Dîroka KurdanDîrok, çand û mîrat
Kurmancî

Kovara dîroka Kurdan

Arşîva dîroka Kurdan

1586 gotar bi Kurmancî amade ne.

Dewletên Kurdî · 29ê Mijdarê 2025

Efsaneya Şêr Sarim: Rêberê Êzidî yê li hember Împaratoriya Sefewî derket

Destpêka sedsala 16an li Rojhilata Navîn serdemeke aloz bû ku bi bilindbûna Împaratoriya Sefewî di bin Şah Îsmaîl I de hat taybetkirin. Di vê çarçoveyê de kesayetiyeke balkêş ji civaka Kurdên Êzidî derket—Şêr Sarim, ku bi navê Sarim Xan jî tê naskirin. Çîroka wî ya serînetewandin, berxwedêrî û berxwedana dijwar li dijî împaratoriyeke bihêz e. Ev gotara blogê jiyan, serhildan û mîrata Şêr Sarim vedikole û ronahiyê davêje ser beşeke kêmtir naskirî ya dîroka Kurd û Êzidiyan. Paşxaneya Şêr Sarim...

Gotarê bixwînin
Şer û Berxwedan · 28ê Mijdarê 2025

Bandora Şerê Cîhanê yê Yekem li neteweperweriya Kurdî: Xaleke diyarker di dîroka Kurdan de

Encamên Şerê Cîhanê yê Yekem di rêya neteweperweriya Kurdî de xaleke veguherînê ya girîng nîşan dan. Dema ku şer sînorên siyasî yên Rojhilata Navîn ji nû ve teşe da, bandoreke kûr li armancên gelê Kurd jî kir. Di vê gotarê de em ê vekolin ka bûyerên Şerê Cîhanê yê Yekem çawa bandor li geşbûna neteweperweriya Kurdî, derketina kesayetiyên dîrokî yên girîng ên Kurd û pêşketina çand û mîrata Kurdî di çarçoveya rewşeke jeopolîtîk a diguherî de kirin...

Gotarê bixwînin
Kesayetiyên Navdar ên Kurd · 28ê Mijdarê 2025

Mîrata Yûsif Yaska: Rêwîtiya helbesta Kurdî di nav evîn û xwezayê de

Yûsif Yaska di dîroka edebiyata Kurdî de kesayetiyeke pir mezin e; helbesta wî bi sedsalan piştî serdema wî jî dengvedanê dike. Yaska di sala 1592an de ji dayik bû û wek yek ji pêşengên destpêkê yên helbesta Goranî tê pîrozkirin; ev kevneşopî di çanda Kurdî de bi kûrahî kok girtiye. Malikên wî yên dewlemend bi mijarên evîn û xwezayê pencereyekê li rewşa hestyarî û çandî ya serdema wî vedikin. Tevî kêmbûna hûrgiliyên jiyana wî ya kesane, beşdariyên wî yên helbestî şopeke mayînde li edebiyata Kurdî hiştine...

Gotarê bixwînin
Dîroka Kurdan û Xweragirî · 27ê Mijdarê 2025

Serhildanên Kurd: Nêrîneke dîrokî

Çîroka gelê Kurd bi qasî çand û mîrata ku bingehê nasnameya wan e zindî û balkêş e. Ji demên kevnar ve herêma Kurdistanê şahidê dîrokeke aloz a bi gelek serhildan û rabûnan taybetkirî bûye. Di vê gotarê de em ê tevgerên dîrokî û dîplomasiya ku dîroka Kurdan teşe dane bidin ber çavan û kesayetiyên giştî yên navdar ên Kurd ên ji bo maf û naskirina gelê Kurd têkoşiyane nîşan bidin.

