گۆڤاری مێژووی کورد
1586 وتار بە سۆرانی بەردەستە.
دەیری مار گەبریێل، دەیرە دێرینە سریانییە ئۆرتۆدۆکسەکەی تورعەبدین لە نزیک میدیات؛ لە دەوروبەری ساڵی 397دا دامەزراوە و یەکێکە لە کۆنترین دەیرە چالاکەکانی جیهان.
وتارەکە بخوێنەوە
گۆڕخانەی زەینەل بەگ، گۆڕخانە لوولەییە کاشیپۆشەکەی سەدەی 15 لە حەسەنکەیف؛ بۆ شازادەیەکی ئاق‌قۆیونلوو دروست کراوە و بۆ ڕزگارکردنی لە بەرزبوونەوەی ئاوی دەریاچەی بەنداوی دیجلە گوازراوەتەوە بۆ زەوییەکی بەرزتر.
وتارەکە بخوێنەوە
چیای سەفین (چیایێ سەفین)، پشتێنە چیاییە درێژەکەی سەرووی شەقڵاوە لە باکووری ڕۆژهەڵاتی هەولێر — لوتکەیەکی گەورەی زاگڕۆس بە باخ و کانی و شوێنی فێنکی حەوانەوە لە بەرزاییەکانی کوردستان.
وتارەکە بخوێنەوە
دەریاچەی دەربەندیخان، کۆگا گەورەکەی ئاو لەسەر ڕووباری سیروان لە باشووری ڕۆژهەڵاتی سلێمانی لە کوردستانی عێراق — بەنداوێک بۆ ئاو، وزە و کۆنترۆڵکردنی لافاو، و پەناگەیەکی جوانی حەوانەوە لە چیاکان.
وتارەکە بخوێنەوە
ئەلقۆش، شارۆچکە کۆنە مەسیحییە ئاشوورییەکەی لێواری دەشتەکانی نەینەوا — شوێنی دێری ڕەبان هورمزد لە هەڵدێرەکان و ئەو گۆڕەی بەپێی نەریت هی ناحوم پێغەمبەرە.
وتارەکە بخوێنەوە
دەریاچەی نەمرود، دەریاچەی ناو چاڵ لە ناو کالدێرا فراوانەکەی نەمرود لە نزیک تەتڤان لە کەناری دەریاچەی وان — یەکێک لە گەورەترین کالدێراکانی جیهان، بە دەریاچەی سارد و گەرم (چیای نەمرودی ئادیامان نییە).
وتارەکە بخوێنەوە
ئاوبەری جەروان، ئاوبەرە بەردینە ئاشوورییە کۆنەکەی سەنحاریب لە نزیک شێخان لە کوردستانی عێراق — لە دەوروبەری 690 پێش زایین بۆ گواستنەوەی ئاو بۆ نەینەوا دروست کراوە، لە کۆنترین ئاوبەرەکانی جیهانە.
وتارەکە بخوێنەوە
پیرمام، شارۆچکە فێنکەکەی نێوان گردەکان لەسەر لێژاییەکانی چیای سەفین لە باکووری ڕۆژهەڵاتی هەولێر — شوێنێکی سەوزی پشوودانی هاوینە، نزیک بەرزاییەکانی سەلاحەدین و دەروازەیەک بەرەو چیاکان.
وتارەکە بخوێنەوە
بەنداوی دهۆک (بەندا دهۆکێ)، دەریاچەی بەنداو لە گردەکانی سەرووی شاری دهۆک لە کوردستانی عێراق — بۆ ئاودێری و دابینکردنی ئاو دروست کراوە و ئێستا شوێنێکی خۆشەویستی پشوودانە لە کەنار دەریاچە.
وتارەکە بخوێنەوە
چیای جودی (چیایێ جوودی)، چیاکەی سەرووی دیجلە لە شرناخ — لە نەریتی ئیسلامیدا وەک شوێنی نیشتنەوەی کەشتیی نووح ڕێزی لێ دەگیرێت، لووتکەیەکی پیرۆزی باشووری ڕۆژهەڵاتی کوردنشین.
وتارەکە بخوێنەوە
کۆشکی ئیسحاق پاشا (قەسرا ئیسحاق پاشا)، کۆشکە ڕازاوەکەی سەدەی 18 لە سەرووی دووغوبایەزید، نزیک چیای ئارارات — میرە کوردە ناوخۆییەکان دروستی کردووە، گەوهەرێکی بەرزاییە ڕۆژهەڵاتییەکان.
وتارەکە بخوێنەوە
چیای سوپان (چیایێ سیپان)، دووەم بەرزترین چیای تورکیا — ئاتەشفشانێکی گەورەی بەفرپۆش لە کەناری باکووری دەریاچەی وان، لە بەرزاییە کوردییەکانی بەدلیس.
