Kürt tarihi yazıları
Kürt Sanatı ve Kültürü kategorisindeki makaleler.
460 makale Türkçe olarak sunuluyor.
Meftûne, en büyük Kürt şehri Amed’in (Diyarbakır) ekşi sarımsaklı yahnisidir: kuzu eti ve mevsim sebzeleri sarımsak ve sumakla tatlandırılmış suda pişirilir. Türkçe etiket altında tescil edilmiş bu miras yemeğinin arkasında Kürt şehri Amed vardır.
Makaleyi okuSilq û hêk, yani Kürt usulü pazı ve yumurta, yumuşatılmış pazının (silq) üzerine poşe veya sahanda yumurta konularak yassı ekmekle sunulan ev usulü bir geç kahvaltıdır. Şef Pary Baban gibi yerinden edilmiş Kürt aşçıların tarif defterleriyle sürgüne taşıdığı gündelik bir yemektir.
Makaleyi okuAvelik (evelik), ilkbaharda Kürt yüksek arazilerinde doğadan toplanan yabani labada / kuzukulağıdır — dolmada, mercimekli ve yumurtalı yemeklerde kullanılır, kış için örgüler hâlinde kurutulur. Aynı zamanda saklanan yiyecek olan doğadan toplanmış yeşillik; Kürt yabani yeşillik dörtlüsünü tamamlar.
Makaleyi okuQeli, Akre’nin kendi yağında saklanan Kürt etidir. Yağlı kuzu eti ağır ağır pişirilip kendi yağı altında kapatılır; sonra kuru kayısı sosuyla pilav üzerinde sunulur ve Newroz’da kazanlarda pişirilir. Kürtlerin kış saklama geleneğinin et bölümüdür.
Makaleyi okuSeyran, Kürt dağ pikniğidir; Newroz’da doruğa çıkan, yamaçlarda dolma, ızgara et, mastaw, ekmek ve ateşte demlenen çayla şölen kurulan sevilen bir gelenektir. Serinin 100. yazısı: Kürt sofrası olarak dağ.
Makaleyi okuŞamburek (sham-burek, shamburak), Mardin’den bir Kürt etli böreğidir. İnce hamur baharatlı kıymanın üzerine katlanır, pişirilir ya da kızartılır ve ayran veya daw ile sıcak yenir. Kürt böreğinden farklıdır; bugün Kudüs’te de ünlü bir Kürt hamur işidir.
Makaleyi okuÇay, Kürtlerin istikan içinde sunduğu koyu ve tatlı siyah çaydır; “sudan sonra ikinci” içecektir. Çay, Kürdistan’a ancak yaklaşık 1895’te ulaştı; ancak çayxane (çayevi), şairler, siyaset ve hikâye anlatıcılığı için Kürtlerin kamusal forumuna dönüştü.
Makaleyi okuKürt yabani dağ balı hingiv, zozan yaylalarının yabani çiçeklerinden beslenen arılar tarafından yapılır. Süleymaniye’den Hakkâri’nin Karakovan kütük kovanlarına kadar değer görür; AB standartlarını karşıladığı bilimsel olarak gösterilmiştir. Ünlü Kürt yiyeceği ve dağ çatışmalarının mağduru.
Makaleyi okuKadeh (kade), peynir ve yeşilliklerin üzerine katlanan hamurun sacda pişirilip çörek otuyla tamamlandığı Kürt içli ekmeğidir. Zaho’nun Kürt Yahudileri onu Şavuot ekmeği, “sofranın kraliçesi” olarak değerli görür; Kürdistan toplulukları arasında paylaşılır.
Makaleyi okuŞifta (shfta), kıyma, soğan, maydanoz ve baharatların patates ve ekmekle çoğaltıldığı mütevazı Kürt kızartma köftesidir. Kürdistan’da ve diasporada sevilen bir ev, piknik ve ramazan yemeğidir; restoranlarda nadiren bulunur.
Makaleyi okuTerxena, Irak Kürdistanı’ndan doyurucu bir Kürt kış yemeğidir — bakliyat, ceviz, pancar ve et — adını aylar önceden yapılan, ilkbahar yeşilliklerinin kurutulmuş fermente disklerinden alır. Kürtçe kökenli bir sözcük ve diasporanın sevdiği iç ısıtan bir yemek: Tek yemekte saklama takvimi.
