Inleiding
Mah is de godheid van de Maan in de zoroastrische en Iraanse traditie: de zachte maankracht in wier stralende verblijfplaats, in de grote scheppingsmythe, de essentie van de gedode Oeros werd gezuiverd. Daaruit kwamen de granen, geneeskrachtige planten en vele diersoorten voort die de levende wereld bevolken.
Volgens de kosmologie van de traditie werd, toen de Oeros bij de aanval van de kwade geest Ahriman werd gedood, zijn zaad of essentie omhooggedragen naar de verblijfplaats van de Maan. Daar werd het in Mahs zuivere licht gereinigd en voorbereid, zodat de dierenwereld eruit kon voortkomen. Daarom draagt Mah de mooie titel hoeder van het zaad van het vee en wordt hij geëerd als een van de zachte machten van de goede schepping.
Zoals de andere godheden uit het zoroastrische pantheon behoort Mah tot het gedeelde oude religieuze en mythologische erfgoed van de Iraanse volken, een traditie die de Koerden delen met de Perzen en andere volken van de Iraanse wereld. Mah leren kennen betekent kennismaken met het zachte licht van de Iraanse religieuze verbeelding: de Maan wier zuivere glans het levenszaad reinigde en de levende wereld voortbracht.
Inhoud
De hoeder van het zaad van de Oeros
Vanuit de Maan de levende wereld
Medewerker van het goede denken
Wie is Mah?
Mah, naar het Avestische woord voor Maan, is de maangodheid van de zoroastrische en Iraanse traditie: een yazata of vererenswaardig wezen dat over de Maan en haar licht waakt. Hoewel Mah niet tot de grootste godheden behoort, heeft hij een mooie, belangrijke plaats in de kosmologie. In de stralende verblijfplaats van de Maan werd volgens de grote scheppingsmythe de essentie van de gedode Oeros gezuiverd, zodat daaruit de dieren en planten van de wereld voortkwamen. Daarom draagt Mah de titel hoeder van het zaad van het vee. De Maan wordt geëerd als een zachte macht van de goede schepping en medewerker van de heilige onsterfelijke van het goede denken, die met het welzijn van dieren verbonden is. Ook hangt zij samen met de ordening van de tijd: maanden en seizoenen worden door maanfasen gemarkeerd. Mah heeft een eigen hymne onder de heilige teksten en wordt geëerd in de zoroastrische kalender en verering. Als godheid van de Maan en hoeder van het levenszaad is Mah een van de zachte, betekenisvolle machten van de Iraanse religieuze visie.
De Maan in naam en wezen
De naam Mah komt rechtstreeks van het Avestische en Iraanse woord voor Maan, een zeer oud woord dat verwant is aan de woorden voor maan en maand in de bredere Indo-Europese taalfamilie, waaronder het Engelse moon zelf. Hetzelfde woord betekent zowel Maan als maand, omdat de maancyclus de maanden van het jaar meet.
Volgens de traditie is Mah de godheid die over de Maan waakt. De Maan zelf is het zichtbare lichaam en embleem van deze zachte macht. In de Iraanse traditie is de maangodheid mannelijk. De maanfasen, het wassen en afnemen, worden in de hymnen beschreven en bezongen. Het zachte, zuivere maanlicht wordt geëerd als weldadige macht van de goede schepping, de milde glans die de nacht verlicht tegenover het helderdere vuur van de zon. De maansikkel was een belangrijk, geliefd symbool in de Iraanse wereld en verscheen tijdens de lange geschiedenis van de Iraanse rijken als embleem van koninklijkheid en goddelijkheid. Mahs naam en wezen zijn dus geworteld in de Maan zelf: het zachte licht aan de nachthemel, geëerd als goddelijke macht, waarbij het hemellichaam en de godheid die erover waakt nauw worden vereenzelvigd. Als de Maan in naam en wezen is Mah het zachte licht van de nacht, de goddelijke kracht van het maanlicht. Zijn mooie rol in de scheppingsmythe geeft de Maan haar bijzondere plaats in de zoroastrische visie.
Kernpunten
Mah is de zoroastrische en Iraanse godheid van de Maan.