Gotarê bixwînin
Kesayetiyên Navdar ên Kurd · 27ê Mijdarê 2025

Mîrata Helô Xan Erdelan: Rêveberekî bihêz ê Kurd di sedsala 16an de

Helô Xan Erdelan (bi Kurdî: Helo Xan/Helô Xan) wek yek ji rêveberên herî bibandor ên Kurd ên sedsalên şazdeh û hevdehan derdikeve. Desthilatdariya wî li ser dewleta xweser a Erdelanê ji 1590 heta 1616 serdemeke hêz û serxwebûna nisbî li herêmeke ku pir caran di navbera armancên Împaratoriyên Sefewî û Osmanî de dimayî nîşan da. Ev gotara blogê jiyan, desthilatdarî û bandora mayînde ya Helô Xan Erdelan vedikole û ronahiyê davêje ser rêberiya wî û çarçoveya dîrokî ya ku mîrata wî teşe da...

Gotarê bixwînin
Dewletên Kurdî · 26ê Mijdarê 2025

Împaratoriya Osmanî û tebeya wê ya Kurd: Vekolîneke kûr a dîroka Kurdan

Împaratoriya Osmanî, yek ji împaratoriyên herî girîng ên dîrokê, li ser sê parzemînan belav bû û xwedî nifûseke piralî ya ji neteweyên cuda bû; di nav wan de gelê Kurd roleke navdar lîst. Têgihiştina têkiliya Împaratoriya Osmanî û tebeya wê ya Kurd ji bo her kesê ku bi dîroka Kurdan re eleqedar e girîng e. Ev têgihiştin ji bo aloziyên çand, nasname û siyasetê yên ku îro jî di çarçoveya çand û mîrata Kurdistanê de dengvedanê dikin girîng e jî.

Gotarê bixwînin
Huner û Çanda Kurdî · 26ê Mijdarê 2025

Bandora Feqiyê Teyran li edebiyata Kurdî û tesewifê

Feqiyê Teyran di edebiyata Kurdî û ramana sofî de kesayetiyeke pir mezin e. Ew di sala 1590an de bi navê Mîr Mihemed ji dayik bû û helbest afirandin ku ne tenê çanda Kurdî dewlemend kirin, lê bingehên kevneşopiya edebî ya Kurdî û vegotina sofî jî danîn. Berhemên wî, bi taybetî Zembîlfiroş a navdar, bi sedsalan paşê jî îlhamê didin xwendevan û hunermendan. Ev gotar jiyana wî, şêwaza helbesta wî û bandora mayînde ya wî li edebiyata Kurdî û tesewifê vedikole. Jiyana destpêkê û perwerde: Feqiyê Teyran ji dayik bû...

Gotarê bixwînin
Dewletên Kurdî · 25ê Mijdarê 2025

Bandora mayînde ya Împaratoriya Selçûqî li herêmên Kurdî

Împaratoriya Selçûqî, ku di sedsala 11an de li Rojhilata Navîn berfireh bû, bandoreke girîng li gelek herêman kir, di nav wan de axên Kurdî. Ev têkilî ne tenê rewşa siyasî teşe da, lê şopeke kûr li dîrok, çand û avahiyên civakî yên Kurd hişt ku îro jî dengvedanê dikin. Ev gotar têkiliyên hûr ên ku di serdema Selçûqiyan de hatin avakirin vedikole û mîrata mayînde ya li herêmên Kurdî, ku bi çand û mîrata Kurdistanê re hevgirêdayî ye, nîşan dide...

Gotarê bixwînin
Kesayetiyên Navdar ên Kurd · 25ê Mijdarê 2025

Jiyan û mîrata Asenat Barzanî, zanyara pêşeng a Cihû ya Kurd

Asenat Barzanî di dîroka Cihûyan de wek kesayetiyeke balkêş derdikeve, bi taybetî wek jineke ku di sedsala 17an de astengên zanîna olî şikandin. Ew di sala 1590an de li herêma Kurdî ya nêzî Dihokê ji dayik bû û bû yek ji rabiyên jin ên herî pêşîn ên naskirî û helbestvaneke bi rêz. Çîroka wê dijwarî û serkeftinên jineke ku xwe bi temamî ji bo xwendina Tewratê veqetandibû nîşan dide, di dem û cihê ku rêyên wiha ji bo jinan kêm bûn de. Paşxaneya malbatê û jiyana destpêkê: Asenat di malbata Barzanî de ji dayik bû.

