گۆڤاری مێژووی کورد
1586 وتار بە سۆرانی بەردەستە.
پاشایەتیی کوردستان دەوڵەتێکی کوردی کورتخایەن بوو کە شێخ مەحموود بەرزنجی لە سەرەتای دەیەی 1920دا لە سلێمانی ڕایگەیاند و تا 1924 هێزەکانی بەریتانیا تێکیان شکاند.
وتارەکە بخوێنەوەمیرنشینی سۆران میرنشینێکی کوردی بوو بە ناوەندی ڕەواندز، بەناوبانگ بە شاژنە جەنگاوەرەکە میر خانزاد و میر محەمەد، «میرە کۆر»ە بەهێزەکەی سەدەی 19.
وتارەکە بخوێنەوەمیرنشینی بۆتان میرنشینێکی گەورەی کوردی بوو بە ناوەندی جزیرە، لەژێر حوکمی بنەماڵەی عەزیزان و زێدی حەماسەی مەم و زین و بەدرخان بەگ.
وتارەکە بخوێنەوەمیرنشینی برادۆست میرنشینێکی کوردی بوو کە بە گەمارۆی دمدم لە 1609–1610 بەناوبانگە؛ لەوێ خان لەپزێڕین لە بەرامبەر شاه عەباسدا بەرخۆدانێکی ئەفسانەیی کرد.
وتارەکە بخوێنەوەمیرنشینی پالو میرنشینێکی کوردی بوو لەسەر ڕووباری مورات نزیک ئەلازیغ، خزمی میرەکانی ئەگیل و دواتر زێدی شێخ سەعیدی ڕاپەڕینی 1925.
وتارەکە بخوێنەوەمیرنشینی مەحموودی میرنشینێکی کوردی بوو لە باشووری ڕۆژهەڵاتی دەریاچەی وان، بەناوبانگ بە قەڵای خۆشاپ کە میری مەحموودی ساری سولەیمان بەگ لە 1643 دووبارەی بنیاد نا.
وتارەکە بخوێنەوەمیرنشینی بادینان یەکێک لە میرنشینە گەورە کوردییەکان بوو؛ ناوەندەکەی ئامێدی بوو لە کوردستانی عێراق و لە کۆتایی سەدەی 14ەوە تا 1843 بەردەوام بوو.
وتارەکە بخوێنەوەموکریان میرنشینێکی کوردیی هۆزی موکری بوو کە ناوەندەکەی مەهاباد (ساوجبوڵاغی کۆن) بوو لە باکووری ڕۆژئاوای ئێران؛ دواتر بوو بە بێشکەی کۆمارە کوردییەکەی 1946.
وتارەکە بخوێنەوەئەییووبییەکانی حەسەنکێف دوا لقی ماوەی بنەماڵەی حوکمڕانی کوردیی ئەییووبیی سەلاحەدین بوون؛ لە 1232ەوە تا نزیکەی 1524 حوکمی میرنشینێکی قەڵابەندی سەر دیجلەیان کرد.
وتارەکە بخوێنەوەدونبولییەکان هۆز و بنەماڵەیەکی حوکمڕانی کوردی بوون کە وەک خانی میراتی شاری خۆیان لە باکووری ڕۆژئاوای ئێران بەڕێوە برد، تا لە ژێر دەسەڵاتی قاجارەکاندا داڕمان.
وتارەکە بخوێنەوەمیرنشینی چەمیشگەزەک میرنشینێکی کوردی بوو لە بەرزاییەکانی دەرسیم و سەنجەقێکی عوسمانیی خۆبەڕێوەبەری میراتی بوو کە لە شەرەفنامەدا تۆمار کراوە.
وتارەکە بخوێنەوەبنەماڵەی کوردی جانبوڵادی باکووری سووریا حوکمی میرنشینی کیلێسی کرد؛ سەرۆکەکەی، عەلی پاشا، ڕاپەڕینە بەناوبانگەکەی 1607ی سەرکردایەتی کرد و نەوەکانی بوونە جومبڵاتەکانی لوبنان.
