گۆڤاری مێژووی کورد
1586 وتار بە سۆرانی بەردەستە.
کوردستان لە نێوان ئیمپراتۆرییەکانی عوسمانی و سەفەویدا؛ لە چاڵدێرانەوە بۆ دمدم و پەیماننامەی زوهاب، ئەو جەنگانەی نەتەوەی کوردیان دابەش کرد.
وتارەکە بخوێنەوەجەنگەکانی قۆناغی دواتری ئەیووبی، لە جەنگی پێنجەمی خاچپەرستان و لا فۆربییەوە تا شەڕی مەنسوورە و دەستبەسەرداگرتنی دەسەڵات لەلایەن مەملووکەکانەوە و وێرانکردنی دوا قەڵای ئەیووبی بە دەستی مەغۆل.
وتارەکە بخوێنەوەژیانی سەربازیی سەڵاحەدین، لە داگیرکردنی میسر بە دەستی کوردەوە تا شەڕی حەتین و کەوتنی قودس و جەنگی سێیەمی خاچپەرستان دژ بە ڕیچاردی شێردڵ.
وتارەکە بخوێنەوەشەدادییەکان و ڕەوادییەکان؛ بنەماڵە کوردەکان کە حوکمی ئەرمینیا و ئەڕان و ئازەربایجانیان کرد، بۆ دوو سەدە لەگەڵ گورجستان جەنگان و مزگەوتی مەنووچەهریان لە ئانی بنیاد نا.
وتارەکە بخوێنەوەمەروانییەکانی دیار بەکر؛ چۆن شوانێکی کورد شانشینێکی لەسەر سنووری بیزەنتە بنیاد نا و بۆچی ئەم بنەماڵەیە بۆ مێژووی کورد گرنگە.
وتارەکە بخوێنەوەعەیشانییەکان و حەسنەوەییەکان و عەنازییەکان؛ یەکەم بنەماڵە فەرمانڕەوا کوردەکانی سەردەمی ئیسلامی، جەنگەکانیان، سەردەمی زێڕینیان لە ژێر دەسەڵاتی بەدر کوڕی حەسنەوەی و لەناوبردنیان بە دەستی تورکە سەلجووقییەکان.
وتارەکە بخوێنەوەچۆن داگیرکاریی ئیسلامی کوردستانی گۆڕی؛ لە هەڵمەتە عەرەبییەکانی ساڵی 637ی زایینییەوە تا یاخیبوونە کوردییەکان و شەڕەکانی خوڕەمییەکان و چیرۆکە سەرسامکەرەکەی تیۆفۆبۆس.
وتارەکە بخوێنەوەچۆن ڕۆما و ئێران بۆ چەندین سەدە بە بەرزاییەکانی کورددا شەڕیان کرد؛ لە داگیرکاریی تراجانەوە تا مردنی جولیان و گەمارۆکانی سینگارا و بێزابدە و ئەو پەیماننامەیەی هەموو شتێکی گۆڕی.
وتارەکە بخوێنەوەکیرتییەکان: بەردهاوێژکارە هەڵبژاردەکانی چیاکانی زاگرۆس کە بۆ پاشا سەلەوکییەکان و ساتراپە یاخییەکان و ڕۆما شەڕیان کرد؛ مێژووی سەربازییان و پەیوەندییان بە بەرزاییەکانی کوردەوە.
وتارەکە بخوێنەوەچۆن پاشا ئاشوورییەکان لە بەرزاییەکانی زاموای کوردستانی ئەمڕۆ شەڕیان کرد؛ تیگلات-پیلەسەری یەکەم و ئاشوورناسیرپالی دووەم و گەلە شاخاوییەکان کە ڕەتیان دەکردەوە بە داگیرکراوی بمێننەوە.
وتارەکە بخوێنەوەگۆردیێن: پاشایەتییە کۆنەکەی نێوان ڕۆما و پارت و ئەرمەنستان لەو شوێنەی ئەمڕۆ کوردستانە؛ پاشاکان و شەڕەکانی و پەیوەندیی بەردەوامی بە مێژووی کوردەوە.