De naam betekent zowel Maan als maand en komt van een oude Indo-Europese wortel.
In de scheppingsmythe werd het zaad van de gedode Oeros in de Maan gezuiverd.
Uit die gezuiverde essentie kwamen granen, geneeskrachtige planten en dieren voort.
Mah draagt de titel hoeder van het zaad van het vee.
Hij wordt geëerd met een eigen hymne en in de zoroastrische kalender.
Feiten in het kort
Naam: Mah, Maan en maand; Avestisch Mångha
Domein: De Maan en haar licht
Geslacht: Mannelijk in de Iraanse traditie
Titel: Hoeder van het zaad, cithra, van het vee
Kosmische rol: Het zuiveren van de essentie van de gedode Oeros
Medewerker van: Vohu Manah, de heilige onsterfelijke van het goede denken
Zijn hymne: De Mah Yasht (Yasht 7) en de Mah Niyayesh
In de kalender: De twaalfde dag van de maand is aan de Maan gewijd
Wortels: Oud Indo-Iraans; verwant met het woord moon
Erfgoed: Gedeelde Iraanse religieuze en mythologische traditie
De hoeder van het zaad van de Oeros
Mahs mooiste en belangrijkste rol in de zoroastrische kosmologie is die van hoeder en zuiveraar van het zaad of de essentie van de gedode Oeros. Deze rol klinkt door in zijn vaste titel: de Maan die het zaad van het vee in zich bewaart.
In de grote scheppingsmythe werd de Oeros, het uniek geschapen eerste rund, gedood toen de kwade geest Ahriman de goede schepping aanviel. Maar terwijl de Os stierf, werd zijn zaad of essentie, zijn cithra, gered en naar de verblijfplaats van de Maan gedragen. Daar, in Mahs zuivere, zachte licht, werd de essentie van de Os gereinigd en gezuiverd, voorbereid om leven voort te brengen. Deze rol als hoeder en zuiveraar van het zaad van de Os vormt Mahs bijzondere, mooie betekenis en klinkt door in de titel waarmee de Maan telkens in hymnen en litanieën wordt geëerd: de Maan die het zaad van het vee bewaart. In die zin is de Maan de wieg waarin de essentie van de dierenwereld na de dood van de Oeros werd gezuiverd en bewaard, het zachte licht onder wiens hoede het levenszaad werd voorbereid. Deze kosmologische rol verbindt Mah nauw met de mythe van de Oeros en het ontstaan van dierlijk leven. De Maan is immers de plaats waar de essentie van de gedode Os werd gereinigd en voorbereid. Als hoeder van het zaad van het vee, zuiveraar van de essentie van de Oeros, heeft Mah zijn belangrijkste en mooiste plaats in de zoroastrische scheppingsvisie.
Vanuit de Maan de levende wereld
Uit het zaad van de Oeros, gezuiverd in het maanlicht, kwam de levende wereld van dieren en planten voort. Zo was de Maan de wieg waaruit de dierlijke schepping ontsproot.
Volgens de Bundahishn, het grote overzichtswerk van zoroastrische scheppingsoverleveringen, bracht de essentie van de gedode Os na haar zuivering in de verblijfplaats van de Maan de levende wereld voort. Volgens de traditie kwamen uit het gezuiverde zaad vele paren dieren van vele soorten voort, zodat alle weldadige diersoorten afstamden van de essentie die in de Maan was gereinigd. Uit het lichaam en de essentie van de Os kwamen ook granen en geneeskrachtige planten voort, de vele gewassen en kruiden die voeden en genezen. Zo was de Maan, in wier licht het zaad gezuiverd was, de wieg van de levende wereld: de zachte macht onder wier hoede de levensessentie werd voorbereid om dieren en planten voort te brengen. Deze rol geeft de Maan een mooie plaats in de kosmologie als zuiveraar en wieg van het levenszaad, het zachte hemellicht door wiens zuivere glans de dood van de Oeros werd omgevormd tot het ontstaan van de levende wereld. In die zin kwam de levende wereld van dieren en planten uit de Maan voort, de vrucht van het gezuiverde zaad van de Oeros. Het is een van de mooiste beelden van de zoroastrische scheppingsmythe: het zachte maanlicht als de wieg waarin het levenszaad werd gereinigd en voorbereid, zodat de levende wereld eruit kon ontspruiten.