Makaleyi okuKhoresht-e tareh, Rojhelat’ın (Senendec, Sakkız, Merivan, Mahabad) Kürt yabani pırasa yahnisidir: et ve doğadan toplanan tek bir pırasa, kuru misket limonuyla ekşitilir. Çoğu kez “Fars” mutfağına katılsa da çok sayıda otla yapılan ghormeh sabzi’den farklıdır.
Makaleyi okuTirşik, sumakla yavaş pişirilen kuzu ve patlıcan yahnisini ve “ekşi” anlamındaki tirşten adını alan bütün bir ekşili yemek ailesini ifade eder. Birçok Kürt onu ulusal yemek sayar: toprağa kök salmış, doğadan toplanan malzemelerle yapılan, açıkça Kürt bir yemek.
Makaleyi okuMastaw (dew), günlük Kürt yoğurt içeceğidir — su, tuz ve kuru naneyle çırpılan yoğurt; şakayla “Kürt birası” denir. Mashkta tereyağı yayıldıktan sonra kalan, Kürt süt ürünleri zincirinin içilebilir son halkası.
Makaleyi okuKope, Kürdistan’ın büyük olgun peyniridir. Çiğ koyun sütünden peynir pıhtısı, kope denen kil küpe doldurulur ve bir yıla kadar olgunlaşması için toprağın bir metre altına gömülür. Kadim Kürt şehri Sakkız’dan gelir; Kürt kültür mirası olarak adlandırılır.
Makaleyi okuKelane, Hawraman/Avroman’ın Kürt içli yassı ekmeğidir — yabani sarımsak, frenk soğanı ve ilkbahar yeşillikleriyle doldurulup sacda pişirilen ekşi mayalı hamur. UNESCO Kültürel Peyzajı’nın imza ekmeği.
Makaleyi okuBersaq, asıl adıyla beji, Kirmanşah, İlam ve Luristan’dan gelen, ceviz veya kuru dutla doldurulan bir Güney Kürt tatlı ekmeğidir. “Bersaq” adı, “kızartılmış” anlamındaki Kürtçe birjiyag sözcüğünün Arapçalaşmış biçimidir.
Makaleyi okuÇökelek, ekşimiş süt, yoğurt veya ayranın kaynatılmasıyla yapılan, Kürt süt ürünleri geleneğinde torak ve jajî adlarıyla bilinen kuru bir pıhtı peyniridir. Hiçbir şeyi ziyan etmeme ilkesine dayanan Kürt süt ürünleri zincirinin 13. ürünü.
Makaleyi okuKeledoş, Bitlis, Hizan, Van ve Muş’tan; yeniden sulandırılmış kurutulmuş yoğurtla bağlanan kuzu eti, nohut, dövme buğday ve yeşilliklerden oluşan yoğun bir Kürt kış yemeğidir. Kürt saklama takviminin tek kazanda bir araya gelmiş hâli.
Makaleyi okuTapsi (tepşî), patlıcan, patates, biber ve domatesten oluşan Kürt katmanlı yemeğidir. Her sebze ayrı kızartılıp domates sosunda pişirilir, nar ekşisiyle ekşitilir; vegan veya köfteli yapılır.
Makaleyi okuDandeh kabab, safran-domates-limon sosuyla sürekli yağlanarak ızgarada pişirilen Kürt kuzu kaburgasıdır. Kirmaşan’ın (Kirmanşah) simge kebabı olan bu yemek, Kürt göçebelerin yemeği olarak belgelenmesine rağmen sürekli “Fars” mutfağı altında sınıflandırılır.
Makaleyi okuFasolya, sade tencere yemeklerinin “shley” ailesine ait, gündelik Kürt beyaz fasulye yemeğidir. Beyaz fasulye Yeni Dünya bitkisi olduğu için Kürt mutfağının en genç yemeklerinden biridir; Kürt yemeğinin geçmişte donmadığını, yaşadığını gösterir.
Makaleyi okuGulav, gul (gül) ve av (su) sözcüklerinden gelen, Zagros dağ güllerinden damıtılan Kürt gül suyudur. Kakuleyle birlikte muhallebi, kulicha ve zalobiya gibi Kürt tatlılarının ardındaki aromatik imzadır.
Makaleyi okuTeşrîb, kuru misket limonlu kuzu ve nohut suyuna yatırılan parçalanmış yassı ekmektir. Ezidi Kürt yeni yılı Sere Sal’ın, düğünlerin ve cenazelerin temel yemeğidir. Ezidi diasporasına olduğu gibi taşınmıştır.
Makaleyi oku