وتارەکە بخوێنەوەچۆن شەڕکەرە شاخاوییەکانی کاردوخۆی لە ساڵی 401 پێش زایین شەڕیان لەگەڵ دە هەزارەکەی زینۆفۆن کرد؛ کۆنترین گێڕانەوەی گەلەکانی کوردستان و پەیوەندییان بە کوردەوە.
وتارەکە بخوێنەوەچۆن مادەکان لە ساڵی 612 پێش زایین ئیمپراتۆریای ئاشوورییان لە نەینەوا وێران کرد؛ سەرهەڵدان و هەڵمەتە سەربازییەکانیان و گرنگییان وەک ئەو باوباپیرانەی کورد کە زۆرترین جار ئاماژەیان پێ دەکرێت.
وتارەکە بخوێنەوەلۆلۆبی: شەڕکەرە کۆنەکانی چیاکانی زاگرۆس کە دژ بە ئیمپراتۆریای ئەکەدی شەڕیان کرد و کۆنترین پەیکەرە بەرزە بەردینەی ئێرانیان تاشی و ئەو بەرزاییانەیان داڕشت کە بوون بە کوردستان.
وتارەکە بخوێنەوەگوتییەکان کێ بوون؟ گەلە شاخاوییەکەی زاگرۆس کە ڕووخانی ئیمپراتۆریای ئەکەدی دەخرێتە ئەستۆیان؛ ڕەچەڵەک و شەڕ و بنەماڵەکەیان و پەیوەندیی جێی مشتومڕیان بە مێژووی کوردەوە.
وتارەکە بخوێنەوەچۆن هێزە سەربازییە کوردییەکان لە گەریلا حیزبییەکانەوە گەشەیان کرد بۆ سوپا هاوپەیمانە نێودەوڵەتییەکان؛ پێشمەرگە و یەکینەکانی پاراستنی گەل و ژن و هێزەکانی سووریای دیموکرات و هاوبەشییە جیهانییەکانیان.
وتارەکە بخوێنەوەمێژووی تەواوی شەڕی پێشمەرگە، یەپەگە، یەپەژە و هەسەدە دژی داعش لە عێراق و سووریا؛ لە شنگال و کۆبانییەوە تا ڕەقە و باغۆز.
وتارەکە بخوێنەوەهەڵمەتی ئەنفال و جینۆسایدی کورد: هەشت ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکە، هێرشی کیمیاویی هەڵەبجە و وێرانکردنی ڕێکخراوی ژیانی کورد لە عێراق (1988).
وتارەکە بخوێنەوەڕاپەڕینەکانی بارزانی و سەرهەڵدانی پێشمەرگە: چوار دەیە شەڕی کورد لە عێراق، لە 1931ەوە تا ڕووخانی ڕاپەڕین دوای ڕێککەوتنی ئەلجەزائیر لە 1975.
وتارەکە بخوێنەوەڕاپەڕینەکانی شێخ سەعید، ئارارات و دەرسیم: سێ ڕاپەڕینی کوردی لە نێوان دوو جەنگی جیهانی لە تورکیا کە بەرەنگاربوونەوەی کورد و ڕێبازی سەربازیی تورکیایان داڕشت.
وتارەکە بخوێنەوەڕاپەڕینی شێخ عوبەیدوڵڵا لە 1880: یەکەم ڕاپەڕینی نوێی کوردی، هێرش بۆ سەر ئێران و لەدایکبوونی نەتەوەگەرایی کوردی وەک هێزێکی سەربازی.
وتارەکە بخوێنەوەشەڕەکانی سەدەی 19 کە خۆبەڕێوەبردنی کوردیان لەناو برد: بابان، سۆران، بۆتان، بەدرخان و یەزدانشێر بەرامبەر ناوەندگەرایی عوسمانی.
وتارەکە بخوێنەوەهەڵمەتە سەربازییەکانی سەڵاحەدین و بنەماڵەی ئەیووبی: حەتتین، قودس، جەنگی سێیەمی خاچپەرستان و ئەو شەڕانەی مەزنترین ئیمپراتۆریی کوردیان دروست کرد.
وتارەکە بخوێنەوەهەڵمەتە سەربازییەکانی سەردەمی نێوانیی کورد: شەڕەکانی حەسەنەوەی، عەنازی، مەروانی، ڕەوادی و شەدادی لە سەدەی 10 تا 12.
وتارەکە بخوێنەوە