Medewerker van het goede denken
In de orde van de goddelijke wezens is Mah verbonden met het welzijn van dieren. Hij dient als medewerker of helper van de heilige onsterfelijke van het goede denken, die over de dierlijke schepping waakt, vooral het vee.
Onder de Amesha Spenta’s, de heilige onsterfelijken, is degene die het goede denken heet, Vohu Manah, verbonden met het welzijn van dieren, vooral vee: de weldadige wezens die zo belangrijk zijn voor het menselijke leven. Mah, de Maan in wier licht het zaad van de Oeros werd gezuiverd om de dieren voort te brengen, is passend genoeg medewerker of helper van deze heilige onsterfelijke. Hij deelt in de zorg voor het welzijn van de dierlijke schepping. Deze band weerspiegelt de rol van de Maan in het ontstaan van dierlijk leven en verbindt Mah met de bescherming en bloei van de wezens die uit het gezuiverde zaad voortkwamen. Het zachte maanlicht, verbonden met groei en met het vocht en de ritmes die het leven voeden, hangt vanzelfsprekend samen met dierenwelzijn en de vruchtbaarheid van de levende wereld. Als medewerker van het goede denken in de dierenzorg heeft Mah zijn plaats in de orde van de goddelijke wezens als zachte macht van de goede schepping. Hij deelt in de bescherming van de dierenwereld, die haar oorsprong heeft in het gezuiverde zaad van de Maan. Deze rol als helper voor het dierenwelzijn past bij de Maan die het zaad van het vee bewaart, het zachte hemellicht verbonden met de bloei van de levende wereld die het mede voortbracht.
De Maan in verering en tijd
Mah, de Maan, wordt geëerd in de zoroastrische verering en is verbonden met de tijdsordening: de maanfasen meten de maanden en markeren de ritmes van kalender en seizoenen.
De Maan heeft een eigen hymne onder de heilige teksten, de Mah Yasht, en een eigen litanie, de Mah Niyayesh. Die worden ter ere van haar voorgedragen, vooral bij nieuwe, volle en afnemende maan. In de zoroastrische kalender is een dag van de maand, de twaalfde, aan de Maan gewijd en staat die onder haar bescherming. Gelovigen eren Mah in hun gebeden en gebruiken. De maanfasen, het wassen en afnemen, meten de maanden, want het woord Mah betekent zowel Maan als maand. De Maan is daardoor verbonden met de ordening en berekening van de tijd, de ritmes van kalender en seizoenen. In de lange geschiedenis van de Iraanse wereld was de maansikkel een geliefd, belangrijk embleem, een symbool van koninklijkheid en het goddelijke tijdens de eeuwen van de grote Iraanse rijken. De eer die de Maan in verering ontvangt en haar band met tijdsordening zijn dus belangrijke aspecten van Mah: het zachte hemellicht dat in hymnen en litanieën geëerd wordt en met het meten van maanden en seizoenen verbonden is. Als de Maan in verering en tijd is Mah het zachte licht dat gelovigen eren, verweven met de kalenderberekening zelf, de maankracht wier fasen het jaarritme markeren.
Symboliek en betekenis
Mah, de Maan, belichaamt bovenal zuivering en het koesteren van leven. In het zuivere maanlicht werd immers het zaad van de gedode Oeros gereinigd en voorbereid om de levende wereld voort te brengen. Daarin vertegenwoordigt de Maan de zachte, zuiverende kracht waardoor leven wordt voorbereid en vernieuwd.
De Maan belichaamt ook het zachte nachtlicht, de milde glans die als weldadige macht van de goede schepping wordt geëerd tegenover het helderdere vuur van de zon: het stille hemellicht dat de duisternis verlicht. Via haar band met maanden en seizoenen verbeeldt zij bovendien de ordening en het ritme van de tijd, de maancyclus die het jaar meet en de wisseling van de seizoenen markeert. Zo is Mah een zachte, betekenisvolle macht van de Iraanse religieuze visie, die zuivering, het koesteren en vernieuwen van leven, het zachte nachtlicht en het tijdsritme belichaamt. De Maan die het zaad van het vee bewaart, in wier zuivere licht de essentie van de Oeros werd gereinigd om de levende wereld voort te brengen, is een van de mooiste beelden van de zoroastrische scheppingsmythe. De rol van dit zachte hemellicht in het ontstaan van leven geeft het een bijzondere, mooie plaats in het religieuze erfgoed dat de Koerden met de andere erfgenamen van de Iraanse traditie delen.
