqaşeke tund çêbike. Ji bo hin kesan ew welat û mîrateke çandî ye; ji bo yên din têgeheke siyasî ye ku tê gotin pêşîneya wê ya dîrokî kêm e an tune ye. Îdiayeke belav, lê ji aliyê dîrokî ve bêbingeh, ew e ku «Kurdistan qet tune bûye» wek hebûneke erdnîgarî an siyasî ya naskirî. Lê rastiya dîrokî pir caran di arşîvên tozî yên împaratoriyan de veşartî ye û di nameyên dîplomatîk de hatiye neqişandin...
Gotarê bixwînin
Sedsala 17an li Mezopotamyayê bû qazganeke agir û pola, axeke sînorî ku Împaratoriyên bihêz ên Osmanî û Sefewî bêrawestan ji bo wê têdikoşiyan. Ji bo gelên resen ên herêmê, man tenê karekî rojane nebû, lê kiryareke berdewam a serînetewandina stratejîk bû. Kêm kesayetî bi qasî Êzidî Mîrza Hesen (nêzî 1600 – 1651) vî giyanê serînetewandî û trajediya kûr û mayînde ya pevçûnê temsîl dikin. Ew bi navên cuda yên Êzidî Mîrza, Mîrza Paşa an Dasenî Mîrza Beg tê naskirin. Çîroka jiyana wî di destanên Êzidî de hatiye parastin...
Gotarê bixwînin
Gelê Kurd xwedî tevneke dewlemend a dîroka Kurdî ye ku bi tevger û têkoşînên cuda yên xweserî û naskirinê hatiye hunandin. Yek ji demên bingehîn di vê dîroka hevpar de Serhildana Mezin a Kurdî ya sala 1925an bû. Ev serhildan ne tenê berxwedêriya gelê Kurd nîşan dide, lê ji bo têgihiştina tevgerên dîrokî û dîplomasiya Kurdan jî beşeke girîng e. Di vê blogê de em li hûrgiliyên serhildana 1925an, sedemên wê û aliyên wê yên sereke dinêrin...
Gotarê bixwînin
Şeref ed-Dîn Xan Bedlîsî di dîroka Kurdan de kesayetiyeke pir mezin e û bi hevgirêdana xwe ya taybet a rêberî, zanyariyê û hunerê tê naskirin. Ew di sala 1543an de ji dayik bû û ne tenê emîrê Bedlîsê bû, lê dîroknas, nivîskar û helbestvan jî bû ku şopeke mayînde li edebiyata Kurdî û têgihiştina dîrokê hişt. Berhema wî, bi taybetî Şerefname, ji bo her kesê ku bi cîhana Kurdî ya Serdema Navîn re eleqedar e hê jî çavkaniyeke girîng e. Jiyana destpêkê û paşxane: Şeref ed-Dîn Xan di 25ê Sibatê 1543an de ji dayik bû...
Gotarê bixwînin
Peymana Sêvrê, ku di sala 1920an de hat îmzekirin, yek ji xalên herî girîng di dîroka Kurdan de ye û bingehê dehsalên têkoşînên siyasî û geşbûnên çandî danî. Ev rêkeftina gengeşîdar ne tenê erdnîgariya Rojhilata Navîn ji nû ve teşe da, lê bandoreke kûr li gelê Kurd, armancên wan ên serxwebûnê û nasnameya wan a çandî jî kir. Di vê gotara blogê de em ê encamên Peymana Sêvrê ji bo Kurdistanê û bandora wê li dînamîkên îro yên herêmê vekolin...
Gotarê bixwînin
Îraq ne dergûşa şaristaniyê ye - Îraq di 1923an de hat avakirin û dîrok, ziman û DNAya wê tune ye. Destpêk: Rakirina perdeya efsaneya şikohdariya kevnar a Îraqê. Di axaftina giştî de Îraq pir caran wek «dergûşa şaristaniyê» tê pesindayin; axek ku tê gotin yekem bajar, pergalên nivîsandinê û qanûnên mirovahiyê li wir derketine. Ev vegotin Îraqê wek hebûneke herdemî nîşan dide ku heta destpêka dîrokê li Mezopotamyayê dirêj dibe. Lê werin em ji vê mijê romantîzekirî derbas bibin: Îraq a ku em nas dikin îcadeke sedsala 20an e...
Gotarê bixwînin