وتارەکە بخوێنەوەزەکارییەکان (مخارگردزێلی) بنەماڵەیەکی سەدەکانی ناوەڕاست بوون بە ڕەچەڵەکی کوردیی جێمشتومڕ، کە ئەرمەنیایان لە سەلجوقییەکان گرتەوە و لە ژێر تاجی گورجیدا حوکمیان کرد.
وتارەکە بخوێنەوەمیرنشینی ئێگیل (نزیکەی 1049–1864) ئیمارەتێکی کوردی لە نزیک ئامەد بوو کە بنەماڵەی بولدوقانی حوکمی دەکرد؛ یەکێک لە درێژتەمەنترینەکان لە مێژووی کورددا.
وتارەکە بخوێنەوە
گەشتی موسعەب حەسەن یوسف لە حەماسەوە بۆ داکۆکیکردن لە ئازادیی کورد بناسە. پشتگیریی بەهێزی لە کوردستانێکی ئازاد بخوێنەوە.
وتارەکە بخوێنەوەعەبدولعەزیز یامولکی (1890–1981)، ژەنەڕاڵێکی کورد لە سوپای عێراق و کوڕی مستەفا یامولکی، داڕێژەری سەرەکیی کودەتای 1937 دژی بەکر سدقی بوو.
وتارەکە بخوێنەوەخاڵس ئۆزتورک (1889–1977)، سەرۆکی کوردی عەشیرەتی سیپکان، لە ڕاپەڕینی ئاراراتی 1930دا شەڕی کرد و دواتر وەک پەرلەمانتاری تورکیا بۆ ئاگری خزمەتی کرد.
وتارەکە بخوێنەوەعەلی سایپ ئورسەڤاش (1885–1939) ئەفسەرێکی عوسمانی و تورکیی کورد، قارەمانی بەرگریی ئورفا و کەسایەتییەکی جێمشتومڕ لە مێژووی کورددا بوو.
وتارەکە بخوێنەوەشۆڕشی ڕۆژئاوا و شەڕەکانی کوردستانی سووریا؛ لە شۆڕشی 2012ەوە تا شەڕی کۆبانی، تێکشکانی داعش، ئۆپەراسیۆنەکانی تورکیا و خەبات بۆ مانەوە لە 2025–2026.
وتارەکە بخوێنەوەخەباتی کورد لە ئێران؛ لە ڕاپەڕینی 1979ەوە تا تیرۆرکردنەکانی سەرکردەکانی حیزبی دیموکرات، یاخیبوونی پژاک و هێرشە مووشەکییەکانی ئێران بۆ سەر ئۆپۆزسیۆنی کورد لە عێراق.
وتارەکە بخوێنەوەگێڕانەوەی ڕاستییەکانی ململانێی تورکیا و پەکەکە لە 1984ەوە تا ئاگربەستی 2025 بە ڕیزبەندیی کاتی؛ جەنگی چریکی، شەڕی شارەکان، ئۆپەراسیۆنە تێپەڕسنوورییەکان و ڕاگەیاندنە مێژووییەکەی چەکدانان.
وتارەکە بخوێنەوەلە ڕاپەڕینی 1991ەوە تا شەڕی ناوخۆی کورد، جەنگی عێراقی 2003 و ڕیفراندۆمی سەربەخۆیی 2017؛ مێژووی نوێی کوردستانی عێراق.
وتارەکە بخوێنەوەڕاپەڕینە کوردییەکان لە جەنگی یەکەمی جیهانییەوە تا کۆماری مەهاباد؛ سمکۆی شکاک، شێخ مەحموود، کۆچگیری و بەڵێنی بەدینەهاتووی دەوڵەتێکی کوردی.
وتارەکە بخوێنەوەلەناوبردنی میرنشینە کوردەکان لە سەدەی نۆزدەیەمدا؛ میر محەمەد و بەدرخان و یەزدانشێر و سوارەی حەمیدیە.
وتارەکە بخوێنەوە