Kovara dîroka Kurdan
1586 gotar bi Kurmancî amade ne.
Amadîn, ku bi navê Îmad ed-Dîn jî tê naskirin, di dîroka Êzdî û sûfîtiya Kurdistanê de kesayetiyeke girîng e. Ew di sedsala 13an de ji dayik bû û bi şiyanên xwe yên awarte yên başkirinê, bi taybetî di dermankirina êşên zik de, tê pîrozbahîkirin.
Gotarê bixwînin
Nasnameya gelê Kurd di dirêjahiya dîrokê de bi faktorên cihêreng teşe girtiye û bandor lê hatiye kirin. Yek ji hêmanên herî girîng danûstandinên bi welatên cîran re bûye. Tevna dewlemend a dîroka Kurdî ji sînoran derbas dibe û bandorên cihêreng ên siyasî, civakî û çandî dihewîne ku bi kûrahî bandor li çand û mîrata Kurdistanê kirine. Ev gotar beşdariya welatên cîran di nasnameya Kurdî de bi kûrahî vedikole û bandorên dîrokî...
Gotarê bixwîninHusam ed-Dîn Çelebî navek e ku di qadên sûfîtî û edebiyata Farisî de derdikeve pêş. Wek murîdekî bingehîn ê helbestvanê navdar Rûmî, wî di teşegirtina yek ji berhemên herî girîng ên edebiyata sûfî, Mesnewî, de roleke pêdivî lîst. Beşdarî, bandor û têgihiştinên wî tenê têbîniyên dîrokî nînin; ew ji bo fêmkirina pêşketina raman û edebiyata sûfî bingehîn in.Di vê gotarê de, em jiyana Husam ed-Dîn Çelebî, girêdana wî ya kûr bi Rûmî re û...
Gotarê bixwînin
Muzîka Kurdî, ku bi kevneşopî û kûrahiya hestî dewlemend e, dîrok û çanda Kurdî bi hêz nîşan dide. Rehên wê bi kûrahî bi çand û mîrata zindî ya Kurdistanê ve girêdayî ne; muzîka Kurdî tenê cureyeke hunerê nîne, ew vegotina gelê Kurd bi xwe ye. Ev gotar girîngiya muzîka Kurdî di çarçoveya wê ya dîrokî de vedikole û ronahiyê dixe ser wê yekê ku wê çawa hem nasnameya Kurdan hem jî danûstandina wan bi rewşên guherbar...
Gotarê bixwînin
Amadîn, ku bi navê Îmad ed-Dîn jî tê naskirin, di sedsala 13an de kesayetiyeke berbiçav bû ku wek pîrozekî Êzdî û endamê terîqeta Edawiyê ya sûfîtiyê dihat pîrozbahîkirin. Wî bi şiyana xwe ya awarte ya başkirina êşên zik rêzgirtineke berfireh bi dest xist û li seranserê Kurdistanê hat naskirin. Ev gotar li jiyana Amadîn, paşxaneya malbata wî û bandora mayînde ya rêbazên wî yên başkirinê dinêre.Jiyana AmadînAmadîn di malbateke ku xwedî kevneşopiyên kûr ên ruhî bû de ji dayik bû. Wek yek ji neh...
Gotarê bixwînin
Tevna dewlemend a dîroka Kurdî bi têlên mêrxasî, berxwedêrî û biryardariyê hatiye honandin. Di nav gelek reng û nexşeyên ku ji vê vegotina dîrokî derdikevin de, beşdariyên jinan bi awayekî berbiçav derdikevin pêş. Ji demên şer û pevçûnê heta demên aştiyê û pêşketina çandî, jinên Kurdistanê rolên bingehîn lîstine ku nasnameya herêmê teşe dane. Ev lêkolîn li beşdariyên awarte yên jinan di nav kesayetiyên dîrokî yên Kurd...
