Kürt tarihi yazıları
1586 makale Türkçe olarak sunuluyor.
Kürt yabani dağ balı hingiv, zozan yaylalarının yabani çiçeklerinden beslenen arılar tarafından yapılır. Süleymaniye’den Hakkâri’nin Karakovan kütük kovanlarına kadar değer görür; AB standartlarını karşıladığı bilimsel olarak gösterilmiştir. Ünlü Kürt yiyeceği ve dağ çatışmalarının mağduru.
Makaleyi okuKadeh (kade), peynir ve yeşilliklerin üzerine katlanan hamurun sacda pişirilip çörek otuyla tamamlandığı Kürt içli ekmeğidir. Zaho’nun Kürt Yahudileri onu Şavuot ekmeği, “sofranın kraliçesi” olarak değerli görür; Kürdistan toplulukları arasında paylaşılır.
Makaleyi okuŞifta (shfta), kıyma, soğan, maydanoz ve baharatların patates ve ekmekle çoğaltıldığı mütevazı Kürt kızartma köftesidir. Kürdistan’da ve diasporada sevilen bir ev, piknik ve ramazan yemeğidir; restoranlarda nadiren bulunur.
Makaleyi okuTerxena, Irak Kürdistanı’ndan doyurucu bir Kürt kış yemeğidir — bakliyat, ceviz, pancar ve et — adını aylar önceden yapılan, ilkbahar yeşilliklerinin kurutulmuş fermente disklerinden alır. Kürtçe kökenli bir sözcük ve diasporanın sevdiği iç ısıtan bir yemek: Tek yemekte saklama takvimi.
Makaleyi okuKhoresht-e tareh, Rojhelat’ın (Senendec, Sakkız, Merivan, Mahabad) Kürt yabani pırasa yahnisidir: et ve doğadan toplanan tek bir pırasa, kuru misket limonuyla ekşitilir. Çoğu kez “Fars” mutfağına katılsa da çok sayıda otla yapılan ghormeh sabzi’den farklıdır.
Makaleyi okuTirşik, sumakla yavaş pişirilen kuzu ve patlıcan yahnisini ve “ekşi” anlamındaki tirşten adını alan bütün bir ekşili yemek ailesini ifade eder. Birçok Kürt onu ulusal yemek sayar: toprağa kök salmış, doğadan toplanan malzemelerle yapılan, açıkça Kürt bir yemek.
Makaleyi okuMastaw (dew), günlük Kürt yoğurt içeceğidir — su, tuz ve kuru naneyle çırpılan yoğurt; şakayla “Kürt birası” denir. Mashkta tereyağı yayıldıktan sonra kalan, Kürt süt ürünleri zincirinin içilebilir son halkası.
Makaleyi okuKope, Kürdistan’ın büyük olgun peyniridir. Çiğ koyun sütünden peynir pıhtısı, kope denen kil küpe doldurulur ve bir yıla kadar olgunlaşması için toprağın bir metre altına gömülür. Kadim Kürt şehri Sakkız’dan gelir; Kürt kültür mirası olarak adlandırılır.
Makaleyi okuKelane, Hawraman/Avroman’ın Kürt içli yassı ekmeğidir — yabani sarımsak, frenk soğanı ve ilkbahar yeşillikleriyle doldurulup sacda pişirilen ekşi mayalı hamur. UNESCO Kültürel Peyzajı’nın imza ekmeği.
Makaleyi okuBersaq, asıl adıyla beji, Kirmanşah, İlam ve Luristan’dan gelen, ceviz veya kuru dutla doldurulan bir Güney Kürt tatlı ekmeğidir. “Bersaq” adı, “kızartılmış” anlamındaki Kürtçe birjiyag sözcüğünün Arapçalaşmış biçimidir.
Makaleyi okuÇökelek, ekşimiş süt, yoğurt veya ayranın kaynatılmasıyla yapılan, Kürt süt ürünleri geleneğinde torak ve jajî adlarıyla bilinen kuru bir pıhtı peyniridir. Hiçbir şeyi ziyan etmeme ilkesine dayanan Kürt süt ürünleri zincirinin 13. ürünü.