Mah en de Koerden
Zoals de andere godheden uit het zoroastrische pantheon behoort Mah tot het gedeelde oude religieuze en mythologische erfgoed van de Iraanse volken, een traditie die de Koerden als Iraans volk delen met de Perzen en andere volken van de Iraanse wereld. De eerbied voor de Maan en haar zachte licht behoort tot het diepe erfgoed van de hele regio.
Voor de Koerden vormt het oude Iraanse religieuze erfgoed, waaronder de verering van hemellichamen en de zachte machten van de goede schepping, een diepe achtergrond van hun culturele en geestelijke wereld. De eerbied voor de Maan, het meten van tijd aan haar fasen en de schoonheid van haar licht behoren tot het brede erfgoed dat in de Iraanse wereld en daarbuiten wordt gedeeld. Het is eerlijk en juist Mah als onderdeel van dit gedeelde oude Iraanse erfgoed te begrijpen, in plaats van als een uitsluitend Koerdische figuur. De maangodheid behoort tot de gemeenschappelijke oude religieuze traditie van de Iraanse volken, met wortels die tot de oudste lagen van die traditie reiken. Als Iraans volk met oude wortels in deze wereld delen de Koerden dit erfgoed, waarvan maangodheid Mah deel uitmaakt, met de andere erfgenamen van de Iraanse traditie. Met Mah presenteren we dus een figuur uit het gedeelde oude Iraanse erfgoed waarvan de Koerden als Iraans volk erfgenamen zijn: het zachte hemellicht waarvan de mooie rol in de scheppingsmythe deel uitmaakt van de religieuze visie die aan de regionale tradities ten grondslag ligt. De eerbied voor de Maan en haar licht is een waarde met brede, zachte weerklank in de Iraanse wereld en daarbuiten.
Discussies en misvattingen
Is Mah een grote godheid? Mah behoort niet tot de grootste zoroastrische godheden, zoals de heilige onsterfelijken of grote yazata’s als Mithra en Anahita. De Maan wordt geëerd, maar is een bescheidener macht met een relatief kleine plaats in de geschriften. Toch heeft Mah via zijn aandeel in de scheppingsmythe een mooie, belangrijke rol als hoeder en zuiveraar van het zaad van de Oeros. Hij wordt met een eigen hymne en een kalenderdag geëerd. Hoewel Mah qua prominentie een mindere godheid is, geeft zijn kosmologische rol hem een bijzondere, gedenkwaardige plaats in de traditie.
Is maanverering een vorm van natuurverering los van de ene God? Volgens de zoroastrische opvatting worden de Maan en de andere hemellichamen en natuurmachten geëerd als scheppingen en weldadige krachten van de ene God, Ahura Mazda: delen van de goede schepping waardoor de goddelijke orde werkt, niet als onafhankelijke goden naast de Wijze Heer. Mah eren betekent een zachte macht van de goede schepping eren en via die macht de Schepper die haar maakte. Dit bewaart het fundamenteel monotheïstische karakter van het geloof, waarin natuurmachten als onderdelen van de door het goddelijke gemaakte goede schepping worden vereerd.
Is Mah een specifiek Koerdische figuur? Nee. Zoals de andere godheden uit het zoroastrische pantheon behoort de Maan tot het gedeelde oude Iraanse religieuze erfgoed, een traditie die de Koerden delen met de Perzen en andere volken van de Iraanse wereld. Zij is geen uitsluitend Koerdische figuur. Als Iraans volk delen de Koerden dit brede, oude erfgoed, waarvan Mah deel uitmaakt, met hun buren.