Gotarê bixwînin
Şems ed-Dîn Mihemed Mehmûd Şehrezûrî, ku bi kurtî Şehrezûrî tê naskirin, di sedsala 13an de kesayetiyeke berbiçav bû ku beşdariyên wî di bijîşkî, dîrok û felsefeyê de bi girîngî qada zanyariya Kurdî teşe dan. Berhemên wî, ku têgihiştinên dewlemend ên rewşa fikrî ya dema wî dihewînin, îro jî îlhama zanyaran didin. Ev gotar li jiyana Şehrezûrî dinêre, berhemên wî yên sereke derdixe pêş û bandora wî ya mayînde li perwerde û ramanê vedikole.Jiyana destpêkê û paşxaneŞehrezûr...
Gotarê bixwînin
Hêzên Pêşmergeyên Kurd bûne nîşana mêrxasî, berxwedêrî û helwesteke bihêz li dijî terorê, bi taybetî di rewşa tevlihev a Rojhilata Navîn de. Ev gotar li dîroka Pêşmergeyên Kurd û rola wan a bingehîn di şerê li dijî terorê de dinêre; di heman demê de berfirehiya dîroka Kurdî, beşdariyên girîng ên kesayetiyên Kurd û çand û mîrata dewlemend a Kurdistanê jî bi bîr tîne.
Gotarê bixwînin
Mihemed ibn Elî ibn Mihemed Şebankaraî, ku wek Şebankaraî tê naskirin, di edebiyat û dîroka Farisî de cihekî girîng digire. Ew li dora 1298an li navçeya Şebankara ya li başûrê Îranê hat dinyayê û di serdema dawî ya Îlxaniyan de wek helbestvan û dîroknas geş bû. Nivîsarên wî têgihiştinên diyarker a serdema wî pêşkêş dikin, bi taybetî derbarê bandora Mongolan li Farisê. Ev gotar jiyan, berhem û bandora mayînde ya Şebankaraî li dîroka Farisê vedikole. Jiyana Destpêkê û Paşxane. Salên destpêkê...
Gotarê bixwînin
Hikûmeta Herêma Kurdistanê (KRG) di têkiliyên Kurdî yên nûjen de wek hêzeke diyarker derketiye holê û beşeke girîng a dîroka Kurdan di xwe de nîşan dide. Wek hêzeke siyasî ya nîv-xweser li bakurê Iraqê, KRG di nav rewşeke tevlihev de bi rê ve çûye ku aloziya dîrokî, berxwedêriya çandî û hewldanên dîplomatîk ew teşe dane. Ev gotar dê pêşketina KRG, rola wê di pêşxistina çand û mîrasa Kurdistanê de û beşdariyên kesayetên giştî û dîrokî yên...
Gotarê bixwînin
Kampanyaya Enfalê yek ji serdemên herî trajîk û tarî yên dîroka Kurdan nîşan dide. Di navbera 1986 û 1989an de, di bin rejîma Seddam Huseyn de, qirkirineke sîstematîk li dijî nifûsa Kurd li Iraqê hat kirin. Ji bo fêmkirina tam a encamên vê kampanyayê, divê meriv li paşxaneya dîrokî, bandorên li çand û mîrasa Kurdistanê û giyanê berxwedêr ê gelê Kurd hûr bibe. Ev analîz dê kesayetên sereke yên dîrokî û giştî...
Gotarê bixwînin
Ebû el-Fida, ku wek Abulfeda jî tê naskirin, di serdema Memlûkan de kesayeteke bêhempa bû. Rolên wî yên wek erdnîgarnas, dîroknas û waliyê herêmî yê Hemayê bandorên kûr li erdnîgarî û dîrokê kirine. Ew di Mijdara 1273an de li Şamê hat dinyayê û jiyana wî têkeleke hewldanên leşkerî û xebata zanistî dît. Ev gotar salên destpêkê yên Ebû el-Fida, beşdariyên wî yên leşkerî û beşdariyên sereke vedikole ku fêmkirina me ya erdnîgarî û dîrokê teşe dan. Jiyana Destpêkê û Paşxane. Di malbateke Kurdî ya navdar...