وتارەکە بخوێنەوە
چیای ئارارات (چیای ئاگری)، بەرزترین چیای تورکیا؛ گڕکانێکی بەفرپۆش بەسەر دەشتە کوردییەکانی ئاگریدا، لە ئەفسانەدا شوێنی نیشتنەوەی نوح و ناوەندی ڕاپەڕینی ئاراراتی 1927–30.
وتارەکە بخوێنەوە
پردی دەه‌چاو (پیرا دەه‌چاڤی)، پردە مێژووییەکەی بەزاڵتی ڕەش بەسەر دیجلەدا لە خوار دیاربەکر؛ لە سەدەی 11 لەلایەن بنەماڵە کوردییەکەی مەروانییەوە دروست کراوە.
وتارەکە بخوێنەوە
قەڵای زەرزەڤان (کەلا زەرزەڤان)، قەڵا سنوورییە ڕۆمییەکەی نزیک چنار لە دیاربەکر؛ بەناوبانگ بە پەرستگا ژێرزەوییەکەی میتراس و دیوارەکان و کڵێسا و حەوزەکانی هەڵگرتنی ئاو.
وتارەکە بخوێنەوە
پردی مەلابادی (پیرا مەلابادێ)، کەوانە بەردینە مەزنەکەی ئەرتووقییەکانی سەدەی 12 بەسەر ڕووباری باتماندا؛ جاران یەکێک لە پانترین کەوانە بەردینەکانی جیهان و شاهکارێکی ئەندازیاریی سەدەکانی ناوەڕاست.
وتارەکە بخوێنەوە
چیای نەمروود (چیایێ نەمروود)، گۆڕ و پیرۆزگەی کۆماگێنە لە لووتکەی بەرزاییە کوردنشینەکانی ئەدیامان؛ بەناوبانگ بە پەیکەرە زەبەلاحەکان و سەرە بەردینە گەورە کەوتووەکان، شوێنێکی یونسکۆ.
وتارەکە بخوێنەوە
قەڵای وان (کەلا وانێ)، قەڵا بەردینە کۆنەکەی توشپا لە سەرووی دەریاچەی وان؛ پاشایەتیی ئورارتوو نزیکەی 3,000 ساڵ پێش ئێستا دایمەزراندووە، بە نووسراوە مێخییەکان و وێرانەکانی شاری کۆن لە خوارەوەی.
وتارەکە بخوێنەوە
تاقی بوستان، نەخشە بەرزە ساسانییەکانی سەر بەرد لە نزیک کرماشان، لە ناوچە کوردییەکەی ئێران؛ ئەشکەوتە هەڵکۆڵراوەکانی پاشاکان و ڕاوە پاشایەتییەکان و شاهکاری هونەری ئێرانی کۆن.
وتارەکە بخوێنەوە
بێستوون (بێهیستوون)، هەڵدێرە کۆنەکەی کرماشانە کوردنشینەکە کە نووسراوەکەی داریوشی مەزنی لەسەرە؛ دەقە سێزمانییەکەی کلیلی خوێندنەوەی ڕەمزەکانی نووسینی مێخی و شوێنێکی یونسکۆ.
وتارەکە بخوێنەوە
منارەی موزەفەریە (منارەی چۆلی)، تاوەرە خشتینە مەزنەکەی سەدەی 12ی هەولێر لە سەردەمی گۆکبۆری؛ گرنگترین یادگاریی سەدەکانی ناوەڕاستی شارەکە دوای قەڵاکە.
وتارەکە بخوێنەوە
دەریاچەی زرێبار (زریوار)، دەریاچە چیاوییە دەگمەنەکەی ئاوی شیرین لە تەنیشت مەریوانی پارێزگای کوردستانی ئێران؛ گەوهەرێکی دارستان‌دەورەدراوی زاگرۆس و دڵی شارە کوردییەکەی.
وتارەکە بخوێنەوە
لیجە (لیجێ)، شارۆچکەیەکی شاخاویی کوردی لە باکووری ڕۆژهەڵاتی پارێزگای دیاربەکر — بوومەلەرزە وێرانکەرەکەی 1975 کاریگەریی لەسەر هەبووە و پێگەیەکی دیاری لە مێژووی نوێی باشووری ڕۆژهەڵاتدا هەیە.
وتارەکە بخوێنەوە
دۆڵی مونزور (گەلیێ میزوور)، تەنگەی پیرۆزی ڕووبار و پارکی نیشتمانیی دەرسیم لە پارێزگای تونجەلی — دیمەنێکی زۆر جوان کە بۆ خەڵکی عەلەوی پیرۆزە.
وتارەکە بخوێنەوە