Makaleyi okuKeledoş, Bitlis, Hizan, Van ve Muş’tan; yeniden sulandırılmış kurutulmuş yoğurtla bağlanan kuzu eti, nohut, dövme buğday ve yeşilliklerden oluşan yoğun bir Kürt kış yemeğidir. Kürt saklama takviminin tek kazanda bir araya gelmiş hâli.
Makaleyi okuTapsi (tepşî), patlıcan, patates, biber ve domatesten oluşan Kürt katmanlı yemeğidir. Her sebze ayrı kızartılıp domates sosunda pişirilir, nar ekşisiyle ekşitilir; vegan veya köfteli yapılır.
Makaleyi okuDandeh kabab, safran-domates-limon sosuyla sürekli yağlanarak ızgarada pişirilen Kürt kuzu kaburgasıdır. Kirmaşan’ın (Kirmanşah) simge kebabı olan bu yemek, Kürt göçebelerin yemeği olarak belgelenmesine rağmen sürekli “Fars” mutfağı altında sınıflandırılır.
Makaleyi okuFasolya, sade tencere yemeklerinin “shley” ailesine ait, gündelik Kürt beyaz fasulye yemeğidir. Beyaz fasulye Yeni Dünya bitkisi olduğu için Kürt mutfağının en genç yemeklerinden biridir; Kürt yemeğinin geçmişte donmadığını, yaşadığını gösterir.
Makaleyi okuGulav, gul (gül) ve av (su) sözcüklerinden gelen, Zagros dağ güllerinden damıtılan Kürt gül suyudur. Kakuleyle birlikte muhallebi, kulicha ve zalobiya gibi Kürt tatlılarının ardındaki aromatik imzadır.
Makaleyi okuTeşrîb, kuru misket limonlu kuzu ve nohut suyuna yatırılan parçalanmış yassı ekmektir. Ezidi Kürt yeni yılı Sere Sal’ın, düğünlerin ve cenazelerin temel yemeğidir. Ezidi diasporasına olduğu gibi taşınmıştır.
Makaleyi okuSavar (sawar), dünyada bulgur olarak bilinen, önceden haşlanmış kırılmış buğdayın Kürtçe adıdır. 4.500 yıldır Kürt köylülerinin temel tahılıdır; curn havanı ve destarr değirmeniyle yapılır, çiğ köfte, kutilk ve keşkenin temelidir.
Makaleyi okuÇortu aşı; fermente şalgam yaprakları, kırılmış buğday ve kemikli etten yapılan Kürt ekşi kış çorbasıdır. Bir mevsimin yeşilliklerini diğerini atlatmak için saklayan Kürt erzak takviminin parçasıdır.
Makaleyi okuKeşke, eritilmiş tereyağıyla sunulan Kürt ekşi yoğurtlu bulgur lapasıdır. 2011’den beri UNESCO miras listesinde bulunan Türk yemeği “keşkek”le adını paylaşır; ancak Kürtlerin gündelik çeşidi görünmezdir.
Makaleyi okuKepari, sirkede turşusu yapılan Kürt yabani kapari meyveleridir. Kürtlerin yabani yiyecek toplaması, Türk hava saldırıları ve siyasi istikrarsızlıkla tehlikeye giriyor. Kavanozdaki turşu, birinin dağa çıkıp sağ döndüğünün kanıtıdır.
Makaleyi okuKengerli pilav, yabani kenger (Gundelia) filizleriyle yapılan bir Kürt ilkbahar yemeğidir. Bitki, Kürdistan’da aşırı toplama nedeniyle yok olma tehdidiyle karşı karşıyadır. Yaşamaya devam edemeyebilecek bir yemek.
Makaleyi okuKaymak, dağ keçilerinin sütünden yapılan Kürt süt kremasıdır. Her Kürt kahvaltısında bal ve yassı ekmekle sunulur. Kürt süt ürünleri zincirinin on ikinci ürünüdür; tek sürüden on iki ürün.
Makaleyi okuNanê Hewramî, Kürt yerleşiminin MÖ 3000’den beri sürdüğü UNESCO Dünya Mirası coğrafyası Hewraman’ın kâğıt inceliğindeki Kürt ekmeğidir. Bir çuval undan 700 ekmek çıkar. Günümüzde sağlık kaygılarıyla yeniden ilgi görmektedir.
Makaleyi oku