Gotarê bixwînin
Bandora Şerê Sar rewşa siyasî ya cîhanî bi awayên kûr ji nû ve teşe da û bandor li herêm û nifûsên cûrbecûr kir. Di nav kesên ku ji vê serdemê herî zêde bandor wergirtin de gelê Kurd hebû, ku bi têkoşîna xwe ya berxwedêr a xweseriyê û parastina çand û mîrasa xwe ya dewlemend a Kurdî tê naskirin. Ev gotar li rêbazên ku Şerê Sar bandor li tevgerên dîrokî û dîplomasiya Kurdan, daxwazên gelê Kurd û rola kesayetên bandorker ên Kurd...
Gotarê bixwînin
Dibe ku Fexr ed-Dîn el-Exlatî îro ne navekî li her malê naskirî be, lê wî di cîhana stêrnasiyê ya sedsala 13an de roleke bingehîn lîst. Ev stêrnasê Îslamî yê Kurd, ku li dora 1260an geş bû, beşdariyên berbiçav di zanistê de kirin, bi taybetî li çavdêriya stêran a bandorker a Meraxeyê. Jiyana wî li paşxaneyeke tevliheviyê derbas bû, di nav wan de êrişa Mongolan û ketina Bexdayê di 1258 de; bûyerên ku encamên kûr ji bo cîhana Îslamî û lêgerîna wê ya zanînê hebûn. Di vê gotara blogê de...
Gotarê bixwînin
Edebiyata Kurdî tevneke zindî ye ku ji serpêhatî, têkoşîn û xewnên gelê Kurd hatiye hunandin. Ev kevneşopiya edebî di dîroka Kurdan de bi kûrahî cih girtiye û têkoşînên nasname û parastina çandî ew teşe dane. Di tevahiya sedsalan de, ew ne tenê amûreke derbirîna hunerî, lê beşeke bingehîn a çand û mîrasa Kurdistanê jî bûye. Di vê gotara blogê de, em ê girîngiya edebiyata Kurdî û kevneşopiyên devkî vekolin û li ser...
Gotarê bixwînin
Sefî ed-Dîn Erdebilî navek e ku di tevna dewlemend a dîroka Farisî de deng vedide. Ew ji tenê helbestvan û arifekî wêdetir bû; kesayeteke veguherîner bû ku hînkirinên wî bingeh ji bo xanedaneke girîng li Îranê, ango xanedana Sefewî, danîn. Sefî, ku di sedsala 13an de hat dinyayê, bi jiyan û mîrasa xwe îro jî tê hîskirin û bandor li rewşa giyanî û çandî ya Îranê dike. Ev gotara blogê jiyana Sefî ed-Dîn Erdebilî vedikole û li paşxane, hînkirin û bandora wî ya mayînde hûr dibe. Jiyana Destpêkê...
Gotarê bixwînin
Serhildana Kurdî ya 1946an wek beşeke girîng di vegêrana dîroka Kurdan de radiweste. Ew kêliyeke diyarker di lêgerîna xweserî û naskirina gelê Kurd li Rojhilata Navîn de nîşan dide. Fêmkirina vê bûyerê alîkar e ji bo danîna têkoşîn û daxwazên berdewam ên civaka Kurd di çarçoveya wan de. Ev gotara blogê dê paşxaneya serhildanê, bûyerên wê yên sereke, kesayetên bingehîn û girîngiya wê ya mayînde di nav tevgerên dîrokî û dîplomasiya Kurdan de bi kûrahî vekole.
Gotarê bixwînin
Şerê Cîhanê yê Duyem şerekî cîhanî bû ku gelek netewe, hevpeymanî û tevgerên ji bo desthilatdarî û serdestiyê têkoşiyan dihewand. Di nav çîrokên bêhejmar ên ku di vê beşa mezin a dîrokê de bi hev re hatine hunandin de, çîroka Kurdan jî heye; komeke etnîkî ku bi piranî li Tirkiye, Iraq, Îran û Sûriyeyê tê dîtin. Kurd, ku gelek caran tên piştguhkirin, di Şerê Cîhanê yê Duyem de rolên girîng lîstin û bi vî awayî dîroka xwe ya Kurdî ya taybet nîşan dan û bandorên zêdetir li çand û mîrasa Kurdistanê kirin.