Gotarê bixwînin
Dîroka Kurdan û Xweragirî · 24ê Mijdarê 2025

Rêberên Kurd û mîratên wan: Teşedana tevneke dewlemend a dîrokê

Gelê Kurd, bi çand û mîrata taybet a Kurdistanê, xwedî dîrokeke dewlemend e ku di serdeman de bi gelek kesayetiyên giştî yên Kurd ên bibandor hatiye teşegirtin. Van rêberan ne tenê nûnertiya civakên xwe kirine, lê di çîroka berfirehtir a dîroka Kurdan de jî rolên bingehîn lîstine. Di vê gotara blogê de em ê kesayetiyên dîrokî yên herî girîng ên Kurd, beşdariya wan û mîratên mayînde yên ku li dû xwe hiştine bidin ber çavan. Bi hev re em ê vekolin...

Gotarê bixwînin
Huner û Çanda Kurdî · 24ê Mijdarê 2025

Melayê Cizîrî: Mîmarê helbestî yê edebiyata Kurmancî

Melayê Cizîrî (nêzî 1570 – nêzî 1640), ku bi navê Ehmed Nîşanî ji dayik bû, tenê kesayetiyek di dîroka edebiyata Kurdî de nîne; ew bi awayekî berfireh wek helbestvanê bingehdaner ê helbesta Kurdî tê dîtin. Bi navê «Mullah Jaziri» (melayê ji Cizîrê) jî tê naskirin. Jiyana wî disîplîna giyanî ya tesewifê bi kemala dewlemend û formî ya kevneşopiya helbesta farisî re girê da. Wî Kurmancî—zaravayê bakur ê Kurdî—wek zimanê xwe yê taybet ê vegotina edebî hilbijart û ew gihand asta hunera klasîk a bilind, û pîvanek danî...

Gotarê bixwînin
Dîroka Kurdan û Xweragirî · 23ê Mijdarê 2025

Rola Kurdan di serdema navîn de: Rêwîtiyek di nav dîroka Kurdî de

Serdema navîn di navbera sedsala 5an û dawiya sedsala 15an de bû û şahidiya veguherînên girîng ên çandî û siyasî li seranserê cîhanê kir. Di vê tevna tevlihev a dîroka mirovan de Kurd roleke bingehîn lîstin ku îro jî bandor li nasnameya wan dike. Ev lêkolîna dîroka Kurdî dê beşdariyên balkêş ên kesayetiyên dîrokî yên Kurd, pêşketina çand û mîrata Kurdistanê û cewhera tevgerên dîrokî û dîplomatiya Kurdî...

Gotarê bixwînin
Huner û Çanda Kurdî · 22ê Mijdarê 2025

Bandora neçaverêkirî ya fetha Îslamî li çanda Kurdî

Fetha Îslamî ya sedsala 7an di dîroka Rojhilata Navîn de qonaxeke bingehîn e û dîmenên çandî yên gelek herêman ji bingehê ve guherand. Di nav van de bandora li çand û mîrata Kurdî kûr e. Ev blog têkiliya tevlihev a di navbera fetha Îslamî û pêşketina dîroka Kurdî de bi kûrahî vedikole û kesayetiyên dîrokî yên girîng ên Kurd û encamên vê veguherînê li tevgerên dîrokî û dîplomatiya Kurdî derdixe pêş.