Verwante onderwerpen
De Oeros en de ziel van de Os: wiens zaad in de Maan werd gezuiverd
Ahura Mazda: de Wijze Heer die de Maan schiep
Ahriman: de kwade geest bij wiens aanval de Os werd gedood
De Amesha Spenta’s: de heilige onsterfelijken, onder wie het goede denken dat Mah bijstaat
Mithra: de heer van het verbond, met wie Mah op munten verschijnt
Tishtrya: de regenbrengende ster, een andere hemelse macht
Anahita: de yazata van wateren en vruchtbaarheid
Zoroaster: de profeet van de traditie die Mah eert
Veelgestelde vragen
Wie is Mah in het zoroastrisme?
Mah, naar het Avestische woord voor Maan, is de maangodheid van de zoroastrische en Iraanse traditie, een yazata die over de Maan en haar licht waakt. Hoewel Mah niet tot de grootste godheden behoort, heeft hij een mooie plaats in de kosmologie: in de stralende verblijfplaats van de Maan werd de essentie van de gedode Oeros gezuiverd, zodat daaruit dieren en planten voortkwamen. Daarom draagt Mah de titel hoeder van het zaad van het vee.
Waarom heet Mah de hoeder van het zaad van het vee?
Toen de Oeros in de scheppingsmythe bij Ahrimans aanval werd gedood, werd zijn zaad of essentie, cithra, gered en omhooggedragen naar de verblijfplaats van de Maan. Daar werd het in Mahs zuivere licht gereinigd en voorbereid om leven voort te brengen. Daarom wordt Mah in de hymnen herhaaldelijk geëerd met de titel de Maan die het zaad van het vee bewaart: het zachte licht onder wiens hoede de essentie van de dierenwereld werd gezuiverd en bewaard.
Wat kwam voort uit het in de Maan gezuiverde zaad?
Volgens de Bundahishn kwam uit de essentie van de Oeros die in de Maan gezuiverd was de levende wereld van dieren en planten voort. Uit het gezuiverde zaad ontstonden vele paren dieren van vele soorten, zodat alle weldadige diersoorten ervan afstamden. Uit het lichaam en de essentie van de Os kwamen ook granen en geneeskrachtige planten voort. Zo was de Maan de wieg waaruit na de dood van de Os de levende wereld ontsproot.
Wat is de band tussen Mah en het goede denken?
Onder de Amesha Spenta’s is de heilige onsterfelijke van het goede denken, Vohu Manah, verbonden met het welzijn van dieren, vooral vee. Mah, de Maan in wier licht het zaad van de Oeros werd gezuiverd om dieren voort te brengen, is passend genoeg medewerker of helper van deze heilige onsterfelijke en deelt in de zorg voor het welzijn van de dierlijke schepping. De band weerspiegelt de rol van de Maan in het ontstaan van dierlijk leven en haar verbinding met groei en vruchtbaarheid.
Hoe wordt Mah in de verering geëerd?
Mah heeft een eigen hymne, de Mah Yasht, en litanie, de Mah Niyayesh, die ter ere van hem worden voorgedragen, vooral bij nieuwe, volle en afnemende maan. In de zoroastrische kalender is de twaalfde dag van de maand aan de Maan gewijd en gelovigen eren Mah in hun gebeden. Omdat Mah zowel Maan als maand betekent, hangt de Maan samen met de tijdsordening: haar fasen meten de maanden en markeren de ritmes van kalender en seizoenen.
Is Mah een Koerdische figuur?
Mah behoort tot het gedeelde oude zoroastrische en Iraanse religieuze erfgoed, een traditie die de Koerden delen met de Perzen en andere volken van de Iraanse wereld. Hij is geen uitsluitend Koerdische figuur. De maangodheid is zeer oud en heeft Indo-Iraanse wortels. Als Iraans volk met oude wortels in deze wereld delen de Koerden dit erfgoed, waarvan Mah deel uitmaakt, met hun buren. De eerbied voor de Maan en haar licht vindt brede weerklank in de regio en daarbuiten.
Bronnen en verdere lectuur
Mah Yasht (Yasht 7) – overzicht
Gavaevodata en de Maan – overzicht
Mah Niyayesh en maanverering – avesta.org
Kurdish-History.com: de Oeros en de ziel van de Os
Kurdish-History.com: Ahura Mazda