Gotarê bixwînin
Gelê Kurd tevneke dewlemend a dîrokê heye ku bi têlên berxwedan, çand û biryardariyê hatiye hunandin. Ji çiyayên bilind ên Zagrosê heta erdên zinarî yên Dîcle û Firatê, dîroka Kurdan ne tenê bi têkoşînê, lê bi dilsoziya bi rehên kûr a ji bo nasnameya çandî û mafê biryardana çarenûsê jî tê pênasekirin. Di vê gotara blogê de, em ê tevgerên dîrokî yên cûrbecûr ên Kurd, kesayetên giştî û dîrokî yên ku ew teşe dan û girîngiya çand û mîrasa Kurdistanê...
Gotarê bixwînin
Îbn el-Hacib navekî girîng di zanistên Îslamî de ye. Ew bi pisporiya xwe ya fiqha Malikî û rêzimana Erebî tê naskirin û erdnîgariya rewşenbîrî ya cîhana Misilman teşe da. Ew di dawiya sedsala 12an de li Misra Jorîn hat dinyayê û rêwîtiya wî tijî hînbûn û hînkirinê bû. Ev gotara blogê jiyan, berhem û mîrasa mayînde ya Îbn el-Hacib vedikole û destnîşan dike ka wî çawa bandor li hiqûqa Îslamî û zimannasiyê kir. Jiyana Destpêkê û Perwerdehî. Îbn el-Hacib demeke kurt piştî 1174/5an li gundê...
Gotarê bixwînin
Dîroka Iraqê tevneke ku bi çand, etnîsîte û têkoşînên siyasî yên cûrbecûr hatiye hunandin e. Di nav komên berbiçav ên vê mozaîkê de Kurd hene, ku rêwîtiya wan bi berxwedêrî û parastina nasnameyê di nav rewşên siyasî yên guherbar de hatiye nîşankirin. Ev gotar li avabûna Iraqê ya nûjen hûr dibe û bersiva Kurdan berfireh dike; kesayet û tevgerên girîng ên dîroka Kurdan û tevna dewlemend a çand û mîrasa Kurdistanê destnîşan dike.
Gotarê bixwînin
Peymana Sêvrê, ku di 10ê Tebaxa 1920an de hat îmzekirin, di rewşa piştî Şerê Cîhanê yê Yekem de kêliyeke diyarker nîşan da, bi taybetî ji bo gelê Kurd û lêgerîna wan a xweseriyê. Ev peyman beşeke dabeşkirina Împaratoriya Osmanî bû û encamên wê di tevahiya dîroka Kurdan de deng vedane û bandor li tevna wan a çandî, siyasî û civakî kirine. Di vê gotara blogê de, em ê li hûrguliyên Peymana Sêvrê, bendên wê yên derbarê Kurdan de û çawaniya...
Gotarê bixwînin
El-Melik Es-Salih Îmad ed-Dîn Îsmaîl bin Seyf ed-Dîn Ehmed, ku wek Es-Salih Îsmaîl tê naskirin, wek serwerê Şamê di xanedana Eyyûbî de roleke bingehîn lîst. Serdema wî tijî bûyerên dramatîk û metirsiyên leşkerî bû û nimûneyeke zindî ya rêberiyê di serdemeke dijwar a Rojhilata Navîn de pêşkêş dike. Ev gotara blogê li serweriya Îsmaîl difikire û têkoşînên desthilatdariyê vedikole ku serweriya wî teşe dan û encamên girîng ji bo xanedana Eyyûbî anîn. Jiyana Destpêkê û Gihîştina Desthilatdariyê. Di xanedana bandorker a...
Gotarê bixwînin
Bandora Şerê Cîhanê yê Yekem li ser siyaseta Kurdî aliyekî girîng ê dîroka Kurdan e ku gelek caran tê piştguhkirin. Vî şerê diyarker ne tenê rewşa jeopolîtîk a Rojhilata Navîn ji nû ve teşe da, lê ji bo nifûsa Kurd, daxwazên wan ên siyasî û tevgerên dîrokî û dîplomasiya Kurdan a paşê jî encamên kûr hebûn. Fêmkirina vê serdemê ronahiyê dide têkoşîn û berxwedêriya gelê Kurd di lêgerîna wan a xweserî û naskirinê de.
Gotarê bixwînin