Gotarê bixwînin
Huner û Çanda Kurdî · 21ê Mijdarê 2025

Ziman û edebiyata Kurdî: Rêwîtiyek di nav dîrokê de

Ziman û edebiyata Kurdî kokên ku bi hezaran salan berê diçin hene û bi tevna dewlemend a dîroka Kurdî û pêşketina çandî re girêdayî ne. Ji nivîsên kevnar heta helbesta hevdem, edebiyata Kurdî di derbirîna nasname, nirx û daxwazên gelê Kurd de roleke bingehîn lîstiye. Di vê gotarê de em ê nêrîna dîrokî ya ziman û edebiyata Kurdî vekolin û pêşketinên girîng, kesayetiyên bi bandor û mîrata çandî...

Gotarê bixwînin
Dîroka Kurdan û Xweragirî · 20ê Mijdarê 2025

Beşdariyên Kurdan di şaristaniyên Mezopotamyayê de: Rêwîtiyek di nav demê de

Mezopotamya, ku li dilê Rojhilata Navîn bi cih dibe û gelek caran wek dergûşa şaristaniyê tê dîtin, tevneke dewlemend a çand, kevneşopî û dîrokan heye. Di nav van herikînên zindî de mîrata mayînde ya gelê Kurd heye. Dîroka dewlemend a Kurdî, ku gelek caran tê paşguhkirin, ketî tevna şaristaniyên Mezopotamyayê bixwe ye.

Gotarê bixwînin
Dîroka Kurdan û Xweragirî · 19ê Mijdarê 2025

Padîşahiyên kevnar ên dilkêş ên Kurdistanê: Rêwîtiyek di nav demê de

Hûn bi xêr hatin rêwîtiyeke dilkêş di nav dîroka Kurdî û padîşahiyên kevnar ên ku berê li herêmên Kurdistanê pêş ketibûn. Erdên Kurdî li dilê Rojhilata Navîn bi cih dibin û li ser Tirkiye, Iraq, Îran û Sûriyeya îroyîn dirêj dibin. Çand û mîrata dewlemend û cihêreng a Kurdistanê bi çîrokên tevlihev ên padîşahiyan, rêberên navdar û tevgerên dîrokî dagirtî ye ku ev neteweya berxwedêr bi sedsalan teşe dane. Di vê gotarê de em ê padîşahiyên kevnar...

Gotarê bixwînin
Dîroka Kurdan û Xweragirî · 18ê Mijdarê 2025

Rêwîtiya awarte: Şopandina eslê gelê Kurd

Gelê Kurd, komeke etnîkî ya girîng ku bi piranî li Rojhilata Navîn tê dîtin, dîrokeke dewlemend û tevlihev heye. Vegotina wan bi çîrokên berxwedêrî, serbilindiya çandî û daxwazên xweseriyê hatiye hunandin. Di vê gotarê de em ê dîroka Kurdî vekolin, di nav de esl, mîrata çandî û beşdariyên kesayetiyên dîrokî yên cihêreng ên Kurd ku di nav dijwariyan de nasnameya wan teşe dane.

Gotarê bixwînin
Kesayetiyên Navdar ên Kurd · 18ê Mijdarê 2025

Nasîna Îdrîs Bedlîsî: Zanyarê Kurd ê ku dîroka Osmanî teşe da

Îdrîs Bedlîsî (nêzîkî 18 Çile 1457 – 15 Mijdar 1520) zanyarekî Kurd ê Osmanî, dîroknivîs, rêveber û dîplomat bû ku bandora wî li Împaratoriya Osmanî ya destpêka sedsala şazdehan di nav hevdemên wî de bêhempa bû. Ew bi taybetî bi Heşt Bihişt tê naskirin, kronîkeke mezin a Farisî li ser heşt hukimdarên pêşî yên Osmanî ku Siltan Bayezîd II ferman dabû bê nivîsandin, û bi rola xwe ya bingehîn di misogerkirina hevalbendiya di navbera eşrafên Kurd û dewleta Osmanî de piştî Şerê Çaldiranê

Gotarê bixwînin